بوتان یکی از کشورهای پیشرو در مسیر اقتصاد سبز بیتکوین است و رویکرد قابلتوجهی در این خصوص دارد. دولتمردان بوتان معتقدند هر کشوری با منابع انرژی تجدیدپذیر فراوان و تقاضای داخلی محدود میتواند الکترونها را به داراییهای دیجیتال تبدیل کند. این پادشاهی هیمالیایی در عمل همین کار انجام داده است و از نیروگاههای آبی برای استخراج بیتکوین در مقیاس صنعتی استفاده میکند. بهاینترتیب، نه تنها ردپای کربن را به حداقل میرساند؛ بلکه نقدینگی ارزی ایجاد میکند، از سود حاصل از استخراج هزینههای عمومی را پوشش میدهد و به توسعه نیروی کار فناوری داخلی خود کمک میکند. در این مطلب از میهن بلاکچین قصد داریم این استراتژی متفاوت برای استخراج پاک و اقتصاد سبز بیت کوین در بوتان را بررسی کنیم.
نکات کلیدی 
بوتان از برق مازاد و بدون کربن نیروگاههای آبی برای استخراج بیتکوین استفاده میکند و به جای اینکه این برق اضافی را هدر دهد، آن را به یک دارایی دیجیتال نقدشونده تبدیل میکند. استخراج و نگهداری بیتکوین توسط بازوی سرمایهگذاری دولتی دروک (DHI) مدیریت میشود و فعالیتها فقط در مناطق مشخص و نهادهای دارای مجوز انجام میشوند. مقامات کشور، بیتکوین استخراجشده را یک ذخیره نقدینگی میدانند و از آن برای تامین بودجه و هزینههای دولتی استفاده میکنند. بانک مرکزی بوتان فعالیتهای کریپتو را فقط تحت یک چارچوب مرحلهای و در یک محیط کنترلشده در منطقه ویژه شهر گلهفو (Gelephu) مجاز میداند.
بوتان پیشگام در اقتصاد سبز بیت کوین
بوتان کشوری کوچک در دل رشته کوههای هیمالیا در جنوب آسیا و هم مرز با چین و هند است که رویکرد متفاوتی نسبت به اقتصاد دیجیتال دارد. این کشور با تکیه بر انرژی برقآبی، سرمایه دولتی و چارچوبهای نظارتی شفاف به دنبال ایجاد اقتصاد بیت کوین کمکربن وتوسعه داراییهای دیجیتال سبز است. هدف دولت این است که به جای محدودکردن یا هدررفت برق مازاد، آن را به شکل هدفمند استفاده کنند و همزمان یک ذخیره نقدینگی ارزی برای کشور بسازند. در ادامه مراحل پنجگانه این استراتژی را بررسی میکنیم:
گام اول؛ استفاده از تنها منبع طبیعی
سیستم انرژی بوتان عمدتاً وابسته به نیروگاههای آبی است و از طریق صادرات برق به کشورهای همسایه اقتصاد خود را زنده نگه میدارد. پادشاهی بوتان، توسعه ظرفیت نیروگاههای آبی را شرط لازم برای پیشبرد برنامههای «کریپتوی سبز» خود میداند.
اسناد دولتی نشان میدهد که توسعه نیروگاههای برقآبی قرار است در مقیاس بزرگ ادامه پیدا کند. در طرح جامع سیستم انرژی ۲۰۴۰ بوتان، پتانسیل انرژی برق نیروگاههای آبی از نظر فنی و اقتصادی حدود ۳۳,۰۰۰ مگاوات برآورد شده است. این منابع در کنار انرژی خورشیدی و بادی بهعنوان ارکان رشد بلندمدت کشور دیده میشوند.
گزارش بانک جهانی نیز نشان میدهد که بوتان توانایی تولید ۳۳ گیگاوات انرژی برقآبی را دارد. در این گزارش همچنین اشاره شده است که واردات تجهیزات فناوری اطلاعات مرتبط با توسعه استخراج کریپتو مانند سرورها و دستگاههای ماینینگ بهقدری گسترده بوده است که اثر قابلتوجهی روی شاخصهای مهم اقتصادی کشور داشته است.
پروژههای فرامرزی اخیر نیز حاکی از این هستند که برنامههای توسعه بهطور جدی دنبال میشود. در نوامبر ۲۰۲۵، هند پروژه برقآبی Punatsangchhu-II را با ظرفیت ۱,۰۲۰ مگاوات افتتاح کرده و یک خط اعتباری جدید را به تامین مالی همکاریهای بیشتر در حوزه انرژی اختصاص داده است.
گام دوم؛ استفاده از برق مازاد بهعنوان سوخت محاسباتی
استراتژی کریپتویی بوتان توسط شرکت سرمایهگذاریها و هلدینگ دروک (Druk Holding and Investments)، بازوی سرمایهگذاری تجاری دولت سلطنتی هدایت میشود. مدیرعامل این شرکت، اوجوال دیپ داهال (Ujjwal Deep Dahal) در مصاحبهای با رویترز در آوریل ۲۰۲۵ اذعان داشته است که بوتان از سال ۲۰۱۹ بهتدریج ارزهای دیجیتال را به پرتفوی دروک اضافه کرده است. او همچنین استخراج بیتکوین را ابزاری برای افزایش دسترسی به نقدینگی ارزی و ایجاد ارزش از برق مازاد معرفی کرده است.
به گفته مقامات ارشد شهر پایتختی تیمفو (Thimphu) بوتان در دو سال گذشته از سودهای مرتبط با کریپتو برای پرداخت حقوق کارکنان دولت استفاده کرده است.
یکی از ابزارهای صنعتی مهم، همکاری بیتدیر (Bitdeer) شرکت مطرح استخراج بیت کوین و هولدینگ دروک است که در می ۲۰۲۳ اعلام شد. طرفین قصد دارند یک صندوق سرمایهگذاری تا سقف ۵۰۰ میلیون دلار را برای توسعه عملیات استخراج داراییهای دیجیتال بدون کربن در بوتان راهاندازی کنند و از از تلفیق انرژی تجدیدپذیر این کشور و تخصص استخراج بیتدیر بهره ببرند.
گام سوم؛ استفاده از بیت کوین بهعنوان سپر مالی
سیستمهای برقآبی اغلب با مشکل زمانبندی مواجه هستند؛ جریان رودخانهها در تابستان زیاد و در زمستان کم میشود. در ژانویه ۲۰۲۵، در پروژه شهر ذهنآگاهی گلهفو (Gelephu Mindfulness City) بیت کوین سبز بهعنوان راهی برای درآمدزایی از برق مازاد تابستان و سپس تبدیل ارزش آن به برق یا واردات در زمان کمبود انرژی معرفی شد. این پروژه، بیتکوین را از نظر استراتژیک مانند یک باتری میداند. این نوع نگاه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد که دولتمردان بوتان استخراج بیت کوین را یک به منزله یک زیرساخت مکمل میبینند که انرژی تجدیدپذیر مازاد را به ذخیره نقدی تبدیل میکند.
گام چهارم؛ حفظ حاکمیت و افزایش نظارت
تلاشهای بوتان در زمینه استخراج و ایجاد ذخایر به دلیل وابستگی به دولت توجهات زیادی را جلب کرده است. در سپتامبر ۲۰۲۴، شرکت تحلیل بلاکچین آرکهام (Arkham) اعلام کرد که داراییهای بیتکوین مرتبط با دولت بوتان را شناسایی کرده و تأکید کرد این داراییها از استخراج بهدست آمدهاند، نه مصادره.
از منظر مقررات، بانک مرکزی بوتان در اطلاعیه ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ با عنوان «موضع مقرراتی نهاد سلطنتی پول درمورد ارزهای دیجیتال» اعلام کرد که یک رویکرد مرحلهای و متمرکز را دنبال خواهد کرد. طبق این اطلاعیه، استخراج و راهاندازی صرافی ارز دیجیتال فقط برای نهادهای ثبتشده در GMC مجاز است. مشارکت نیز محدود به آندسته از شرکای تجاری است که تحت چارچوب GMC فعالیت میکنند.
گام پنجم؛ روایت «کوین سبز» و ریسکهای آن
مقامات بوتان صراحتا بر جنبه محیط زیستی استخراج تأکید کردهاند. بهطور مثال، داهال اینطور استدلال میکند که کوینهای استخراجشده با نیروگاههای آبی بوتان اثر منفی بیت کوینهایی که در سایر کشورها با انرژی فسیلی استخراج میشوند را تا حدی خنثی میکند تا به اقتصاد سبز کمک شود. با این حال، حتی در سیستمی با انرژی تجدیدپذیر، ریسکهای زیر به قوت خود باقی هستند:
- نوسان و ریسک مالی: قیمت بیت کوین به شدت متغیر است و استفاده از داراییهای پرنوسان در بودجه عمومی، ریسک بودجهای ایجاد میکند؛ حتی اگر از برق مازاد استفاده شده باشد.
- شفافیت: ردیابی و رصد آنچین جایگزین گزارشهای رسمی نیست. برای داراییهای مرتبط با دولت انتشار گزارشهای حسابرسیشده ضروری است.
- جرایم مالی و حمایت از مصرفکننده: موضع مرحلهای و محدودیت فعالیتهای مرتبط با استخراج به نهادهای دارای مجوز حاکی از آن است که بوتان مشارکت کنترلشده را به فعالیتهای افسارگسیخته ترجیح میدهد.
جمعبندی
اقتصاد سبز بیتکوین در بوتان یک تلاش کاملاً دولتی و هدفمند است، نه یک سرگرمی کریپتویی. دولت با بهرهگیری از برق تجدیدپذیر مازاد و ایجاد یک چارچوب ویژه، استخراج بیتکوین را بهطور سازماندهیشده پیش میبرد و از مجرای مقررات بانک مرکزی، ریسکهای احتمالی را محدود میکند. درواقع، بوتان صنعت ماینینگ را به مزیت نسبی موجود کشور یعنی انرژی تجدیدپذیر پیوند زده است تا هم از این منبع مازاد بهنحو احسن استفاده کند و هم از بیتکوین بهعنوان ذخیره ارزی بهره ببرد. بههرحال، موفقیت این مدل بیش از شعارها به اجرای دقیق برنامهها، توسعه منابع انرژی، مدیریت منظم ذخایر و شفافیت دولت بستگی دارد.
