بانک ها چگونه عمل می‌کنند؟ | مقایسه سیستم های کراودفاندینگ و بانکداری

بانک های امروزی، بر خلاف ایده اصلی آنها (که ساده کردن زندگی برای مردم بود)، به قدری پیچیده هستند که مردم آنها را به معما تشبیه می‌کنند. بیش از ۳۰هزار بانک در جهان وجود دارد که از مقدار قابل توجهی دارایی نگهداری می‌کنند. برای مثال، تنها ۱۰ بانک برتر دنیا، به تنهایی ۲۵ تریلیون دلار سرمایه دارند.

در قرن یازدهم، ایتالیا پایتخت بازرگانی اروپا تلقی می‌شد. تاجران برای معاملات خود، از سراسر اروپا در ایتالیا جمع می‌شدند. اما مسئله ای که وجود داشت این بود که در معاملات از ارزهای بی شماری استفاده می‌شد. برای مثال تنها در شهر پیزا، تاجران با ۷ نوع سکه معامله می‌کردند و برای این معاملات، دائماً باید واحد پول خود را عوض می‌کردند.

روز های نخست در سیستم های بانکی

خطرات سفر، دریافت پول جعلی از دیگر تاجران و مشکلات وام گرفتن و همچنین معاوضه واحد پول در فضای باز که مملو از خطر بود، مردم را به تفکر واداشت؛ زمان آن رسیده بود که یک مدل جدید از کسب و کار به وجود بیاید. وجود تمامی این مخاطرات و معاملات در فضای باز، سبب شد تا ” بانک ” که مشتقی از کلمه ایتالیایی “بانکو” به معنی “صندلی” است، به وجود بیاید.

در آن زمان، کارگزاران شروع به وام دادن به تاجران کردند و تاجران ژنویی (شهری در ایتالیا) نیز پرداخت‌های غیرنقدی را گسترش دادند. شبکه بانک ها در تمامی اروپا، حتی در کلیساها و بین پادشاهان اروپایی نیز گسترده شد.

بانک های امروزی

توضیح ساده طرز کار بانک های امروزی این است که بانک ها در کسب و کارهای “مدیریت ریسک” طبقه بندی می‌شوند. به این معنا که مردم پول هایشان را در بانک ها نگهداری می‌کنند و مقدار کمی مبلغ، به عنوان سود دریافت می‌کنند. بانک نیز با پول های مردم، در پروژه های پرسودتری سرمایه گذاری می‌کند.

این سیستم، برای اقتصاد جامعه مفید است؛ چراکه برای مردم منابعی را فراهم می‌کند تا بتوانند با استفاده از آنها دارایی هایی مانند خانه تهیه کنند و یا در صنایعی سرمایه گذاری کنند که باعث گسترده تر شدن کسب و کارشان می‌شود.

بنابراین بانک ها مبالغی را دریافت می‌کنند که توسط پس اندازکنندگان استفاده نشده و آنها را تبدیل به وجوهی می‌کنند که جامعه بتواند از آنها برای خرید کالا استفاده کند و به این ترتیب، پول را به گردش می‌اندازند.

منابع دیگری که بانک با آنها درآمدزایی می‌کند:

• سپرده های پس انداز
• کارت های اعتباری
• خرید و فروش ارز
• قبول نمایندگی های کسب و کار
• سرویس های مدیریت پول نقد

بزرگ ترین بحران اقتصادی تاریخ

امروزه بزرگ ترین مشکلی که در سیستم بانکداری وجود دارد، این است که بسیاری از آنها نقش خود را به عنوان سیستم های اقتصادی بلندمدت به همراه بهره های کوتاه مدت فراموش کرده اند؛ که این خود باعث به وجود آمدن ریسک های فراوانی می‌شود.

سال ها قبل، بانک های مهم دنیا ساختارهایی ایجاد کردند که کاملاً شبیه به قمار بود. در این طرح ها که به منظور معامله در مناقصات و سریع پولدار شدن بانک ها به اجرا درآمدند، بانک ها از معاملات مشتریان توانستند میلیون ها دلار سود بدون زحمت به دست آوردند و به اقتصاد و جامعه صدمه جدی وارد کردند.

در سال ۲۰۰۸، بانک هایی مانند “برادران لیمان” به هر کسی که می‌خواست خانه تهیه کند وام داد. این کار جرقه های بحران اقتصادی گسترده و افت شدید قیمت سهام بازار مسکن در آمریکا و قسمتی از اروپا را زد. از این بحران، به عنوان یکی از بزرگ ترین بحران های اقتصادی در تاریخ یاد می‌شود. در نتیجه آن، صدها میلیارد دلار از بین رفت و میلیون ها نفر شغل و سرمایه شان را از دست دادند. بسیاری از بزرگ ترین بانک های دنیا، میلیاردها دلار جریمه پرداخت کردند و بانکدارها به بی اعتبارترین افراد جامعه تبدیل شدند و دولت آمریکا و اتحادیه اروپا برای حفظ سرمایه باقی مانده و پیشگیری از ورشکستگی، مجبور شدند دارایی های بی ارزشی را خریداری کنند. البته ناگفته نماند که این بحران اقتصادی، مقدمه به وجود آمدن بیت کوین (Bitcoin) را نیز به وجود آورد.

قوانین سخت در پی بحران های مالی در بانکداری

برای اداره سیستم های بانکداری و برای از بین بردن ضربه هایی که ممکن بود در آینده و در یک بحران اقتصادی دیگر به وجود بیاید، قوانین جدید و سفت و سختی وضع شد؛ اما بانک ها با لابی گری، مانع از اجرای تمام قسمت های این قوانین شدند.

امروزه به دلیل وجود این قوانین سخت، مدل های جدید کسب و کار در صورت تخطی، به سرعت سقوط می‌کنند. از تأثیرات این قوانین، می‌توان بانک های سرمایه گذاری جدید را مثال زد، که شارژ یکساله می گیرند و بر روی فروش کمیسیونی دریافت نمی‌کنند. بنابراین در راستای منفعت و بهره مثبت برای مشتریان حرکت می‌کنند. یک نمونه دیگر اتحادیه های مالی یا شرکت های تعاونی اولیه هستند، که در قرن نوزدهم بنا شدند و اکنون وظیفه دارند تا جلوی به اصطلاح “نهنگ ها” یا سرمایه دارانی که از قانون فرار می‌کنند را بگیرند.

تمام این کسب و کارها، همان سرویس هایی را گرفتند که بانک ها می‌گرفتند؛ با این تفاوت که آنها بر روی ارزش سهام تمرکز کردند و نه به حداکثر رساندن سود. آنها با ادعای کمک به اعضا برای ایجاد فرصت هایی مانند ایجاد کسب و کارهای کوچکی مثل توسعه مزارع کشاورزی یا ساخت منازل مسکونی، که پتانسیل بازگشت سرمایه به جامعه را دارند، پا به میدان گذاشتند.

در دنیا، سیستم های اتحادیه مالی به طور چشمگیری با هم تفاوت دارند. این تشکل ها از تعداد انگشت شماری کارمند، تا هزاران کارمند و میلیاردها دلار سرمایه وجود دارند. سیستم تمرکز بر روی منفعت کارمندان و مشتریان، ریسک هایی که این موسسات مالی با آنها مواجه بودند را به شدت کاهش می‌دهد. این می‌تواند توضیحی باشد برای دوران بحران اقتصادی، که علیرغم این که این موسسات نیز صدمه می‌دیدند، توانستند بهتر از بانک های سنتی دوام بیاورند.

کراودفاندینگ (Crowdfunding)؛ سیستمی برای کم رنگ کردن نقش بانک ها

 نباید نقش کراودفاندینگ (Crowdfunding) که یک سیستم وام دهی متشکل از گروه بزرگی از سرمایه گذاران خُرد است را دست کم بگیریم. توسط این سیستم، بسیاری از بازی های کامپیوتری فوق العاده به وجود آمدند. سیستم کرادفاندینگ در صنعت نیز استفاده شد. بسیاری از شرکت های تکنولوژی جدید به واسطه دریافت وام از کیک استارتر (Kickstarter) و ایندی گوگو (IndieGogo) کار خود را شروع کردند.

بدین ترتیب، مردم توانستند بانک ها را به عنوان دلال بشناسند و نقش بانک ها در سایه فرو رفت. چرا که سیستم های وام دهی به صورت انفرادی، بسیار رضایت بخش تر از سیستم های بزرگ تر و پیچیده تر مثل بانک ها بود؛ ضمن این که این روش ها ریسک را طوری کاهش می دهد که اگر پروژه ای شکست بخورد، خسارت آن بسیار محدود می‌شود.

اعتبارات خُرد

بسیاری از وام های ریز توسط کشورهای در حال توسعه، برای فرار از فقر به مردم اعطا می‌شود؛ مردمی که قبلاً پولی که برای راه اندازی کسب و کارشان نیاز داشتند را در اختیار نداشتند. امروزه اعطای اعتبارات خُرد، به یک بیزینس مولتی میلیارد دلاری تبدیل شده است.

بنابراین، شاید برای وام نیازی به بانک ها نداشته باشیم، اما نباید فراموش کنیم که نقش بانک ها در اعطای وام به مردم و کسب و کارها از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در آینده ای نزدیک نیز سیستم های جدیدی مانند فناوری بلاک چین (Blockchain) می‌توانند سیستم بانکداری را متحول کنند.

اکنون در دنیایی قدم می‌زنیم که انتخاب ماست که در آینده چه کسی و چگونه کارها را انجام دهد