یان لوکان، دانشمند ارشد هوش مصنوعی شرکت متا و برنده جایزه معتبر تورینگ، دهههاست که بهعنوان یکی از پیشگامان و ستونهای اصلی پیشرفتهای هوش مصنوعی شناخته میشود. سال ۲۰۲۴، سالی بود که لوکان بهواسطه تحقیقات پیشرفته، دیدگاههای رادیکال و سخنرانیهای الهامبخش خود، بیش از پیش در مرکز توجه جهانی قرار گرفت. او نه تنها مرزهای علمی هوش مصنوعی را گسترش داد، بلکه مباحثی حیاتی درباره فرصتها، تهدیدات و نحوه تنظیم مقررات این فناوری مطرح کرد که در سراسر جهان بازتاب یافت.
چگونه دیدگاه عملگرایانه و مخالفت یان لوکان با ترسافکنی در هوش مصنوعی، آینده این فناوری را شکل میدهد؟ در میان بحثهای داغ جهانی درباره خطرات و مزایای هوش مصنوعی، یان لوکان همچون صدایی متفاوت شنیده میشود. او با تأکید بر فرصتهای بیپایان هوش مصنوعی و رد روایتهای ترسناک و غیرمنطقی، چشماندازی مثبت و مبتنی بر عملگرایی ارائه میدهد. او در حالی که از هوش مصنوعی متنباز دفاع میکند، همواره بر آموزش، توسعه مسئولانه و ساخت آیندهای هوشمندتر و امنتر تأکید دارد.
زندگینامه: از حومه فرانسه تا قلههای علمی جهان
یان لوکان در سال ۱۹۶۰ در شهر کوچک سوآزی-سو-مونمورانسی در حومه پاریس متولد شد. او از همان کودکی علاقه شدیدی به علوم ریاضی، فیزیک و بعدها علوم کامپیوتر نشان داد. پس از تکمیل تحصیلات در فرانسه، او وارد مسیر تحقیقاتی شد که بعدها او را به یکی از مهمترین دانشمندان علوم کامپیوتر و هوش مصنوعی تبدیل کرد.
لوکان در طول دوران حرفهای خود، دستاوردهای فراوانی داشت. او در سال ۲۰۱۲ مرکز علوم داده دانشگاه نیویورک را بنیانگذاری کرد و در سال ۲۰۱۳ بهعنوان یکی از بنیانگذاران واحد هوش مصنوعی متا (با نام قبلی مرکز تحقیقات هوش مصنوعی فیسبوک) به ایفای نقش پرداخت. او نه تنها بهعنوان دانشمند بلکه بهعنوان یک معلم، رهبر و الهامبخش نسل جدید پژوهشگران شناخته میشود.
دستاوردهای علمی و نوآوریهای بیبدیل
یان لوکان بهخاطر کارهای پیشگامانه خود در زمینه یادگیری ماشین، شبکههای عصبی عمیق و یادگیری خودنظارتشده شهرت جهانی دارد. این روش یادگیری، که به نحوه یادگیری طبیعی انسان از محیط الهام گرفته است، به هوش مصنوعی امکان میدهد تا بدون نیاز به دادههای برچسبگذاریشده، الگوها را شناسایی کرده و دانش تولید کند.
در سال ۲۰۲۴، دیدگاههای لوکان باعث توسعه سیستمهای هوش مصنوعی شد که توانایی درک، استدلال، برنامهریزی و حتی تطبیق با شرایط را با دقتی مشابه موجودات زنده ارائه میدهند.
او معتقد است که آینده هوش مصنوعی در گرو پیشرفتهایی است که ماشینها را قادر میسازد تا از طریق مدلهای جهانی (World Models)، محیط اطراف خود را شبیهسازی کرده و مانند انسان، روابط علی و معلولی را درک کنند. راب فرگوس، استاد علوم کامپیوتر دانشگاه نیویورک و همکار نزدیک لوکان، درباره تأثیرگذاری او میگوید:
او نه تنها در زمینه تحقیقات علمی پیشتاز بوده، بلکه دیدگاههای او درباره متنباز بودن و تحقیقات آزاد، نقشی حیاتی در رشد استارتاپها و توسعه مدلهای زبانی بزرگ ایفا کرده است. او یک نابغه واقعی است.
رویکرد لوکان به مقررات هوش مصنوعی
یکی از جنجالیترین مباحث پیرامون لوکان در سال ۲۰۲۴، موضعگیری او در برابر مقررات سختگیرانه برای مدلهای بنیادی هوش مصنوعی بود. او به شدت مخالف قوانینی است که توسعه مدلهای هوش مصنوعی را محدود کنند، چرا که معتقد است چنین قوانینی میتوانند نوآوری را از بین ببرند و پیشرفت علمی را متوقف کنند. لوکان در ماه ژوئن، در پلتفرم X (توییتر سابق) نوشت:
مسئول دانستن توسعهدهندگان فناوری برای سوءاستفادههای احتمالی از محصولات ساختهشده، توسعه فناوری را متوقف خواهد کرد. این قوانین نه تنها استارتاپها، بلکه تحقیقات آکادمیک و کل اکوسیستم هوش مصنوعی را نابود خواهد کرد.
او بر این باور است که به جای تنظیم مدلهای بنیادی، باید کاربردهای خاص هوش مصنوعی که با خطرات خاص همراه هستند، مورد تنظیم قرار گیرند. این دیدگاه عملگرایانه او موجب شده تا از سوی برخی مورد حمایت و از سوی دیگر با انتقادات مواجه شود. با این حال، لوکان با اعتمادبهنفس به دفاع از این رویکرد ادامه میدهد.
مقابله با ترسافکنیهای هوش مصنوعی
یان لوکان یکی از منتقدان سرسخت روایتهای ترسناک درباره خطرات احتمالی هوش مصنوعی است. او بهطور خاص با دیدگاههایی که آیندهای آخرالزمانی را برای هوش مصنوعی پیشبینی میکنند، مخالف است. لوکان در مصاحبهای با پادکست لکس فریدمن، گفت:
افرادی که به سناریوهای فاجعهبار هوش مصنوعی اعتقاد دارند، فرضیات زیادی را مطرح میکنند که اغلب اشتباه هستند. آنها تصور میکنند که ابرهوشی ناگهان ظهور خواهد کرد و کنترل را به دست خواهد گرفت، اما این دیدگاهی غیرواقعبینانه است.
او توضیح میدهد که هوش مصنوعی آینده بیشتر شبیه به سطح هوش یک گربه یا طوطی خواهد بود و ما بهتدریج این سیستمها را هوشمندتر خواهیم کرد. او همچنین به ضرورت افزودن محافظتهای اخلاقی و عملی به سیستمهای هوش مصنوعی اشاره میکند.
دیدگاه برای آینده: هوش مصنوعی مبتنی بر اهداف
یکی از دیدگاههای برجسته یان لوکان برای آینده هوش مصنوعی، هوش مصنوعی مبتنی بر اهداف است. در این رویکرد، سیستمهای هوش مصنوعی نه تنها دادهها را تجزیهوتحلیل میکنند، بلکه قادر به پیشبینی، برنامهریزی و تعامل با محیط اطراف خود هستند. این سیستمها میتوانند مدلهایی داخلی از جهان ایجاد کنند که به آنها امکان درک روابط پیچیده و علیت را میدهد.
لوکان بر این باور است که یادگیری خودنظارتشده کلید اصلی دستیابی به هوش عمومی مصنوعی است. او میگوید که این روش میتواند ماشینها را قادر سازد تا همانند انسانها از محیط خود یاد بگیرند و اطلاعات را در سطوح مختلف انتزاع پردازش کنند. او در سخنرانی خود در فوروم جهانی علوم و فناوری کره جنوبی در سال ۲۰۲۴ گفت:
انقلاب واقعی هوش مصنوعی هنوز فرا نرسیده است. در آینده نزدیک، تمامی تعاملات ما با دنیای دیجیتال از طریق دستیارهای هوش مصنوعی انجام خواهد شد.
چرا یان لوکان شخصیت برجسته سال ۲۰۲۴ است؟
مشارکتهای یان لوکان در سال ۲۰۲۴ نشاندهنده ترکیبی از نوآوری، عملگرایی و بینش عمیق است. او با مخالفت با ترسافکنیهای غیرمنطقی درباره هوش مصنوعی و دفاع از تحقیق و توسعه متنباز، به یکی از مدافعان اصلی آیندهای مثبت برای این فناوری تبدیل شده است.
لوکان با دیدگاههای الهامبخش و استراتژیهای عملگرایانه خود، نه تنها به پیشرفتهای علمی در هوش مصنوعی کمک کرده، بلکه به شکلدهی به مباحث جهانی درباره تنظیم مقررات، اخلاق و فرصتهای این فناوری نیز پرداخته است. او شایسته عنوان شخصیت سال ۲۰۲۴ ایمرج است؛ چرا که تأثیر او بر هوش مصنوعی و آینده فناوری، انکارناپذیر است.
