در روزهایی که صحبت از توسعه اقتصاد دیجیتال و جهش فناوری بیش از هر زمان دیگری در جهان شنیده میشود، در کشورمان رویهای در حال شکل گرفتن است که نه با منطق توسعه سازگار است، نه با اصل برابری و نه با هیچ معیار پذیرفتهشدهای از حکمرانی سالم.
اینترنت پرو، یعنی دسترسی آزاد و بدون فیلتر به شبکه جهانی برای برخی نهادها، سازمانها و اشخاص، در حالی که شهروند عادی با محدودیتهای سنگین روبروست، حالا دیگر واقعیت است که هر روز آشکارتر میشود و هر روز گرانتر تمام میشود.
ما در میهن بلاکچین معتقدیم سکوت در برابر این وضعیت، نوعی همراهی ناخواسته با آن است. به همین دلیل، این بیانیه را منتشر میکنیم.
تبعیض دیجیتال؛ وقتی دسترسی به اطلاعات امتیاز میشود
اینترنت در جهان امروز دیگر رفاه نیست. زیرساخت است. مثل آب و برق. وقتی دسترسی به این زیرساخت به موقعیت سازمانی، روابط یا منابع مالی گره میخورد، با انتخابی سیاسی روبروییم که پیامدهای اجتماعی بسیار جدی به همراه دارد.
این تبعیض، جامعه را به دو لایه تقسیم میکند: آنهایی که میتوانند بدون مانع کار کنند، تحقیق کنند، رقابت کنند و رشد کنند؛ و آنهایی که هر روز صبح، پیش از هر کار دیگری، باید با ابزارهایی دستوپنجه نرم کنند که خودشان منبع ریسک، هزینه و ناامنی هستند.
فشار این شکاف، بیش از هر کسی، بر دوش کاربر عادی است. کارمند، دانشجو، برنامهنویس مستقل، فریلنسر، فروشنده آنلاین و هر کسی که با اینترنت نان میخورد اما به اینترنتِ درست دسترسی ندارد.
اقتصاد بنا شده روی فیلتر، اقتصادی شکننده است
در سالهای اخیر، کسبوکارهای حوزه فناوری، از استارتاپهای کوچک تا شرکتهای متوسط، بخشی از انرژی عملیاتیشان را نه برای رشد، بلکه برای دور زدن محدودیت صرف کردهاند. این هزینه پنهان، در هیچ ترازنامهای ثبت نمیشود، اما در واقعیت وجود دارد: در ساعتهای تلفشده، در اتصالهای قطعشده در وسط جلسه، در پروژههایی که به دلیل دسترسی نداشتن به ابزار، نیمهکاره ماندند.
ما در میهن بلاکچین مستقیماً با این واقعیت روبرو بودهایم. این شرایط به فعالیتهای ما آسیب زده، برنامهریزی را دشوار کرده و متأسفانه بر همکارانمان هم تأثیر گذاشته است. ما در این تجربه تنها نیستیم. بسیاری از تیمهای فناوری در ایران همین مسیر را طی کردهاند و برخی، کارشان به تعدیل نیرو ختم شده است. نه به خاطر ضعف محصول یا کمبود استعداد، بلکه به خاطر یک بستر نابرابر.
چرخهای معیوب که خودش را تغذیه میکند
یکی از پیامدهای کمتر دیدهشده این وضعیت، شکل گرفتن اقتصاد موازی VPN است.
وقتی دسترسی آزاد برای همه وجود ندارد، فروش ابزارهای دور زدن فیلتر به منبع درآمد تبدیل میشود. شاید در ظاهر راهحلی برای بازار به نظر برسد، اما در عمق، مشکلی ساختاری میآفریند: نهادهایی که از این وضعیت درآمد دارند، انگیزهای برای پایان آن ندارند.
بدین ترتیب، محدودیتی که شاید با نیت امنیتی آغاز شد، به تدریج ذینفعی اقتصادی پیدا میکند که بقایش به ادامه همان محدودیت وابسته است. این دقیقاً همان مسیری است که در آن، نه امنیت بیشتر میشود، نه آزادی؛ فقط پیچیدگی بیشتر میشود و اعتماد عمومی کمتر.
***
تبعیض دسترسی به اینترنت، دغدغههای امنیتی را حل نمیکند؛ فقط جابجا میکند. کاربری که از ابزار غیررسمی و ناشناخته برای اتصال استفاده میکند، از نظر امنیت داده در موقعیت بدتری قرار دارد، نه بهتر. شفافیت و دسترسی برابر، پیشنیاز هر نوع نظارت سالم است، نه مانع آن.
در دنیایی که رقابت اقتصادی دیجیتال هر روز فشردهتر میشود، توسعهدهندهای که با ابزار درست کار نمیکند، نمیتواند محصول درستی بسازد و جامعهای که نیمی از آن با دست و پای بسته فعالیت کند، توانی برای برابری با رقبایش نخواهد داشت. این دغدغه، واقعیتیست که هر روز بیشتر قابل اندازهگیری میشود.
موضع میهن بلاکچین روشن است: ما با هرگونه مدل دسترسی تبعیضآمیز به اینترنت مخالفیم. تا زمانی که دسترسی پایدار و باکیفیت برای همه کاربران، فعالان و کسبوکارها فراهم نشود، استفاده از مسیرهای ویژه یا امتیازهای اختصاصی را راهحل نمیدانیم.
این موضع از سر تقابل نیست؛ از سر مسئولیت حرفهای، تجربه مستقیم و دغدغه نسبت به آینده اقتصاد دیجیتال ایران است. ما نیز، مانند بسیاری از فعالان این حوزه، فشار محدودیتها و ناپایداری اینترنت را در کار روزانه، در ارتباط با مخاطبان، در رشد کسبوکار و در حفظ فرصتهای شغلی لمس کردهایم. به همین دلیل باور داریم مسئله اینترنت، مسئلهای عمومی است و راهحل آن نیز باید عمومی باشد.
امیدواریم تصمیمگیران و نهادهای مسئول، صدای کاربران، کسبوکارها، رسانهها و فعالان این حوزه را با دقت بیشتری بشنوند. امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم به جای تعریف مسیرهای جداگانه برای گروهی محدود، مسیر دسترسی پایدار، شفاف و باکیفیت برای همه باز شود.
