در سالهایی که بخش بزرگی از مبادلات مالی و سرمایهگذاری به زیرساختهای دیجیتال وابسته شده، هرگونه اختلال در دسترسی به اینترنت یا ارتباطات میتواند رفتار بازار را بهسرعت و بهطور بنیادین تغییر دهد. تجربه خاموشیهای گسترده ارتباطی نشان میدهد نخستین واکنش سرمایهگذاران در چنین شرایطی نه جستوجوی فرصت سود، بلکه تلاش برای حفظ امنیت دارایی و کنترل ریسک است؛ واکنشی که در بسیاری از موارد به کاهش معاملات، افت نقدشوندگی و افزایش نااطمینانی منجر میشود.
به گزارش میهن بلاکچین، در دورههایی که دسترسی به اینترنت محدود یا قطع میشود، سرمایهگذاران عملاً از مشاهده لحظهای قیمتها، مدیریت سبد دارایی و حتی ورود به حسابهای کاربری خود محروم میشوند. همین موضوع باعث میشود تصمیمگیری مالی بهشدت کند شود و بازارها وارد فاز احتیاط و انجماد نسبی شوند؛ وضعیتی که هم کاربران و هم ارائهدهندگان خدمات مالی را با چالشهای عملیاتی و روانی جدی روبهرو میکند.
کند شدن موتور سرمایهگذاری در خاموشی دیجیتال
بررسی تجربه اخیر اختلالات گسترده ارتباطی نشان میدهد پلتفرمهای مالی، صندوقهای سرمایهگذاری، بازار طلای آنلاین و صرافیها که از مهمترین ابزارهای سرمایهگذاری مدرن بهشمار میروند، در شرایطی که تورم بیش از پیش صعودی شده و دسترسیهای پایه نیز مختل شده بود، با افت محسوس فعالیت مواجه شدند. این اختلال نهتنها جریان سرمایه را کاهش داد، بلکه رفتار سرمایهگذاران را نیز به سمت احتیاط بیشتر و کاهش جابهجایی داراییها سوق داد.
امیررضا روحانی، معاون بازاریابی گروه مالی کیان، در توضیح اثرات این شرایط میگوید رشد کسبوکارهای مالی به دو جریان اصلی وابسته است: جذب سرمایهگذاران جدید و افزایش سرمایهگذاری مشتریان فعلی که در دورههای بحران و قطع دسترسی، هر دو مسیر عملاً مختل میشود.
به گفته او، در روزهایی که ارتباطات دیجیتال برای مدت طولانی قطع شده بود، فرآیند ورود سرمایهگذاران جدید، که وابسته به ثبتنام آنلاین و دریافت کدهای احراز هویت پیامکی است، تقریباً متوقف شد. در برخی مقاطع نیز نرخ ثبتنام کاربران جدید به کسر بسیار ناچیزی از حالت عادی رسید.
از سوی دیگر، کاربران قدیمی نیز رفتار محافظهکارانهتری در پیش گرفتند. روحانی توضیح میدهد سرمایهگذاران موجود تمایل داشتند بخشی از نقدینگی را نزد خود نگه دارند و از تزریق منابع جدید به بازار خودداری کنند؛ رفتاری که نشاندهنده افزایش ریسکگریزی در شرایط بلاتکلیفی و عدم اطمینان است.
از واکنش هیجانی تا تمرکز بر حفظ دارایی
مشاهدات پلتفرمهای مالی نشان میدهد واکنش بازار به این شرایط چند مرحلهای بوده است. در ابتدا، شوک ناشی از قطع دسترسی و بیاطلاعی از قیمتها باعث بروز رفتارهای هیجانی شد؛ اما با گذشت زمان، تمرکز سرمایهگذاران به سمت محافظت از داراییها تغییر کرد.
در میان انواع ابزارهای سرمایهگذاری، صندوقهای سهامی و درآمد ثابت واکنش منفی قابلتوجهی نشان ندادند. بیشترین نوسان در صندوقهای مبتنی بر طلا مشاهده شد؛ حوزهای که وابستگی شدیدی به قیمتهای جهانی دارد و نبود دسترسی به اطلاعات دقیق، فضای عدماطمینان را تشدید میکند.
در بازارهای فیزیکی نیز اگرچه قیمتگذاریهایی انجام میشد، اما حجم معاملات بسیار محدود بود. حتی در مواردی که معاملهای صورت میگرفت، فروشندگان حاضر بودند دارایی خود را با قیمتی پایینتر از ارزش واقعی عرضه کنند؛ نشانهای که از فشار روانی و نیاز به نقدینگی در شرایط بحران حکایت دارد.
به گفته روحانی، موج اصلی خروج سرمایه از صندوقهای طلا بیشتر پس از بازگشت نسبی دسترسیها و در روزهای کاری بعد از قطعی گسترده رخ داد. پس از آن، بازار بهتدریج به تعادل رسید و شدت رفتارهای هیجانی کاهش یافت.
این در حالی است که در همان دوره، قیمت جهانی طلا روند صعودی داشت و در شرایط عادی چنین وضعیتی معمولاً با ورود سرمایه به صندوقهای طلا همراه است. اما در این مقطع، رفتار سرمایهگذاران برخلاف الگوی معمول جهانی بود و نگرانیهای دسترسی و نقدشوندگی بر منطق بازدهی غلبه کرد.
روحانی همچنین خاطرنشان کرده که ترافیک ارگانیک روی اپلیکیشن و پلتفرمها، ورودی کاربر از سمت گوگل بهصورت جستوجو یا سرچادز و لینکهایی که بهمنظور رصد کاربران رصد میشد در این خاموشی دیجیتالی همگی تحت تاثیر قرار گرفتند.
طلا؛ سپر سنتی در بحرانهای مدرن
با وجود نوسانات کوتاهمدت، طلا همچنان نقش سنتی خود بهعنوان پناهگاه دارایی را حفظ کرد. صندوقهای طلا طی یک سال گذشته بازدهی بسیار بالایی ثبت کرده بودند و با وجود خروج سرمایه در روزهای ابتدایی پس از اختلال، جریان سرمایه بهسرعت به این بازار بازگشت.
در بازار سنتی نیز اگرچه قیمتها اعلام میشد، اما نبود مرجع دقیق برای تعیین ارزش لحظهای، باعث شکلگیری قیمتگذاریهای متغیر و غیرشفاف شد. در چنین شرایطی، بخشی از سرمایهگذاران ترجیح دادند طلا را بهصورت فیزیکی نگهداری کنند، در حالی که گروهی دیگر همچنان به ابزارهای مالی مبتنی بر طلا اعتماد کردند.
الگوی رفتاری کاربران پلتفرمهای آنلاین طلا نیز مشابه همین روند بود. چالش اصلی این کسبوکارها نه نوسان قیمت، بلکه محدود شدن ارتباط با کاربران بود؛ چرا که ورود به حسابها و ثبتنام کاربران به اتصال اینترنت و دریافت پیامک وابسته است.
توقف معاملات در صرافیهای رمزارزی
در بازار رمزارزها نیز شرایط مشابهی حاکم بود. به گفته محمد حکیمی، مدیرعامل رمزینکس، در دوره اختلال گسترده اینترنت بسیاری از کاربران از ایجاد پوزیشنهای معاملاتی جدید خودداری کردند و عملاً معاملات به حالت نیمهتعلیق درآمد.
او سه عامل اصلی این رکود را برمیشمارد: فشار اخبار، ابهام شدید در قیمتها و اختلال در مسیرهای انتقال دارایی. نبود دسترسی پایدار به بازارهای جهانی، امکان رصد لحظهای قیمت را دشوار کرده بود و به دنبال آن بلاتکلیفی شدیدی در بازار دیده میشد.
علاوه بر این، با اختلال اینترنت، انتقال رمزارز در شبکههای بلاکچینی نیز محدود شد. در نتیجه معاملهگرانی که برای آربیتراژ یا فعالیت در صرافیهای خارجی دارایی جابهجا میکردند، عملاً امکان اجرای استراتژیهای خود را از دست دادند.
در واکنش به این شرایط، صرافیها تلاش کردند اتصال زیرساختی خود را حفظ کنند و برخی خدمات پرریسک مانند ایجاد موقعیتهای اهرمی جدید را به حالت تعلیق درآوردند.
حکیمی پیامدهای این بحران را در دو سطح توصیف میکند: زیان مالی مستقیم و آسیب به اعتماد کاربران. به گفته در آن دوران او کاربرانی که استراتژی درآمدیشان مبتنی از آربیتراژ بود، در پلتفرمهای خارجی پوزیشن باز داشتند یا دارایی خود را در کیفپولهای شخصی نگهداری میکردند، بیشترین آسیب را تجربه کردند.
او معتقد است تجربه ناتوانی در دسترسی به دارایی در شرایط بحرانی ممکن است برخی سرمایهگذاران را به سمت داراییهای فیزیکی مانند طلا یا ارز نقدی سوق دهد؛ داراییهایی که در مواقع اضطراری دسترسی به آنها تضمینشدهتر است.
