پنج کشور در حال حاضر با رسیدن قیمت نفت برنت به نزدیک ۱۱۰ دلار در هر بشکه، فروش سوخت را محدود کردهاند. فرانسه به اندازه ۱۱۸ روز ذخیره نفتی دارد، با این حال از هر ۱۰ پمپبنزین آن، یکی با کمبود مواجه شده است. در داکا، پایتخت بنگلادش، بسیاری از خانوادهها اکنون ساعت ۱ بامداد آشپزی میکنند، زیرا تنها در این زمان فشار گاز به اندازه کافی قوی است.
امروز، روز ۲۰۴ جنگ ایران است و تا تاریخ ۲۰ سپتامبر، حداقل پنج کشور در حال سهمیهبندی سوخت هستند یا از خالی شدن پمپهای بنزین خود خبر میدهند. نفت خام برنت در این ماه با قیمتی نزدیک به ۱۱۰ دلار معامله شد که بالاترین سطح آن از بهار تاکنون است.
تنگه هرمز از زمانی که ایران در ۲۸ فوریه حملات تلافیجویانهای در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل انجام داد، تا حد زیادی بسته شده است. پیشرویهای حوثیها در گذرگاه بابالمندب در این ماه، مسیر فرعی اصلی را نیز تحت فشار قرار داده است.
در ماه سپتامبر، این بحران همچنین به یک مشکل برای فرآوردههای پالایششده تبدیل شده است و صرفاً محدود به نفت خام نیست. راسل هاردی (Russell Hardy)، مدیرعامل شرکت ویتول (Vitol)، در کنفرانس نفت آسیا و اقیانوسیه گفت که بازار روزانه با کمبود حدود ۲ میلیون بشکه فرآورده از روسیه و نزدیک به ۲ میلیون بشکه دیگر از خاورمیانه مواجه است.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) میگوید محمولههای پالایششدهای که از خلیج فارس خارج میشوند، همچنان به کمتر از نیمی از سرعت خود در ماه فوریه رسیدهاند. بر اساس گزارش IRU، صادرات گازوئیل روسیه از ماه ژوئن تاکنون تقریباً نصف شده است.
۵ کشوری که در حال سهمیهبندی سوخت یا گزارش کمبود ذخایر هستند
۱. فرانسه
بر اساس دادههای دولتی که توسط سایت Connexion به آنها استناد شده است، بین روزهای ۱۳ تا ۱۵ سپتامبر، ۱۰ تا ۱۲ درصد از پمپبنزینهای فرانسه حداقل با کمبود یکی از انواع سوخت مواجه بودهاند. این رقم در منطقه گراند است (Grand Est) به ۱۴ درصد رسید.
پس از شش هفته افزایش متوالی قیمتها، بنزین SP95-E5 به رکورد تاریخی ۲.۱۷ یورو در هر لیتر رسید. قیمت گازوئیل نیز کمتر از ۱ درصد با رکورد ثبتشده در ماه آوریل فاصله دارد.
امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، در ۱۸ سپتامبر گفت که فرانسه ممکن است ذخایر استراتژیک خود را آزاد کند و خواستار برگزاری نشست گروه هفت (G7) برای اقدام هماهنگ در این زمینه است.
ماکرون گفت:
در هفتههای آینده، ما یک نشست گروه هفت را به این مسائل انرژی اختصاص خواهیم داد؛ تا هم همکاریها را تقویت کنیم و از تنشهای غیرضروری میان کشورهای G7 و شرکای کلیدی خود جلوگیری کنیم، و هم گزینههای آزادسازی احتمالی از ذخایر استراتژیک یا لغو محدودیتها را همانطور که چند ماه پیش انجام دادیم، بررسی نماییم.
فرانسه در ذخایر استراتژیک نفتی خود به اندازه حدود ۱۱۸ روزِ واردات خالص نفت دارد، اما پمپهای این کشور همچنان در حال خشک شدن هستند که نشان میدهد گلوگاه این مشکل، لجستیک و توزیع فرآوردههای پالایششده است، نه کمبود خود نفت خام.
این شکاف توزیع اکنون به خیابانها کشیده شده است. به عنوان مثال، در ۱۵ سپتامبر، ماهیگیران انبار سوخت منطقه فوس-سور-مر (Fos-sur-Mer) را مسدود کرده و با پلیس درگیر شدند.
۲. پاکستان
پاکستان محدودیتهای اضطراری سوخت خود را در ۲۰ ژوئن لغو کرد. با این حال، هشتاد و نه روز بعد، همه آنها را دوباره بازگرداند.
از ۱۷ سپتامبر، فروشگاهها و مراکز خرید در سراسر پاکستان باید تا ساعت ۹ شب، تالارهای عروسی تا ۱۰ شب و رستورانها تا ۱۱ شب تعطیل شوند. این دستورِ کابینه دولت برای سه ماه آینده اجرا میشود.
علاوه بر این، سهمیه سوخت خودروهای دولتی ۵۰ درصد کاهش یافته است، البته ناوگانهای امنیتی از این قانون معاف هستند.
دولت خرید خودروهای جدید و سفرهای خارجیِ رسمی را ممنوع کرده و دستور کاهش ۵ درصدی هزینههای غیرپرسنلی را برای سال مالی ۲۰۲۶-۲۷ صادر کرده است.
خطر بزرگتر، زمستان در پیشرو است. پاکستان باید پیش از ماه نوامبر که تقاضای جهانی افزایش مییابد، محمولههای نفت و گاز خود را تامین کند؛ در حالی که دور زدن دریای سرخ حدود ۱۰ روز به زمان هر سفر دریایی اضافه کرده است.
۳. بنگلادش
بنگلادش بیش از ۹۰ درصد نفت خود را وارد میکند و داکا، پایتخت این کشور با نزدیک به ۴۰ میلیون نفر جمعیت، اکنون بر اساس زمانبندی تعیینشدهِ فشار گاز روزگار میگذراند. ساکنان، روزهای خود را بر اساس اینکه چه زمانی اجاق گاز روشن میشود، چه مدت یک پنکه میتواند کار کند، و صف بنزین چقدر طولانی است، برنامهریزی میکنند.
به گزارش روزنامه گاردین، برای بسیاری از خانوادهها، زمان پختوپز به ساعت ۱ بامداد منتقل شده است، چراکه این تنها ساعتی است که فشار گاز لولهکشی برای استفاده به اندازه کافی قوی است. یکی از کارمندان بانک به این روزنامه گفت که قبل از رفتن به محل کار برای یک روز کامل، در شبانهروز تنها سه ساعت میخوابد.
او به گاردین گفت:
من چیز خارقالعادهای از دولت نمیخواهم؛ من میخواهم اجاق را روشن کنم و گاز بیاید، میخواهم کلید برق را بزنم و برق باشد، من آب تمیز از شیر میخواهم. اینها وسایل لوکس نیستند.
دولت با سهمیهبندی انرژی به این وضعیت پاسخ داده است. مغازهها، بازارها و مراکز خرید باید تا ساعت ۸ شب (یک ساعت زودتر از قبل) بسته شوند و تابلوهای تبلیغاتی روشن از ساعت ۷ عصر خاموش میشوند. فقط بیمارستانها، داروخانهها، فروشگاههای مواد غذایی و خدمات اضطراری از این قاعده مستثنی هستند.
صنعت نیز تحت تاثیر همین موضوع قرار گرفته است. کارخانههای پوشاک که منبع اصلی درآمد ارزی کشور هستند، با سهمیهبندی و تعطیلیهای موقت مواجه شدهاند و یک کارخانه در شهر قاضیپور از چهار تا پنج بار قطعی برق در طول روز خبر داده است.
۴. اندونزی
تا ۱۱ سپتامبر، طول صفهای پمپ بنزین در شهر ماکاسار (Makassar) به یک کیلومتر رسید. رانندگان تاکسیهای اینترنتی از انتظار سهساعته در صف خبر دادند و آن را بدترین کمبودی خواندند که تا به حال دیدهاند.
پاسخ مقامات منطقه سولاوسی جنوبی (South Sulawesi)، صدور فرمان سهمیهبندی در ۱۲ سپتامبر بود. خودروها تنها در روزهایی میتوانند سوختگیری کنند که با شماره پلاک آنها مطابقت داشته باشد؛ خودروهای شخصی برای سوختگیری باید نشان دهند که آمپر بنزین آنها زیر یک خط است و کامیونها و اتوبوسها فقط میتوانند بین ساعت ۶ عصر تا ۴ بامداد باک خود را پر کنند.
سهمیهبندی کسی را آرام نکرد. سرانجام در ۱۴ سپتامبر، به گزارش روزنامه کمپاس، معترضان به دفتر شرکت نفت (Pertamina Patra Niaga) در ماکاسار یورش بردند و با نگهبانان درگیر شدند. صدها نفر تا شب هنگام، همچنان در بیرون از ساختمان تجمع کرده بودند.
با این حال، در ۱۷ سپتامبر، بحلیل لاهادالیا (Bahlil Lahadalia)، وزیر انرژی، در کاخ ریاست جمهوری به خبرنگاران گفت که کمبود ماکاسار برطرف شده است و ذخایر ملی سوخت برای ۱۸ تا ۲۰ روز کفایت میکند. او رانندگانی را مقصر دانست که با رسیدن قیمت نفت خام به بالای ۱۰۰ دلار، از سوخت آزاد به بنزین یارانهای روی آوردهاند. وزارتخانه او در حال حاضر مشغول تدوین قوانینی برای جلوگیری از استفاده خانوارهای ثروتمند از بنزین یارانهای است.
اندونزی حدود ۶۰ درصد سوخت خود را وارد میکند و ارزش روپیه (واحد پول این کشور) تا ماه ژوئن در برابر دلار ۱۱ درصد کاهش یافته بود. بنابراین، حتی پیش از تغییر و افزایش قیمت جهانی نفت برنت، هر بشکه نفت هزینه بیشتری به واحد پول محلی در بر داشته است.
۵. نپال
وزیر تدارکات نپال در ۱۰ سپتامبر در میان بحران تامین گاز پختوپز از سمت خود استعفا داد. در همان روز، دانشجویان در کاتماندو (پایتخت نپال) در اعتراض به این وضعیت، در بیرون درب ورودی محوطه دانشگاه خود با روشن کردن هیزم اقدام به پختن برنج کردند.
در کنار درگیریهای آمریکا و ایران، این بحران به دلیل رانش زمینی که باعث مسدود شدن بزرگراه پریتوی (مسیر اصلی تامین تدارکات کاتماندو) شد، عمیقتر گردید.
فدراسیون توزیعکنندگان گاز نپال به روزنامه کاتماندو پست اعلام کرد که تاسیسات پرکننده کپسول در دره کاتماندو، تنها ۵ درصد از ۳۵,۰۰۰ تا ۴۰,۰۰۰ کپسولی را که پایتخت روزانه به آن نیاز دارد، تامین میکنند. برخی از خانوادهها بیش از یک ماه است که نتوانستهاند کپسول گاز خود را پر کنند.
رستورانها میگویند که در آستانه تعطیلی کامل هستند و کاتماندو پست اکنون از کاهش مصرف مواد غذایی توسط ساکنان خبر میدهد. نپال تمامیِ سوخت خود را از طریق هند وارد میکند، بنابراین در انتهای زنجیره تامینی قرار دارد که خودش بهشدت تحت فشار است.
آنچه ۹۰ روز آینده تعیین میکند
فصل استفاده از وسایل گرمایشی در نیمکره شمالی در هفتههای آینده آغاز میشود. پاکستان، بنگلادش و اندونزی برای تصاحب همان محمولههای سوختی زمستانی که اروپا به دنبال آنهاست، وارد رقابت خواهند شد.
ماکرون پیش از فرا رسیدن سرما خواستار آزادسازی ذخایر توسط کشورهای گروه هفت (G7) شده است، اما هنوز هیچکس اعلام نکرده است که آیا شش کشور دیگر با این موضوع موافقت خواهند کرد یا خیر.
امروز نام پنج کشور در این لیست قرار گرفت. آیا کشورهای بیشتری به آنها خواهند پیوست؟
