عددی که روی تابلوی قیمت صرافی‌های ایرانی دیده می‌شود از قیمت جهانی کوین و نرخ تومانی تتر ساخته می‌شود. این گزارش توضیح می‌دهد این دو عدد چطور کنار هم قرار می‌گیرند و اسپرد و کارمزد چه سهمی در مبلغ نهایی معامله دارند.
قیمت تومانی هر ارز دیجیتال در صرافی‌های ایرانی از ترکیب دو عدد ساخته می‌شود: قیمت جهانی آن کوین بر حسب دلار یا تتر و نرخی که بازار داخلی برای تبدیل تتر به تومان تعیین می‌کند. با این حال عددی که کاربر هنگام خرید می‌پردازد یا هنگام فروش دریافت می‌کند معمولا یک یا دو لایه دیگر هم دارد و اگر این لایه‌ها شناخته نشوند، اختلاف بین دو صرافی یا فاصله قیمت نمایش‌داده‌شده با مبلغ نهایی سفارش عجیب به نظر می‌رسد.
این گزارش مسیر ساخته شدن قیمت تومانی را مرحله‌به‌مرحله دنبال می‌کند؛ از قیمت دلاری کوین در بازار جهانی تا نرخ تومانی تتر و در نهایت اسپرد و کارمزدی که در خود صرافی به معامله اضافه می‌شود.
قیمت دلاری و نرخ تتر چطور کنار هم قرار می‌گیرند؟
نقطه شروع، قیمت جهانی است. هر کوین در بازارهای بزرگ دنیا با جفت‌ارزهای دلاری یا تتری معامله می‌شود و قیمتش در این بازارها تقریبا هم‌سطح است، چون آربیتراژگرها فاصله‌ها را سریع پر می‌کنند. وقتی گفته می‌شود قیمت بیت کوین یا اتریوم امروز چند دلار است، منظور همین قیمت جهانی است.
صرافی‌های ایرانی برای رسیدن به قیمت تومانی، این قیمت را در نرخ تومانی تتر ضرب می‌کنند. تتر استیبل‌کوینی است که ارزشش به دلار گره خورده و در بازار ایران حکم دلار دیجیتال را دارد. اگر قیمت یک کوین در بازار جهانی ثابت بماند و نرخ تتر بالا برود، قیمت تومانی همان کوین هم بالا می‌رود. برعکس، اگر نرخ تتر افت کند، قیمت تومانی حتی با ثابت ماندن قیمت جهانی پایین می‌آید.
به زبان ساده، قیمت تومانی تقریبی هر کوین برابر است با قیمت تتری آن ضرب در نرخ تتر. این فرمول برای یک برآورد سریع کافی است، اما همه ماجرا نیست؛ چون هر کوین در بازار تومانی خود صرافی هم معامله می‌شود و عرضه و تقاضای همان بازار می‌تواند قیمت را کمی بالاتر یا پایین‌تر از حاصل ضرب نگه دارد.
یک نکته فنی هم این وسط هست. قیمت جهانی که در محاسبه می‌آید معمولا قیمت جفت‌ارز تتری کوین است، نه دلاری. تتر در بازار جهانی خیلی نزدیک به یک دلار معامله می‌شود و در شرایط عادی این تفاوت آن‌قدر کوچک است که در محاسبه تومانی به چشم نمی‌آید. فقط در روزهای بحرانی بازار استیبل‌کوین‌ها، که کم پیش می‌آید، این فاصله اهمیت پیدا می‌کند.
تبدیل تتر به تومان دقیقا چه عددی را نشان می‌دهد؟
نرخ تتر در ایران عدد واحد و رسمی ندارد. هر صرافی بازار تتر به تومان خودش را دارد و نرخ آن از معامله‌های همان بازار به دست می‌آید. این نرخ بیشتر از هر چیز دنبال دلار بازار آزاد حرکت می‌کند، اما همیشه با آن برابر نیست؛ گاهی کمی بالاتر و گاهی کمی پایین‌تر است. علت این فاصله تفاوت در عرضه و تقاضا، محدودیت‌های واریز و برداشت ریالی و سرعت واکنش دو بازار به خبرهاست.
وقتی کسی می‌خواهد قیمت یک کوین را به تومان حساب کند، اول باید بداند کدام نرخ تتر را در محاسبه بگذارد: نرخ خرید یا نرخ فروش. ابزارهایی که برای تبدیل تتر به تومان ساخته شده‌اند معمولا نرخ لحظه‌ای را مبنا می‌گذارند و با وارد کردن مقدار تتر، معادل تومانی آن را حساب می‌کنند. این عدد برای برآورد سریع مفید است، ولی مبلغی که در نهایت از معامله به دست می‌آید به نوع سفارش و عمق بازار هم بستگی دارد.
فرق نرخ خرید و نرخ فروش تتر را هم نباید دست‌کم گرفت. کسی که امروز تتر می‌خرد و همین امروز آن را می‌فروشد، حتی اگر قیمت تکان نخورده باشد، به خاطر همین فاصله کمی کمتر از پول اولش پس می‌گیرد. در بازار پرحجم تتر این فاصله معمولا کوچک است، اما در ساعت‌های خلوت بازتر می‌شود.
زمان هم در نرخ تتر نقش دارد. بازار تتر شبانه‌روزی است ولی بازار دلار آزاد ساعت کاری دارد. برای همین خبرهایی که در ساعت‌های تعطیلی بازار ارز منتشر می‌شوند اول در نرخ تتر دیده می‌شوند و گاهی حرکت تندتری می‌سازند که فردا با باز شدن بازار ارز تعدیل می‌شود.
اسپرد و کارمزد کجای این محاسبه می‌نشینند؟
در هر بازار دو قیمت هم‌زمان وجود دارد: بالاترین قیمتی که خریدارها پیشنهاد داده‌اند و پایین‌ترین قیمتی که فروشنده‌ها قبول می‌کنند. فاصله این دو را اسپرد می‌گویند. کسی که با سفارش فوری می‌خرد، از قیمت فروشنده‌ها می‌خرد و کسی که فوری می‌فروشد، به قیمت خریدارها می‌فروشد. پس حتی بدون کارمزد، خرید و فروش فوری پشت سر هم کمی هزینه دارد که همان اسپرد است.
اسپرد در بازارهای پرحجم کم است و در بازارهای کم‌حجم زیاد. بازار تومانی بیت کوین و تتر معمولا عمق خوبی دارد، اما در کوین‌های کوچک‌تر فاصله خرید و فروش ممکن است قابل توجه باشد. اگر سفارش بزرگ باشد، چند پله از دفتر سفارش را مصرف می‌کند و میانگین قیمت معامله از قیمت نمایش‌داده‌شده دورتر می‌شود.
یک راه برای کم کردن هزینه اسپرد، استفاده از سفارش محدود است. در این نوع سفارش قیمت را خودتان تعیین می‌کنید و سفارش در دفتر می‌نشیند تا طرف مقابل پیدا شود. ممکن است پر شدنش کمی طول بکشد، اما معامله با قیمتی انجام می‌شود که از قبل پذیرفته‌اید.
کارمزد معامله لایه بعدی است. صرافی‌ها معمولا درصدی از هر معامله را به عنوان کارمزد کم می‌کنند و این درصد ممکن است بر اساس نوع سفارش یا سطح کاربری فرق کند. در بیت‌پین هم مثل بیشتر صرافی‌ها جدول کارمزد جداگانه منتشر شده و بهتر است پیش از معامله نگاهی به آن بیندازید. اگر قرار است دارایی بعد از خرید به کیف پول شخصی منتقل شود، کارمزد برداشت در شبکه بلاکچین هم به هزینه‌ها اضافه می‌شود.
چرا دو صرافی برای یک کوین دو قیمت تومانی نشان می‌دهند؟
با این توضیحات، اختلاف قیمت تومانی بین دو صرافی قابل فهم‌تر می‌شود. اول اینکه نرخ تتر در هر صرافی از بازار خود آن صرافی می‌آید و می‌تواند کمی متفاوت باشد. دوم اینکه بازار تومانی هر کوین در هر صرافی عرضه و تقاضای خودش را دارد. سوم اینکه قیمتی که در فهرست قیمت‌ها نمایش داده می‌شود ممکن است قیمت آخرین معامله باشد، نه قیمتی که همین الان می‌شود با آن خرید.
این اختلاف‌ها معمولا کوچک‌اند و آربیتراژگرهای داخلی هم تا حدی آن‌ها را پر می‌کنند، ولی در روزهای پرنوسان بازتر می‌شوند. برای مقایسه درست دو صرافی، بهتر است به جای قیمت آخرین معامله، قیمت خرید و فروش لحظه‌ای را کنار هم بگذارید و کارمزد معامله و برداشت را هم در نظر بگیرید.
قیمت‌هایی که در کانال‌ها و سایت‌های اطلاع‌رسانی منتشر می‌شوند هم داستان مشابهی دارند. بعضی از آن‌ها میانگین چند بازار را نشان می‌دهند، بعضی قیمت یک صرافی خاص را و بعضی با چند دقیقه تاخیر به‌روز می‌شوند. این عددها برای دیدن روند کلی مفیدند، اما برای تصمیم درباره یک سفارش مشخص، قیمت معامله‌پذیر همان صرافی که در آن معامله می‌کنید ملاک است.
برای کسی که می‌خواهد قیمت تومانی یک کوین را درست بفهمد، چهار قدم کافی است: قیمت تتری کوین را از بازار جهانی یا بازار تتری صرافی ببینید، نرخ لحظه‌ای تتر را کنارش بگذارید، اسپرد بازار تومانی همان کوین را چک کنید و کارمزد را به حساب بیاورید. عددی که از این چهار قدم بیرون می‌آید به مبلغی که در معامله واقعا به دستتان می‌رسد خیلی نزدیک‌تر است تا یک عدد تنها روی تابلوی قیمت.
