اثرات قطعی اینترنت بر ارز دیجیتال در دو هفته اخیر باعث فلج‌شدن کامل فعالیت‌های مالی و معاملاتی کاربران ایرانی شده است.
به گزارش میهن بلاکچین، این اتفاق که از پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴ آغاز گردید، تمام دسترسی‌ها به بازارهای جهانی را از میان برد و خسارات سنگینی به تریدرها وارد کرد. در کمتر از چند ساعت، چیزی که باقی ماند، بازاری نیمه‌جان بود با کاربرانی که نه می‌توانستند معامله کنند، نه ریسک خود را مدیریت کنند و نه حتی از وضعیت دارایی‌هایشان مطمئن باشند.
نابودی فرصت‌های معاملاتی در صرافی‌های متمرکز
معامله‌گرانی که در بازارهای بین‌المللی پوزیشن‌های باز داشتند، بیشترین آسیب مالی را در این مدت تجربه کردند. دسترسی به صرافی متمرکز کاملاً مسدود گشت و امکان ثبت سفارش فروش فراهم نبود. این بن‌بست ارتباطی باعث شد تا استاپ‌لاس (حد ضرر خودکار برای جلوگیری از ضرر بیشتر) کاربران عمل نکند و سرمایه‌های زیادی از بین برود. نوسانات شدید بازار جهانی در این بازه زمانی، فشار روانی مضاعفی را بر فعالان محبوس در شبکه داخلی تحمیل نمود.
بسیاری از کاربران تصور می‌کردند با داشتن کیف‌پول شخصی، دارایی آنها در زمان بحران ایمن و قابل جابه‌جایی باقی می‌ماند. اما واقعیت این است که برای مخابره تراکنش به نود (Node) نیاز به اینترنت بین‌الملل وجود دارد. وقتی تمام درگاه‌های خروجی دیتا بسته شوند، والت‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری صرفاً تبدیل به نمایشگرهای آفلاین می‌گردند. این تجربه نشان داد که خودحضانتی بدون زیرساخت مخابراتی مستقل، کارایی عملیاتی خود را به‌کلی از دست می‌دهد.
قیمت استیبل‌کوین در بازارهای داخلی با حبابی بی‌سابقه روبه‌رو شد. به دلیل قطع ارتباط صرافی‌های ایرانی با بازارهای جهانی، عرضه و تقاضا در یک محیط بسته و غیرواقعی شکل گرفت. خریداران برای حفظ ارزش پول خود در برابر سقوط ریال، حاضر به پرداخت مبالغی بسیار بالاتر از نرخ واقعی دلار بودند. این عدم‌توازن باعث شد تا قیمت‌ها در پلتفرم‌های مختلف تفاوت فاحشی پیدا کند و بازار به‌شدت غیرقابل‌پیش‌بینی شود.
حتی کاربری که دانش، سرمایه و استراتژی داشت، ابزار اجرای تصمیم را نداشت.
بررسی اطلاعیه‌ها و واکنش صرافی‌های داخلی نشان می‌دهد آنها در موقعیتی دوگانه قرار گرفتند:
- از یک‌سو، ریسک امنیتی بالا رفته بود
- از سوی دیگر، ناتوانی کاربران در تکمیل فرآیندهای برداشت و ورود، هر اقدام عملی را خطرناک می‌کرد
به همین دلیل، بخش قابل توجهی از صرافی‌ها تصمیم گرفتند واریز و برداشت رمزارزی را محدود یا متوقف کنند؛ این تصمیم اگرچه از نظر امنیتی قابل دفاع بود، اما عملاً کاربران را در وضعیت «قفل دارایی» قرار داد.
یکی از مدیران فنی یک صرافی بزرگ (که نخواست نامش منتشر شود) در گفت‌وگوی غیررسمی توضیح می‌دهد:
در این شرایط، بدترین سناریو این است که کاربر درخواست برداشت بدهد، اما به‌دلیل قطع پیامک یا ایمیل نتواند مرحله تأیید را کامل کند. این یعنی دارایی در وضعیت معلق می‌ماند و مسئولیتش مستقیماً متوجه پلتفرم است.
یکی از کم‌سابقه‌ترین پیامدهای این قطعی، فروپاشی مرجع قیمتی در بازار داخلی بود.
با قطع ارتباط با بازارهای جهانی:
- برخی صرافی‌ها نتوانستند قیمت‌ها را به‌روزرسانی کنند
- اختلاف قیمت بین پلتفرم‌ها افزایش یافت
- در مواردی، ارزش دارایی کاربران به‌صورت موقت «صفر» نمایش داده شد
این وضعیت، صرفاً یک خطای نمایشی نبود؛ بلکه نشانه‌ای بود از این واقعیت که بازار بدون اتصال، تعریف اقتصادی خود را از دست می‌دهد.
کاربران؛ از تریدر به تماشاگر
مهم‌ترین وجه این بحران، تغییر نقش کاربران بود.
کاربر کریپتو ذاتاً کنش‌گر است:
می‌خرد، می‌فروشد، هج می‌کند، از بازار خارج می‌شود یا وارد می‌شود.
اما در این ۱۰ روز، کاربران ایرانی به تماشاگر بازاری تبدیل شدند که روی دارایی آنها اثر می‌گذاشت، بدون آنکه اجازه واکنش داشته باشند.
در پیام‌هایی که کاربران در شبکه‌های محدود داخلی یا تماس با رسانه‌ها مطرح کردند، چند نگرانی مشترک دیده می‌شود:
- از دست رفتن فرصت فروش در سقف
- ناتوانی در بستن پوزیشن‌های پرریسک
- بلاتکلیفی دارایی‌ها در صرافی‌های خارجی
- بی‌اعتمادی به قیمت‌های نمایش‌داده‌شده
یکی از کاربران نوشته بود:
نه می‌دانیم قیمت واقعی چیست، نه می‌توانیم کاری بکنیم. فقط داریم ضرر را تماشا می‌کنیم.
اکنون با گذشت بیش از ده روز از خاموشی، اکوسیستم کریپتو در ایران همچنان در حالت تعلیق است. وعده‌هایی برای بازگشایی اینترنت داده شده، اما دسترسی تنها به برخی سرویس‌های محدود گوگل برقرار است و بازار همچنان با سردرگمی و بلاتکلیفی کاربران مواجه است.
مدیرعامل آبان‌تتر در این باره می‌گوید:
حتی در زمان جنگ چنین سطحی از محدودیت وجود نداشت. وضعیت فعلی پیچیده‌تر از همه سناریوهاست و کاربران هنوز امکان مدیریت دارایی‌های خود را ندارند.
تلاش برای استفاده از راهکارهای انتقال آفلاین
در هفته دوم قطعی، برخی متخصصان به سراغ استفاده از روش امضای آفلاین (تولید کدهای تراکنش بدون اتصال به شبکه و ارسال آنها از طرق دیگر) رفتند. این افراد تلاش می‌کردند کدهای تولیدشده را از طریق پیامک یا تماس‌های تلفنی به رابط‌های خارج از کشور انتقال دهند. اگرچه این فرآیند بسیار زمان‌بر و پیچیده محسوب می‌شود، اما تنها راه برای جابه‌جایی مبالغ حیاتی در زمان انسداد کامل شبکه بود. چنین وضعیتی اهمیت توسعه زیرساخت‌های پیام‌رسانی غیرمتمرکز و مبتنی بر رادیو را در جامعه رمزارز دوچندان کرد.
مزارع استخراج رمزارز در داخل کشور نیز با چالش‌های فنی و امنیتی جدی مواجه شدند. وقتی ارتباط با استخرهای استخراج جهانی قطع شود، عملاً هش‌ریت تولیدشده به هدر می‌رود. ماینرها مجبور شدند دستگاه‌های خود را خاموش کنند تا از آسیب‌های احتمالی به سخت‌افزار و هدررفت برق جلوگیری نمایند. این موضوع نه‌تنها سودآوری این صنعت را کاهش داد، بلکه باعث خروج موقت بخشی از توان پردازشی ایران از شبکه جهانی شد.
با شروع اتصال مجدد اینترنت، اعتماد به زیرساخت‌های متمرکز بیش از هر زمان دیگری سست شده است. تجربه تلخ این دو هفته باعث شد تا لزوم تنوع در ابزارهای ارتباطی به یک ضرورت غیرقابل‌انکار تبدیل شود.
سخن پایانی
این بحران، نه تنها زیان مالی کوتاه‌مدت ایجاد کرده، بلکه اعتماد کاربران به امکان مدیریت لحظه‌ای دارایی‌های رمزارزی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. به نظر می‌رسد تا زمانی که دسترسی پایدار به اینترنت جهانی فراهم نشود، اکوسیستم کریپتوی ایران با یک ریسک ساختاری مواجه باقی خواهد ماند؛ می‌توان این ریسک را «حق تصمیم از کاربران» نامید.
