سی و نه سال پس از بدترین سقوط درصدیِ یک‌روزه در تاریخ وال‌استریت، تقویم دوباره در حال اجرای یک بازی آشناست. ۱۹ اکتبر بار دیگر به روز دوشنبه افتاده است؛ دقیقا در زمانی که قیمت نفت از مرز ۱۰۰ دلار عبور کرده، سهام شرکت‌های هوش مصنوعی زیر فشار قرار گرفته و تورم سرمایه‌گذاران را به لرزه درآورده است. شبکه‌های اجتماعی زنگ خطر دوشنبه سیاه (Black Monday) را به صدا درآورده‌اند، اما شباهت‌ها با سال ۱۹۸۷ با تفاوت‌های مهمی همراه است؛ از جمله سازوکارهای حفاظتی که برای جلوگیری از یک سقوط تاریخی دیگر در بازار طراحی شده‌اند.
روح «دوشنبه سیاه» وال‌استریت با تکانه‌های نفت، هوش مصنوعی و تورم بازمی‌گردد
وال‌استریت با یک کابوس قدیمی قرار ملاقات دارد. روز دوشنبه، ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶، سی و نهمین سالگرد سقوط بدنام «دوشنبه سیاه» سال ۱۹۸۷ در حالی فرا می‌رسد که سهام‌ها آسیب دیده‌اند، نفت به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسیده و سرمایه‌گذاران به شکل فزاینده‌ای نسبت به رونق هوش مصنوعی (AI) مضطرب هستند.
فاجعه اصلی در یک جلسه معاملاتی ۲۲.۶ درصد از ارزش میانگین صنعتی داوجونز (Dow Jones Industrial Average) را پاک کرد؛ رکوردی که هنوز هم پابرجاست. اکنون، با توجه به ضربه خوردن سهام فناوری و سرسختی تورم، شبکه‌های اجتماعی در حال مقایسه وضعیت فعلی با آن فاجعه مالی تاریخی هستند. اما آیا بازار واقعاً شبیه به سال ۱۹۸۷ است، یا وال‌استریت به دنبال اشباح می‌دود؟
نشریه The Kobeissi Letter روز شنبه در شبکه اجتماعی ایکس (X) نوشت:
پیش‌بینی‌ها برای وقوع یک “دوشنبه سیاه” همین حالا به سرعت در شبکه‌های اجتماعی در حال انتشار است. اگر تاریخ بتواند راهنمای ما باشد، این یعنی شاخص S&P 500 باید به‌زودی به ۸,۰۰۰ واحد برسد. به این هیاهوها توجه نکنید.
تلاقی سالگرد ۱۹۸۷ با یک بازار سهام زخمی
این تقارن به اندازه‌ای هست که باعث تعجب و نگرانی شود. در ۱۹ اکتبر ۱۹۸۷، داوجونز بدترین افت درصدی یک‌روزه خود را متحمل شد و حدود ۵۰۰ میلیارد دلار از ارزش سهام ایالات متحده را از بین برد. معاملات خودکار و استراتژی‌های بیمه پرتفوی، فشار فروش را تشدید کردند و ضعف بازار را به یک سقوط تمام‌عیار تبدیل نمودند. سی و نه سال بعد، سالگرد آن روز دقیقاً در همان روز از هفته قرار گرفته است.
حساب کاربری MBAeconomics در ایکس به ۱۸,۷۰۰ دنبال‌کننده خود گفت:
فردا دوشنبه سیاه است. سهام سقوط خواهد کرد. امیدوارم نقدینگی لازم را برای خرید در کف قیمت در بازار فلزات گران‌بها و سهام معادن آماده داشته باشید. در چنین شرایطی، طلا بهتر از هر چیز دیگری عمل می‌کند.
معاملات روز جمعه بهانه تازه‌ای به دست بدبینان داد. شاخص S&P 500 روز ۱۶ اکتبر را در عدد ۷,۶۵۹.۴۴ و با افت ۱.۰۹ درصدی به پایان رساند، در حالی که شاخص نزدک کامپوزیت (Nasdaq Composite) حدود ۲.۲ درصد از ارزش خود را از دست داد. شرکت‌های مرتبط با هوش مصنوعی بیشترین آسیب را متحمل شدند. سهام شرکت Coreweave در جلسه معاملاتی روز جمعه نزدیک به ۱۲ درصد سقوط کرد، چرا که سرمایه‌گذاران توجیه اقتصادی تعهدات عظیم در زیرساخت‌های هوش مصنوعی را زیر سؤال بردند.
حساب کاربری Cryptonobler در شبکه‌های اجتماعی خطاب به ۳۸۹,۸۰۰ دنبال‌کننده خود در ایکس گفت:
هشدار: فردا بدترین دوشنبه سیاه تاریخ خواهد بود. ۹۸ درصد مردم همه‌چیز خود را از دست خواهند داد. بازارها رسماً وارد حالت وحشت شده‌اند.
او در ادامه افزود:
برای اولین بار در تاریخ، چیزی در اقتصاد شکسته است. اگر امروز هرگونه دارایی در اختیار دارید، باید این مطلب را قبل از ۱۹ اکتبر بخوانید: وقتی بازارها در روز دوشنبه باز شوند، این فقط یک اصلاح عادی نخواهد بود. آنچه همین حالا در حال رخ دادن است، اصلاً عادی نیست.
نفت بالای ۱۰۰ دلار و تورم، فدرال رزرو را در تنگنا قرار می‌دهند
بازارهای انرژی نیز چوب دیگری لای چرخ محاسبات وال‌استریت گذاشته‌اند. نفت خام برنت به ۱۱۰ دلار در هر بشکه نزدیک شد، در حالی که نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) در بحبوحه تنش‌های ژئوپلیتیکی مرتبط با ایران، تنگه هرمز و حملات به زیرساخت‌های انرژی، بالای ۱۰۰ دلار معامله شد. هزینه‌های بالاتر انرژی تهدیدی برای پیچیده‌تر شدن وضعیت تورم است. بر اساس گزارش‌ها، شاخص قیمت مصرف‌کننده (CPI) در ماه سپتامبر به نرخ سالانه ۳.۷ درصد رسید، در حالی که افزایش نرخ بهره فدرال رزرو در ماه سپتامبر، هدف نرخ بهره معیار آن را بین ۳.۷۵ تا ۴ درصد قرار داد.
در همین حال، شاخص نوسانات Cboe که معمولاً با نام VIX شناخته می‌شود، به سمت عدد ۲۰ صعود کرد، زیرا سرمایه‌گذاران بهای بیشتری را برای محافظت در برابر تلاطم‌های بازار پرداختند. این ترکیب، برخی از فشارهای زیربنایی سال ۱۹۸۷ را یادآوری می‌کند؛ به‌ویژه ارزش‌گذاری‌های متورم، اضطراب ناشی از نرخ بهره و نگرانی‌ها در مورد اهرم‌های مالی بیش از حد.
سهام هوش مصنوعی ضربه می‌خورند، در حالی که طلا و بیت‌کوین جایگاه خود را حفظ می‌کنند
هوش مصنوعی که پیش از این موتور اصلی اشتیاق در بازار سهام بود، به منبعی از ناآرامی‌های مالی تبدیل شده است. ضعف اخیر شرکت Coreweave بازتابی از پرسش‌های فزاینده در مورد هزینه‌های استقراض، مخارج زیرساختی و این موضوع است که آیا درآمدهای آتی هوش مصنوعی می‌تواند سرمایه‌گذاری‌های هنگفت امروزی را توجیه کند یا خیر. گزارش شده است که بازدهی برخی از بدهی‌های این شرکت به ۱۵ درصد نزدیک شده که نشان‌دهنده افزایش شدید نگرانی‌ها درباره ریسک‌های تأمین مالی است.
در جاهای دیگر، طلا در حدود ۴,۱۵۰ تا ۴,۲۰۰ دلار در هر اونس معامله شد، در حالی که نقره در محدوده ۵۶ تا ۵۸ دلار نوسان داشت. در همین حال، قیمت بیت‌کوین در طول تعطیلات آخر هفته در حدود ۸۰,۴۰۰ تا ۸۱,۰۰۰ دلار دست‌به‌دست شد و در مقایسه با زیان‌های بخش فناوری در روز جمعه، ثبات نسبی را به نمایش گذاشت. ارزش کل بازار ارزهای دیجیتال نیز نزدیک به ۲.۷ تریلیون دلار ایستاد. با این حال، این تاب‌آوری تضمین چندانی در برابر یک رویداد لیکویید شدن گسترده‌تر ارائه نمی‌دهد؛ به‌ویژه اگر سرمایه‌گذاران برای پوشش زیان‌های خود در بخش‌های دیگر، شروع به فروش دارایی‌های نقدشونده کنند.
وال‌استریت سازوکارهای حفاظتی دارد که در سال ۱۹۸۷ وجود نداشتند
اینجا نقطه‌ای است که مقایسه با «دوشنبه سیاه» به مشکل برمی‌خورد. بورس‌های سهام مدرن ایالات متحده از «مدارشکن‌های» (Circuit Breakers) سراسری استفاده می‌کنند که در صورت سقوط ۷ درصدی یا ۱۳ درصدی شاخص S&P 500، معاملات را متوقف می‌کنند. افت ۲۰ درصدی نیز باعث توقف کامل معاملات تا پایان آن روز معاملاتی می‌شود. این سیستم‌های حفاظتی از درس‌های سال ۱۹۸۷ و اختلالات بعدی بازار متولد شدند.
فروش‌های امروز نیز به جای اینکه به طور یکنواخت در کل سیستم مالی پخش شوند، در بخش فناوری متمرکز مانده‌اند. با این وجود، هزینه‌های بالای استقراض، انرژی گران‌قیمت و پروژه‌های هوش مصنوعی که با بدهی‌های سنگین تأمین مالی شده‌اند، آسیب‌پذیری‌های واقعی را نشان می‌دهند. با این حال، همه افراد شایعات نزولی را باور ندارند. به عنوان مثال، فردی در شبکه ایکس نوشت:
دوشنبه سیاه هرگز زمانی که ۹۹ درصد مردم انتظار آن را دارند، رخ نمی‌دهد.
خودِ این سالگرد هیچ چیزی را پیش‌بینی نمی‌کند. با این حال، وال‌استریت در حالی وارد روز دوشنبه می‌شود که با یک پرسش ناخوشایند روبه‌روست: اگر رونق سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی پایه‌های مالی خود را از دست بدهد، چه کسی مجبور به پرداخت صورت‌حساب آن خواهد شد؟
