سقوط ناگهانی بازارهای جهانی در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ در نگاه اول به یک خبر سیاسی نسبت داده شد، اما پشت این ریزش تاریخی، زنجیرهای پیچیده از اهرمهای مالی، لیکوئیدیشنهای دومینویی و سوءتفاهمهای اطلاعاتی نهفته بود.
این گزارش از میهن بلاکچین، پنج واقعیت پنهان را بررسی میکند که نشان میدهد چرا این ریزش صرفاً یک شوک خبری نبود، بلکه یک فروپاشی مکانیکی در قلب سیستم مالی مدرن بود.
وقتی یک خبر کل بازار را به آتش کشید
در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶، بازارهای جهانی با یک فروش ناگهانی و خشونتآمیز مواجه شدند. در عرض چند ساعت، تریلیونها دلار از ارزش بازارهای کریپتو، فلزات گرانبها و سهام پاک شد. در نگاه اول، به نظر میرسید که ماشه این سقوط، اعلام نامزدی «کوین وارش» توسط دونالد ترامپ برای ریاست فدرال رزرو بود.
برای اکثر سرمایهگذاران، این لحظهای پر از وحشت و سردرگمی بود. اما داستان واقعی بسیار پیچیدهتر و شگفتانگیزتر از آن چیزی است که در تیتر خبرها خواندید. در ادامه، پنج حقیقت پنهان پشت این آشفتگی بازار را فاش میکنیم که نگاه شما را به این رویداد تغییر خواهد داد.
این یک ریزش بنیادی نبود؛ فروپاشی مکانیکی اهرم بود
تحلیل دقیق سقوط ۱۲ درصدی طلا نشان میدهد که بخش عمده آن نه به دلایل بنیادی (تغییر سیاستهای فدرال رزرو)، بلکه به دلیل یک زنجیره از عوامل مکانیکی و ساختاری بوده است. در واقع، تقریباً ۷۹٪ از این ریزش ماهیت مکانیکی داشته است. این یعنی بخش بزرگی از فاجعه، نه به خاطر «چرا» بلکه به خاطر «چگونه» رخ داد.
تجزیه و تحلیل دقیقتر سقوط ۱۲ درصدی طلا به شرح زیر است:
- عوامل بنیادی (۲۱٪):
- اعلام نامزدی وارش: ۲.۵٪-
- تقویت دلار: ۱.۵٪-
- عوامل مکانیکی (۷۹٪):
- سرایت نقدینگی از بازار کریپتو: ۲.۰٪-
- فروش اجباری ناشی از افزایش مارجین: ۲.۵٪-
- اثر گاما اسکوییز معکوس: ۲.۰٪-
- آبشار حد ضررهای الگوریتمی: ۱.۵٪-
بزرگترین و شگفتانگیزترین عامل مکانیکی، سرایتی بود که از بازار کریپتو آغاز شد. شاید عجیب به نظر برسد، اما بخش قابل توجهی از سقوط قیمت طلا، نه به خاطر سیاستهای پولی، بلکه به دلیل یک دومینوی مالی بود که از بازار بیت کوین شروع شد. این ارتباط پنهان در حسابهای مارجین پورتفولیو (portfolio margin) نهفته است. این حسابها به صندوقهای پوشش ریسک و معاملهگران حرفهای اجازه میدهند تا تمام داراییهای خود (کریپتو، فلزات، سهام) را به عنوان یک وثیقه واحد در نظر بگیرند.
برای درک بهتر، این مثال را در نظر بگیرید:
شما برای یک فراری (بیت کوین) وام گرفتهاید و برای خانه خود (طلا) نیز وام مسکن دارید. ناگهان فراری تصادف میکند و بیارزش میشود. بانک با شما تماس میگیرد و پول وام را طلب میکند. شما نمیتوانید فراریِ اوراق شده را بفروشید، پس مجبور میشوید خانه سالم خود را فوراً بفروشید تا بدهی را تسویه کنید. خانه هیچ مشکلی نداشت، اما قربانی شد چون نقدینگی در آنجا بود.
این دقیقاً همان اتفاقی بود که در بازار رخ داد. لیکوئید شدن اجباری ۱.۶۸ میلیارد دلاری در بازار کریپتو، که بزرگترین تسویه حساب از زمان فروپاشی FTX بود، معاملهگران را مجبور به فروش طلا و نقره برای پوشش بدهیهایشان کرد. جالب اینجاست که ۹۳ درصد این لیکوئید شدنها مربوط به پوزیشنهای خرید اهرمی (leveraged long) بود. تخمین زده میشود که بین ۵۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد دلار از فلزات گرانبها صرفاً برای پوشش بدهیهای کریپتویی فروخته شد و این رقم به تنهایی مسئول ۲ تا ۳ درصد از کل ریزش ۱۲ درصدی طلا بود.
عوامل دیگر مانند گاما اسکوییز (فروش اجباری فروشندگان آپشن برای پوشش ریسک) و شکار حد ضرر الگوریتمی (رباتهای معاملاتی عمداً قیمت را به سمت سفارشهای فروش بزرگ هدایت میکنند) این آتش را شعلهورتر کردند.
نتیجه کلیدی این است:
«سناریوی صعودی بنیادی این داراییها لزوماً از بین نرفته است؛ این اهرم موجود در سیستم بود که فرو پاشید.»
فروش هیجانی در برابر خرید هوشمند
در حالی که سقوط بازار و خروج نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار از صندوقهای قابل معامله در بورس (ETF) در یک روز، باعث «فروش هیجانی» در میان سرمایهگذاران خرد شد، گروه دیگری از بازیگران بزرگ مشغول خرید بودند. دادههای شرکت تحلیلی Glassnode نشان میدهد که در بحبوحه این ریزش، تعداد کیف پولهایی که بیش از ۱۰۰۰ بیت کوین در اختیار دارند، افزایش یافته است. سوال اینجاست: آنها چه چیزی میدانستند که دیگران نمیدانستند؟
پاسخ در یک سوءتفاهم بزرگ در مورد خود کاتالیزور این سقوط، یعنی کوین وارش نهفته است. بازارها از او ترسیدند، زیرا او به عنوان یک هاوک (hawk) شناخته میشود؛ یعنی طرفدار سیاستهای پولی انقباضی که نقدینگی را از داراییهای پرریسک مانند کریپتو خارج میکند. اما نکته شگفتانگیز اینجاست که دیدگاه وارش نسبت به بیت کوین بسیار پیچیدهتر و مثبتتر از آن چیزی است که شهرت او نشان میدهد. وارش در مصاحبهای در سال ۲۰۲۵ به صراحت اعلام کرد:
بیت کوین من را نگران نمیکند… من آن را به عنوان یک دارایی مهم میبینم که به سیاستگذاران کمک میکند قضاوت کنند که آیا کار درست را انجام میده دهند یا غلط.
او بیت کوین را یک «پلیس خوب» برای سیاست پولی میداند که با نوسانات قیمتش، میتواند اشتباهات فدرال رزرو را آشکار کرده و آنها را پاسخگو نگه دارد. فراتر از این، وارش صنعت کریپتو را برای رقابتپذیری اقتصادی ملی آمریکا حیاتی میداند، شخصاً در استارتآپهای این حوزه سرمایهگذاری کرده و معتقد است آمریکا باید رهبری خود در توسعه نرمافزار بیت کوین را حفظ کند.
بنابراین، این ریزش نه تنها توسط اهرمهای مکانیکی، بلکه توسط یک شکاف اطلاعاتی عمیق تشدید شد. وحشت سرمایهگذاران خرد بر اساس شهرت ظاهری وارش بود، در مقابل خرید هوشمندانه نهنگها که درک عمیقتری از دیدگاههای واقعی او داشتند. این واگرایی اغلب یک نشانه کلاسیک است که نشان میدهد فروپاشی به پایان خود نزدیک شده و یک بازگشت قدرتمند میتواند در راه باشد.
این آشفتگی، یک «بازنشانی سالم» برای بازار بود
با وجود وحشتی که این ریزش ایجاد کرد، بسیاری از تحلیلگران آن را یک «توقف ضروری» و یک «بازنشانی سالم» برای بازار میدانند. این رویداد به طور خشونتآمیزی معاملهگران بیش از حد اهرمی و سفتهبازان را از بازار خارج کرد و پایهای سالمتر برای رشد آینده ایجاد نمود.
این اصلاح، یک شستشوی لازم برای پاکسازی اهرمهای اضافی بود و حالا بازار بر پایهی «بازماندگان» استوار است، نه «سفتهبازان». در همین حال، محرکهای بلندمدت مانند پذیرش نهادی و خوشبینیها نسبت به آینده همچنان پابرجاست. برخی تحلیلها پیشبینی میکنند که قیمت بیت کوین در سال ۲۰۲۶ همچنان میتواند به محدوده ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار دلار برسد. این افت، هرچند دردناک، اما مسیر را برای یک حرکت صعودی باثباتتر در آینده هموار کرده است.
نتیجه گیری
سقوط اخیر بازار صرفاً واکنشی به یک نامزد ریاست فدرال رزرو نبود؛ بلکه داستان تلاقی یک سوءتفاهم انسانی با یک سیستم مکانیکی شکننده بود. وحشتی که از درک سطحی سیاستهای کوین وارش نشأت گرفت، با برخورد به سیستم اهرمی و ساختارهای معاملاتی خودکار، به یک آبشار فروش تمامعیار تبدیل شد و نشان داد که چگونه نقدینگی در یک گوشه از بازار میتواند به سرعت کل سیستم را تحت تأثیر قرار دهد. حال، سوال اصلی این است:
با درک این مکانیزمهای پنهان، آیا این ریزش یک فاجعه بود یا یک فرصت خرید بینظیر؟
