تبلیغات مسابقه نهایی فوتبال آمریکایی، یا همان سوپربول (Super Bowl)، فقط چند آگهی ساده نیستند؛ این تبلیغات سالهاست به ویترینی تبدیل شدهاند که حالوهوای اقتصاد فناوری آمریکا را نشان میدهد. هر شرکتی که بتواند در این شب خاص دیده شود، عملاً خود را به جریان اصلی بازار معرفی کرده است؛ اما تاریخ نشان داده وقتی یک فناوری نوظهور بیشازحد در تبلیغات سوپربول دیده میشود، معمولاً پایان خوشی در راه نیست.
به گزارش میهن بلاکچین، سوپربول امسال با حدود ۱۲۷ میلیون بیننده، نهتنها پربینندهترین رویداد ورزشی سال در آمریکا بود، بلکه رکورد پربینندهترین سوپربول تاریخ را هم شکست. همین مخاطب گسترده باعث میشود برندها برای هر آگهی ۳۰ ثانیهای، تا حدود ۴ میلیون دلار هزینه کنند؛ رقمی که شرکتها را وادار میکند تبلیغی بسازند که «متفاوت» به نظر برسد، حتی اگر پشت آن تفاوت، یک حباب در حال شکلگیری باشد.
یک الگوی تکرارشونده: سوپربول و ترکیدن حبابها
اوایل سال ۲۰۰۰، اینترنت تازه به زندگی روزمره مردم راه پیدا کرده بود و تب شرکتهای داتکام به اوج خود رسیده بود. سوپربول آن سال بعدها به «سوپربول داتکامها» معروف شد؛ چراکه ۱۷ تبلیغ مختلف به شرکتها و خدمات اینترنتی اختصاص داشت.
یکی از معروفترین آنها تبلیغ پلتفرم معاملاتی ایترید (E-Trade) بود؛ جایی که یک شامپانزه در حال رقص دیده میشد و بعد جملهای روی صفحه ظاهر میشد:
خب، ما همین الان ۲ میلیون دلار را هدر دادیم. تو با پولت چهکار میکنی؟
تنها دو ماه بعد، حباب داتکامها شروع به ترکیدن کرد و این سقوط تا اکتبر ۲۰۰۲ ادامه یافت.
کریپتو هم همین مسیر را رفت
دو دهه بعد، نوبت به بازار ارزهای دیجیتال رسید. سوپربول ۲۰۲۲ بهقدری مملو از تبلیغات کریپتویی بود که لقب «کریپتو بول» را گرفت. در آن زمان چهار شرکت بزرگ حوزه رمزارز، کوینبیس (Coinbase)، کریپتو داتکام (Crypto.com)، ایتورو (eToro) و افتیایکس (FTX)، هرکدام با تبلیغی پرزرقوبرق وارد میدان شدند.
افتیایکس، که حالا دیگر وجود خارجی ندارد، تبلیغی با حضور لری دیوید (Larry David)، خالق سریال ساینفلد (Seinfeld)، پخش کرد و مخاطبان را تشویق میکرد «از کریپتو جا نمانند». برآوردها نشان میدهد هر شرکت برای همان ۳۰ ثانیه، حدود ۶.۵ میلیون دلار پرداخت کرده بود.
چند ماه بعد، بازار کریپتو فروپاشید. استیبلکوین ترا (Terra) در ماه مه دیپگ شد و تا پایان سال، نامهایی مثل افتیایکس، سلسیوس (Celsius)، وویجر دیجیتال (Voyager Digital) و بلاکفای (BlockFi) یکی پس از دیگری ورشکسته شدند. جنسیس (Genesis) هم ژانویه ۲۰۲۳ به این فهرست اضافه شد.
سال بعد، تنها یک تبلیغ مرتبط با رمزارز در سوپربول دیده شد و آن هم مربوط به یک NFT در بازی ویدیویی لیمیت بریک (Limit Break) بود. در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نیز عملاً خبری از تبلیغات کریپتویی نبود.
بازگشت کوینبیس؛ اما بدون اثرگذاری
پس از دو سال غیبت، امسال دوباره تبلیغ صرافی کوینبیس به سوپربول برگشت. اما واکنشها چندان مثبت نبود چراکه برای بسیاری از مخاطبان، تصویر کریپتو هنوز از دوران ورشکستگی افتیایکس فاصله نگرفته است. جردن اول (Jordan Uhl)، استریمر سیاسی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
از کریپتو گرفته تا هوش مصنوعی و حسابهای ترامپی، هر سوپربول یک تم کلاهبرداری خاص خودش را دارد.
دانشکده مدیریت کلاگ (Kellogg School of Management) دانشگاه نورثوسترن، هر سال تبلیغات سوپربول را ارزیابی و آنها را به دو دسته «تاچداون» (موفق) یا «فامبل» (ناموفق) تقسیم میکند. طبق نتایج این نظرسنجی، تبلیغ کوینبیس در سال ۲۰۲۶ نتوانسته ارتباط روشنی با برند یا ارزش پیشنهادی شرکت برقرار کند و نمره «F» گرفته است.
با این حال، صنعت کریپتو حالا دستاوردهای قانونی مهمی در آمریکا دارد و بازگشت کوینبیس به سوپربول میتواند نشانهای باشد از اینکه این صنعت قصد ندارد از بزرگترین شب تبلیغاتی آمریکا عقبنشینی کند!
«سوپربول هوش مصنوعی»؛ حباب بعدی؟
اگر کریپتو امسال کمرنگ بود، هوش مصنوعی دقیقاً برعکس عمل کرد و در مجموع، ۱۰ تبلیغ سوپربول امسال مستقیماً به AI اختصاص داشت.
آنتروپیک (Anthropic) از مدل بدون تبلیغ خود، کلود (Claude)، گفت. متا (Meta) عینکهای هوشمند اوکلی (Oakley) مجهز به هوش مصنوعی را به نمایش گذاشت. گوگل (Google) در تبلیغی، مادری و پسرش را نشان داد که خانهشان را با کمک ابزار تصویرساز مبتنی بر هوش مصنوعی این شرکت تجهیز میکنند.
آمازون (Amazon) هم نسخه جدید الکسا پلاس (Alexa+) را با حضور کریس همسورث (Chris Hemsworth) معرفی کرد.
اما آیا این نشانه ترکیدن حباب AI است؟
همزمان با رشد سریع هوش مصنوعی، ارزشگذاری شرکتهای این حوزه به ارقام سرسامآوری رسیده و تردیدهایی جدی درباره سودآوری آنها شکل گرفته است. گری اسمیت (Gary Smith)، استاد اقتصاد کالج پومونا، و جفری فانک (Jeffrey Funk)، مشاور مستقل مرتبط با دانشگاه کارنگی ملون، در یادداشتی نوشتهاند:
در این حباب هوش مصنوعی، قیمت سهام شرکتهای وابسته به AI از پیشبینیهای واقعبینانه سودآوری جدا شده است. شرکتهایی مثل اوپنایآی (OpenAI) و آنتروپیک، میلیاردها دلار ضرر میدهند، اما ارزشگذاریشان به صدها میلیارد دلار میرسد؛ انگار شرکتهایی هستند که واقعاً سود میسازند.
بهگفته آنها، وقتی خبری از سود نیست، تمرکز تبلیغات دوباره روی یک شاخص قدیمی میرود: تعداد کاربران؛ همان چیزی که در دوران داتکام هم دیده شده بود.
حضور پررنگ و بعضاً اغراقآمیز هوش مصنوعی در تبلیغات سوپربول، برای خیلیها یادآور دورههایی است که فناوریهای نوظهور درست در اوج هیجان عمومی، بیش از حد بزرگ و همهجا حاضر شدند. وقتی یک تکنولوژی تازه، ناگهان به محور اصلی تبلیغات برندها تبدیل میشود، این سوال جدی مطرح میشود که آیا با رشد طبیعی یک نوآوری طرف هستیم یا نشانههای اولیه یک حباب را میبینیم.
الگوی تاریخی بازارها نشان میدهد که چنین دورههایی اغلب با انتظارات غیرواقعبینانه همراه میشوند؛ جایی که ارزشگذاریها جلوتر از درآمد، سودآوری و کاربرد واقعی حرکت میکنند. در چنین شرایطی، حتی اگر ترکیدن حباب اجتنابناپذیر باشد، بهمعنای نابودی کامل آن فناوری نیست. معمولاً بسیاری از شرکتهای ضعیف حذف میشوند، اما چند شرکت قدرتمند که مدل کسبوکار، منابع مالی و کاربرد واقعی دارند، از این آزمون جان سالم به در میبرند.
اگر گذشته چراغ راه آینده باشد، هوش مصنوعی هم از این قاعده مستثنی نیست. ممکن است هیجان فعلی فروکش کند و بازار وارد فاز اصلاح شود، اما احتمالاً باز هم شرکتهایی باقی میمانند که نهتنها دوام میآورند، بلکه بعدها از همین دوران بهعنوان نقطهای تعیینکننده در مسیر رشد خود یاد میکنند؛ شاید حتی با تبلیغی پرزرقوبرق، درست در همان صحنهای که زمانی نشانه اوج حباب بود.
