انجمن بلاکچین ایران در گزارشی تازه، آثار قطعی، اختلال، کاهش کیفیت اینترنت و مدلهای دسترسی محدود را بر اقتصاد دیجیتال، کسبوکارهای رمزارزی، کاربران، فریلنسرها و مشاغل آنلاین بررسی کرده است. این گزارش مدعی است که بحران اینترنت در ماههای اخیر از مرحله هشدار عبور کرده و به مرحله بروز خسارت بالفعل برای بخشهایی از اقتصاد دیجیتال رسیده است.
بر اساس این گزارش، تداوم اختلالها و بیثباتی دسترسی به اینترنت، علاوه بر مسئله فنی یا ارتباطی؛ به عاملی مستقیم در کاهش درآمد کسبوکارها، افت معاملات، افزایش هزینههای عملیاتی، فرسایش اعتماد کاربران، تعدیل نیرو و فشار بر مشاغل آزاد تبدیل شده است.
انجمن بلاکچین در این گزارش، دو درخواست فوری را مطرح کرده است: بازگشت اینترنت پایدار و توقف توسعه مدلهای دسترسی طبقاتی.
محور اصلی گزارش انجمن بلاکچین از بحران اینترنت
گزارش انجمن بلاکچین با عنوان «گزارش کامل ملی تابآوری اقتصاد دیجیتال در بحران اینترنت ۱۴۰۴ تا ۱۴۰۵» منتشر شده و تلاش دارد تصویری از اثر اختلال اینترنت بر بخشهای مختلف اقتصاد دیجیتال ارائه دهد.
در این گزارش آمده که اقتصاد دیجیتال ایران در سالهای اخیر همواره با محدودیتهای زیرساختی، فیلترینگ، اختلالهای مکرر، کاهش کیفیت دسترسی و بیثباتی ارتباطات بینالمللی مواجه بوده است. اما به گفته انجمن، رخدادهای ماههای اخیر شرایط را از مرحله نگرانی نسبت به آینده عبور داده و به مرحله وقوع خسارت واقعی رسانده است. گزارش تأکید میکند که مسئله امروز بسیاری از کسبوکارها دیگر فارغ از رشد، توسعه محصول یا جذب سرمایه؛ حفظ حداقل ظرفیت عملیاتی و جلوگیری از حذف کامل از بازار است.
انجمن در این گزارش نوشته که بخش بزرگی از فشار بحران بر کسبوکارهای کوچک، مشاغل آزاد، فروشگاههای آنلاین، فریلنسرها، تولیدکنندگان محتوا و شرکتهایی وارد شده که به ارتباطات بینالمللی، شبکههای اجتماعی، ابزارهای ابری، تبلیغات دیجیتال و زیرساختهای آنلاین وابستهاند.
برآورد انجمن بلاکچین از خسارت اقتصادی اختلال اینترنت
یکی از بخشهای مهم گزارش انجمن، برآورد خسارت اقتصادی ناشی از اختلال و بیثباتی اینترنت است. در بخشهای مختلف گزارش، اعداد متفاوتی درباره خسارت روزانه و تجمیعی مطرح شده است. از جمله، خسارت روزانه اقتصاد دیجیتال در بازهای چند هزار میلیارد تومانی برآورد شده و خسارت تجمیعی دوره اختلال نیز در سطح چندصد هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
با این حال، باید توجه کرد که این اعداد بر اساس برآورد انجمن، گزارشهای رسانهای، دادههای صنفی، روایتهای میدانی و اطلاعات دریافتی از فعالان کسبوکارها مطرح شدهاند و برای تبدیل شدن به مبنای دقیق سیاستگذاری، نیازمند شفافسازی بیشتر درباره روش محاسبه، جامعه آماری، بازه زمانی و منابع داده هستند.
در گزارش انجمن همچنین به مواردی مانند افت فروش آنلاین، کاهش بازده تبلیغات دیجیتال، افزایش هزینه زیرساخت، افت تعامل کاربران، کاهش تراکنش برخی پلتفرمها، توقف پروژههای توسعهای و افزایش فشار بر نیروی انسانی اشاره شده است. این گزارش مدعیست که بخشی از کسبوکارها در ماههای اخیر با کاهش شدید درآمد، ناتوانی در حفظ مشتری، توقف جذب نیرو، تعدیل تیمها و حتی تعطیلی یا نیمهفعال شدن مواجه شدهاند.
اثر بحران اینترنت بر کسبوکارهای رمزارزی
بخش مهمی از گزارش به اکوسیستم بلاکچین و رمزدارایی اختصاص دارد؛ حوزهای که به گفته انجمن، بیش از بسیاری از بخشهای اقتصاد دیجیتال به اینترنت پایدار، ارتباطات بینالمللی و دسترسی بدون اختلال به زیرساختهای جهانی وابسته است.
طبق این گزارش، اینترنت در حوزه رمزارز، زیرساخت مستقیم دسترسی کاربران به دارایی، امنیت حسابها، انجام تراکنشها، مدیریت کیف پول، احراز هویت، پشتیبانی و استمرار خدمات است و اختلالهای اخیر باعث شده کاربران در برخی دورهها با مشکلاتی مانند ناپایداری دسترسی به پلتفرمها، کندی سرویسها، اختلال در احراز هویت، دشواری در انجام تراکنش، کاهش امکان پیگیری تراکنشها و افزایش نگرانی درباره دسترسی به داراییهای دیجیتال مواجه شوند.
انجمن همچنین تأکید کرده که اختلال اینترنت میتواند ریسکهای امنیتی را افزایش دهد؛ زیرا کاربران در شرایط دسترسی محدود، بیشتر به ابزارهای غیررسمی، VPNهای ناشناس، کانفیگهای نامطمئن و مسیرهای ناامن متوسل میشوند. این وضعیت، به گفته گزارش، میتواند احتمال فیشینگ، سوءاستفاده، سرقت اطلاعات و دسترسی غیرمجاز را افزایش دهد.
فشار بر صرافیها و پلتفرمهای داخلی
گزارش انجمن بلاکچین میگوید صرافیها و پلتفرمهای داخلی حوزه رمزارز در ماههای اخیر علاوه بر چالشهای رگولاتوری و عملیاتی، با فشار گسترده ناشی از اختلال اینترنت نیز روبهرو بودهاند.
این پلتفرمها برای فعالیت پایدار به ارتباط مداوم با شبکههای بلاکچینی، زیرساختهای بینالمللی، سرویسهای امنیتی، ابزارهای مانیتورینگ، APIها، کیف پولها و خدمات فنی وابستهاند. اختلال اینترنت میتواند باعث کاهش پایداری سرویس، افزایش هزینه زیرساخت، طولانیتر شدن زمان پاسخگویی و مصرف شدن منابع فنی برای مدیریت بحران شود.
نکته مهم دیگر این است که بخشی از کاربران، کاهش کیفیت خدمات را مستقیماً متوجه پلتفرمها میدانند؛ در حالی که طبق گزارش، بخشی از این اختلالها خارج از کنترل کسبوکارهاست. این مسئله میتواند به فرسایش اعتماد کاربران به کل اکوسیستم داخلی منجر شود.
اینترنت طبقاتی؛ راهکار یا بخشی از بحران؟
یکی از صریحترین بخشهای گزارش انجمن بلاکچین به موضوع دسترسیهای محدود، موردی یا آنچه در فضای عمومی با عنوان «اینترنت طبقاتی» یا «اینترنت پرو» شناخته میشود، اختصاص دارد.
انجمن در این گزارش تأکید کرده که مدلهای دسترسی محدود نمیتوانند جایگزین اینترنت پایدار و عمومی شوند. به گفته گزارش، اقتصاد دیجیتال بر پایه ارتباط همزمان میان کاربران، کسبوکارها، سرویسهای جهانی، زیرساختهای ابری، ابزارهای مالی، پلتفرمهای امنیتی و شبکههای بینالمللی شکل گرفته است و دسترسی تفکیکشده نمیتواند نیاز واقعی این زنجیره را برطرف کند. گزارش میگوید برخی کسبوکارها ممکن است در شرایط اضطراری برای حفظ حداقل امکان فعالیت به سمت این مدلهای دسترسی رفته باشند، اما این موضوع لزوماً به معنای پذیرش آن بهعنوان راهکار پایدار نیست. انجمن این وضعیت را بیشتر یک اجبار عملیاتی میداند تا انتخاب آزادانه.
در گزارش همچنین آمده که دسترسیهای محدود میتوانند باعث تعمیق نابرابری میان کسبوکارهای بزرگ و کوچک شوند. شرکتهایی که توان مالی، ارتباطات اداری یا امکان پیگیری دسترسیهای خاص را دارند، ممکن است بخشی از فعالیت خود را حفظ کنند؛ اما کسبوکارهای کوچکتر و مشاغل آزاد همچنان در وضعیت اختلال باقی میمانند. نتیجه چنین روندی میتواند کاهش رقابت، حذف بازیگران کوچک و تمرکز بیشتر بازار باشد.
اثر بحران اینترنت بر فریلنسرها و مشاغل آزاد
بخشی از گزارش انجمن به مردم، فریلنسرها، فروشندگان آنلاین، تولیدکنندگان محتوا، مشاغل خانگی و فعالان مستقل اقتصاد دیجیتال اختصاص دارد. در این بخش، انجمن تأکید کرده که اینترنت برای میلیونها نفر محل کار، مسیر ارتباط با مشتری، ابزار فروش، بستر تبلیغات، کانال دریافت خدمات مالی و زیرساخت درآمد روزانه است. اختلال اینترنت بهطور مستقیم بر درآمد افرادی اثر میگذارد که حقوق ثابت ندارند و وابسته به فروش روزانه، پروژههای آنلاین، ارتباط با مشتری و دسترسی به پلتفرمهای دیجیتال هستند.
فشار اصلی این بحران، طبق گزارش، متوجه گروههاییست که توان تحمل طولانیمدت اختلال را ندارند؛ از جمله فریلنسرها، کسبوکارهای خرد، فروشندگان شبکههای اجتماعی، تولیدکنندگان محتوا، تیمهای کوچک دیجیتال مارکتینگ، برنامهنویسان، طراحان و صاحبان فروشگاههای آنلاین.
مسئله اعتماد؛ خسارتی که سختتر جبران میشود
گزارش انجمن بلاکچین بارها بر مسئله اعتماد تأکید میکند. از نگاه این گزارش، خسارتهای اینترنت فقط مالی و عملیاتی نیستند. بخشی از آسیبها در سطح اعتماد عمومی، اعتماد سرمایهگذاران و اعتماد نیروی انسانی به آینده اقتصاد دیجیتال رخ میدهد. کاربری که نگران دسترسی به دارایی دیجیتال خود باشد، کسبوکاری که نتواند برای هفته آینده برنامهریزی کند، فریلنسری که ارتباطش با مشتری خارجی قطع میشود و نیروی متخصصی که آینده حرفهای خود را نامطمئن میبیند، همگی بخشی از این فرسایش اعتماد را تجربه میکنند.
گزارش هشدار میدهد که ادامه این روند میتواند به تعطیلی بیشتر کسبوکارها، مهاجرت نیروی انسانی، کاهش سرمایهگذاری، رشد فعالیتهای غیررسمی، افزایش استفاده از ابزارهای ناامن و کوچکتر شدن اقتصاد رسمی دیجیتال منجر شود.
درخواستهای فوری انجمن بلاکچین
در جمعبندی گزارش، انجمن بلاکچین چند پیشنهاد اجرایی مطرح کرده که مهمترین آنها بازگشت اینترنت پایدار و قابل اتکا، توقف توسعه مدلهای دسترسی طبقاتی، ایجاد مسیر رسمی و شفاف برای نیازهای عملیاتی کسبوکارها، تشکیل کارگروه دائمی بحران اینترنت و اقتصاد دیجیتال، طراحی سازوکار ارزیابی و جبران بخشی از خسارتها، افزایش شفافیت و پاسخگویی و بهرسمیت شناختن اقتصاد دیجیتال بهعنوان بخشی از امنیت اقتصادی کشور است.
انجمن تأکید کرده که بخشی از خسارتهای واردشده ممکن است دیگر قابل بازگشت نباشد، اما همچنان میتوان از نابودی بخش دیگری از ظرفیتهای انسانی، اقتصادی و فناورانه کشور جلوگیری کرد. آنچه روشن است، این است که بحران اینترنت، چه از منظر کسبوکارهای دیجیتال و چه از منظر کاربران رمزارز، موضوعی حاشیهای نیست و ادامه آن میتواند هزینههایی فراتر از اختلال موقت در دسترسی ایجاد کند.
