بازار صعودی ارزهای دیجیتال از راه نرسید و یکی دیگر از صرافیهای باسابقه، یعنی کوینکس (CoinEx)، تعطیل شد.
چند روز پیش، کوینکس رسماً اعلام کرد که تحت تأثیر رکود طولانیمدت در بازار ارزهای دیجیتال، کاهش شدید حجم معاملات و نقدینگی در کل صنعت و افزایش مداوم الزامات نظارتی و هزینههای انطباق، تصمیم به توقف فعالیتهای خود گرفته است و از ۱۵ سپتامبر وارد یک روند تعطیلی منظم خواهد شد.
برخلاف پلتفرمهایی مانند FTX که به دلیل شکافهای مالی به طور ناگهانی فروپاشیدند، کوینکس این بار اعلام ورشکستگی نکرده و با ناتوانی در بازپرداخت یا تعلیق برداشتها نیز مواجه نشده است. بر اساس آخرین دادههای عمومی، ارزش بازار کل داراییهای کیف پول کوینکس حدود ۴۳۰ میلیون دلار است، نسبت ذخایر برای ارزهای اصلی همگی بیش از ۱۰۰ درصد است و داراییهای کاربران به طور کامل توسط ذخایر پشتیبانی میشوند:
بر اساس برنامهریزی انجام شده، طرح خروج دقیق کوینکس به شرح زیر است:
- ۱۵ سپتامبر: توقف ثبتنام کاربران جدید؛ توقف پرداخت کمیسیونهای ارجاع و توزیع پاداشها؛ قراردادها (Contracts) وارد حالت فقط کاهش (Reduce-Only) میشوند؛ بخشهای فیات، اهرم، وامدهی، مدیریت ثروت، استیکینگ و معاملات استراتژیک دیگر سفارش یا اشتراک جدیدی نمیپذیرند.
- ۲۲ سپتامبر: توقف تمامی کسبوکارهای غیر-اسپات؛ توقف واریزهای روی شبکه (زمان واریزهای CET میتواند تا ۲۹ سپتامبر تمدید شود).
- ۲۹ سپتامبر: توقف تمامی معاملات اسپات؛ پردازش داراییهای غیر تتر (non-USDT) آغاز میشود؛ توکنهای CET باقیمانده در حساب کاربران به طور خودکار با قیمت ۰.۰۰۵ تتر به ازای هر CET و به مقدار نامحدود بازخرید میشوند (در بازه زمانی قبلی، کاربران میتوانستند به صورت دستی و با کارمزد صفر آنها را بفروشند)؛ کوینکس اسمارت چین (CSC) و وانسواپ (OneSwap) به فعالیت خود پایان میدهند.
- ۲۲ دسامبر: کانالهای برداشت بسته میشوند و پلتفرم معاملاتی رسماً به فعالیت خود پایان میدهد.
پس از نه سال فعالیت، مقاومت کوینکس در برابر دعاوی نظارتی و حملات هکرها
کوینکس در ۲۲ دسامبر ۲۰۱۷ توسط یانگ هایپو (Yang Haipo)، بنیانگذار استخر استخراج ViaBTC، راهاندازی شد. در روزهای اولیه، این پلتفرم تحت تأثیر پیشینه تجاری ViaBTC، پیوند نزدیکی با اکوسیستم بیتکوین کش (BCH) داشت و بعداً با لیست کردن تعداد زیادی از کوینهای با ارزش بازار کوچک و متوسط و کوینهای خاص، بازار خود را گسترش داد و به تدریج به یک صرافی جامع برای خدمترسانی به کاربران جهانی تبدیل شد.
بر اساس دادههایی که پیشتر از سوی کوینکس منتشر شده بود، این پلتفرم بیش از ۱۰ میلیون کاربر جذب کرده است، بیش از ۲۰۰ کشور و منطقه را پوشش میدهد و از بیش از ۱۰۰۰ دارایی دیجیتال پشتیبانی میکند. علاوه بر معاملات اسپات، کوینکس به تدریج خدمات قراردادها، اهرم، وامدهی، مدیریت ثروت و استیکینگ را راهاندازی کرد و محصولات اکوسیستمی مانند زنجیره هوشمند کوینکس (CoinEx Smart Chain) و وانسواپ (OneSwap) را پیرامون توکن پلتفرم خود یعنی CET ایجاد کرد.
با این حال، در طول گسترش جهانی خود، بارها با مشکلات نظارتی و امنیتی مواجه شد. در فوریه ۲۰۲۳، دفتر دادستان کل نیویورک از کوینکس شکایت کرد و مدعی شد که این صرافی به عنوان کارگزار-معاملهگر اوراق بهادار و کالا ثبت نشده است، در حالی که همچنان به کاربران محلی خدمات ارائه میدهد. در ژوئن همان سال، کوینکس موافقت کرد که حدود ۱.۸ میلیون دلار جریمه و بازپرداخت بپردازد و از بازار ایالات متحده خارج شود.
سه ماه بعد، کوینکس جدیترین حادثه امنیتی خود از زمان تأسیس را تجربه کرد. در سپتامبر ۲۰۲۳، انتقالات غیرعادی در چندین کیف پول گرم (Hot wallet) این پلتفرم رخ داد که در نهایت منجر به خسارتی حدود ۷۰ میلیون دلار شد. بر اساس جریان وجوه، چندین شرکت امنیتیِ بلاکچین تشخیص دادند که مهاجم به احتمال زیاد گروه هکری لازاروس (Lazarus) متعلق به کره شمالی بوده است. کوینکس بلافاصله واریزها و برداشتها را به حالت تعلیق درآورد، سیستم کیف پول خود را بازسازی کرد و قول داد که پلتفرم تمام خسارات را بدون تأثیر بر بازپرداخت داراییهای کاربران متحمل خواهد شد. حدود یک هفته بعد، این پلتفرم به تدریج خدمات واریز و برداشت را از سر گرفت.
کوینکس از دعاوی حقوقی و حملات هکرها جان سالم به در برد، اما در نهایت تصمیم گرفت در سایه کاهش حجم معاملات بازار و نقدینگی و افزایش مداوم هزینههای انطباق با قوانین، از بازار خارج شود. یانگ هایپو اعتراف کرد که پس از نه سال فعالیت، کوینکس هنوز به آن صرافی پیشرو در صنعتی که او امیدوار بود تبدیل نشده است و اینکه «تحمل ریسک نامحدود برای درآمد محدود، دیگر یک انتخاب منطقی نیست.»
یانگ هایپو همچنین به فروش کوینکس فکر کرده بود، اما در نهایت منصرف شد. او معتقد بود که کاربران بر اساس اعتماد به پلتفرم و شخص او داراییهای خود را به کوینکس سپردهاند و انتقال این اعتماد به یک خریدار جدید راه درستی برای پایان دادن به کارها نخواهد بود. بنابراین، کوینکس تصمیم گرفت در حالی که داراییها هنوز به طور کامل قابل برداشت هستند، به طور منظم تعطیل شود و تاریخ رسمی تعطیلی را ۲۲ دسامبر ۲۰۲۶، دقیقاً نه سال پس از راهاندازی پلتفرم، تعیین کرد.
توقف فعالیتهای کوینکس به این معنا نیست که همه کسبوکارهای تحت مدیریت یانگ هایپو به پایان رسیدهاند. طبق اطلاعیه رسمی، عملیاتی که به طور همزمان متوقف میشوند عمدتاً آنهایی هستند که پیرامون صرافی کوینکس ساخته شدهاند، از جمله کوینکس اسمارت چین و وانسواپ. کیف پول کوینکس (CoinEx Wallet) و کوینکس ولت (CoinEx Vault) برای کاربران نهادی به فعالیت خود ادامه خواهند داد و مستقیماً تحت تأثیر تعطیلی پلتفرم معاملاتی قرار نمیگیرند. علاوه بر این، استخر استخراج ViaBTC که توسط یانگ هایپو تأسیس شده است، هیچ تغییری در کسبوکار خود اعلام نکرده است.
در صنعت ارزهای دیجیتال که فروپاشی صرافیها اغلب با اختلاس، هجوم برای خروج سرمایه و تلاشهای طولانیمدت برای بازیابی همراه است، کوینکس حداقل یک خروج شرافتمندانه و نادر را انتخاب کرد: فراری در کار نیست، شرکت به صورت پوسته فروخته نشد و فعالیتها داوطلبانه در حالی متوقف شد که پلتفرم هنوز قادر به بازپرداخت داراییهای کاربران است.
همانطور که یانگ هایپو در نامه سرگشاده خود گفت:
یک پایان تمیز، پایان درستی است.
از وجوه سرقت شده بایبیت (Bybit) تا بانک مرکزی ایران؛ پای کوینکس به تحقیقات مرتبط با تحریمها کشیده شد
اطلاعیه کوینکس تعطیلی را به شرایط بازار، نقدینگی و هزینههای انطباق با قوانین نسبت داد، اما تحقیقاتی پیرامون جابجایی وجوه که پیشتر اتفاق افتاده بود نیز «ریسک نامحدودی» را که این صرافی با آن مواجه بود، ملموستر کرد.
در فوریه ۲۰۲۵، گروه هکری لازاروس کره شمالی حدود ۴۰۰ هزار اتریوم (ETH) از صرافی بایبیت به سرقت برد که در آن زمان حدود ۱.۵ میلیارد دلار ارزش داشت. در ژوئن ۲۰۲۶، وال استریت ژورنال گزارش داد که محققان در حین ردیابی داراییهای سرقت شده دریافتند که بخشی از وجوه وارد دو کیف پول تحت کنترل بانک مرکزی ایران شده و پس از عبور از چندین لایه آدرس، در نهایت بخشی از آن به کوینکس سرازیر شده است.
روابط کوینکس با بازار کریپتوی ایران بسیار فراتر از این تراکنش خاص است. بر اساس دادههای TRM Labs، از سال ۲۰۱۸، جریان وجوه بین کوینکس و بزرگترین صرافی ایران، نوبیتکس (Nobitex)، از ۲.۷ میلیارد دلار فراتر رفته است. تنها در سال ۲۰۲۵، جریان پول بین دو طرف به ۷۶۳ میلیون دلار رسید که کوینکس را به بزرگترین طرف حساب خارجی نوبیتکس یعنی حدود ۹ برابر بزرگتر از دومین طرف حساب تبدیل کرد. طی هفت سال گذشته، مجموع جریان وجوه بین کوینکس و بیش از ۶۰ نهاد مرتبط با ایران از ۳.۸۴ میلیارد دلار فراتر رفته است.
کوینکس همکاری تجاری با دولت ایران یا بانک مرکزی ایران را تکذیب کرد و گفت که پیش از این دسترسی کاربران ایرانی را محدود کرده و بررسی داخلی درباره تراکنشهای مربوط به وجوه به سرقت رفته از Bybit را انجام خواهد داد. در حال حاضر هیچ مدرک مستقیمی وجود ندارد که ثابت کند کوینکس عمداً به پولشویی کمک کرده است و همچنین نمیتوان تأیید کرد که این تحقیقات مستقیماً منجر به تعطیلی پلتفرم شده است. اما برای یک صرافی متوسط که درآمد و نقدینگی آن در حال کاهش است، ارتباط همزمان با هکرهای کره شمالی، بانک مرکزی ایران و تحریمهای ایالات متحده به وضوح ابهام و هزینههای قانونی برای ادامه فعالیت را بیش از پیش افزایش داد.
آنچه یانگ هایپو «تحمل ریسک نامحدود برای درآمد محدود» نامید، صرفاً مرثیهای برای یک بازار راکد نیست.
فضای بقا برای صرافیهای کوچک و متوسط در حال تنگ شدن است
خروج کوینکس به کاهش کلی توجه به بازار ارزهای دیجیتال مرتبط است. در گذشته، افزایش قیمت ارزها و اثرات خلق ثروت میتوانست به طور مداوم کاربران جدید را جذب کند، اما امروزه توجه سرمایهگذاران بیشتر به سمت حوزههای داغی مانند هوش مصنوعی (AI) معطوف شده است. اگرچه بازار کریپتو هنوز بخشهایی از فعالیت را در خود دارد، اما کاربران جدید کمتری وجود دارند که واقعاً مایل به معامله طولانیمدت و ماندن در بازار باشند. دورانی که صرافیها با تکیه بر کاربران جدید رشد میکردند، به پایان رسیده است.
همزمان، رقابت در صنعت صرافیها به طور فزایندهای در سطوح بالا (صرافیهای برتر) متمرکز میشود. معاملات اسپات، قراردادها، مدیریت ثروت و سایر کسبوکارها مدتها پیش موانع ورود دشوار خود را از دست دادهاند. حتی اگر صرافیهای کوچک و متوسط مجموعه کاملی از ویژگیها را ارائه دهند، باز هم رقابت با صرافیهای بزرگ در زمینه نقدینگی، اعتبار برند، سرمایهگذاری امنیتی و مقیاس کاربر برای آنها دشوار است؛ و اگر سعی کنند نقاط رشد جدیدی را از طریق نوآوری پیدا کنند، تولید مداوم محصولاتی که قادر به تغییر انتخاب کاربران باشند کار سختی است.
مهمتر از آن، صرافیهای برتر محدود به کسبوکارهای معاملاتی سنتی نماندهاند. مسیرهای جدیدی مانند کیف پولهای آنچین (On-chain)، صرافیهای غیرمتمرکز (DEXها)، توکنیزهکردن سهام و بازارهای پیشبینی به تدریج در سبد محصولات صرافیهای بزرگ گنجانده میشوند. فرصتهای خاص بازار که ممکن بود در ابتدا به پلتفرمهای کوچکتر تعلق داشته باشند نیز به سرعت توسط پلتفرمهای پیشرو با استفاده از سرمایه، ترافیک و منابع فراوان تصاحب میشوند.
برای کوینکس، علاوه بر این فشارهای درونصنعتی، تحقیقات پیشین در مورد وجوه سرقت شده بایبیت، بانک مرکزی ایران و وجوه مرتبط با تحریمها، ابهام در ادامه فعالیت را بیش از پیش افزایش داد.
از بُعد خارجی، کاربران جدید کافی وجود ندارد؛ از بُعد داخلی، گرفتن سهم بازار از صرافیهای بزرگ دشوار است. فضای بقا برای صرافیهای کوچک و متوسط بیش از پیش در حال فشرده شدن است. برای کوینکس، بازدهی ادامه فعالیت دیگر نمیتوانست هزینهها و ریسکهای فزاینده را پوشش دهد و در عوض، تعطیلی داوطلبانه به واقعبینانهترین انتخاب تبدیل شد.
