آیا دوران لایه‌ اول‌های جایگزین به پایان رسیده است؟

بلاکچین‌های لایه اول زیلیکا (Zilliqa)، نوسیس (Gnosis) و رونین (Ronin) به اکوسیستم اتریوم می‌پیوندند؛ چرا که هزینه‌های فعالیت مستقل رو به افزایش است و چشم‌پوشی از مزایای امنیتی و نقدینگی اتریوم بیش از حد دشوار شده است.

اداره یک بلاکچین مستقل همیشه با وعده خاص کنترل همراه بوده است.

یک معماری مستقل لایه اول (Layer 1) به پروژه‌ها اجازه می‌دهد تا ارباب سرنوشت خود باشند، قوانین اجماع را تعیین کنند، اعتبارسنج‌های (Validators) خود را داشته باشند و بدون وابستگی به هیچ شبکه دیگری، زیرساخت‌ها را حول محور کاربران خود بسازند.

اما قدرت زیاد، مسئولیت بزرگی به همراه دارد و البته هزینه‌های قابل توجه.

بلاکچین‌ها برای پشتیبانی از زیرساخت‌هایی که امنیت آن‌ها را تأمین می‌کنند، به اندازه کافی به کاربر، توسعه‌دهنده و فعالیت اقتصادی نیاز دارند. برای برخی از شبکه‌های کوچک‌تر، سرپا نگه داشتن یک اکوسیستم کامل دیگر توجیه اقتصادی ندارد.

زیلیکا جدیدترین پروژه‌ای است که با این واقعیت روبرو شده و هفته گذشته برنامه‌های خود را برای فاصله گرفتن از معماری لایه ۱ و تبدیل شدن به یک شبکه لایه ۲ (L2) مبتنی بر اتریوم اعلام کرد:

می‌دانیم که این خبر چندان خوشایند نیست. ما به مدت نه سال لایه ۱ خودمان را ساختیم و اداره کردیم. اما این روش جواب نداد.

در این پست توضیح داده شده است:

میزان استفاده هرگز به سطحی که یک زنجیره مستقل نیاز دارد نرسید. سرمایه‌گذاری و نقدینگی برای لایه اول‌های مستقل خشک شد. هک‌های اخیر نشان دادند که تأمین امنیت یک زنجیره به تنهایی چقدر هزینه و توان می‌طلبد. داده‌ها آنچین هستند و همه می‌توانند آن‌ها را ببینند.

زیلیکا تنها نیست. اکوسیستم بلاکچینی نوسیس که همیشه در مجاورت و هماهنگی با اتریوم بوده است نیز در تلاش است تا از طریق طرح منطقه اقتصادی اتریوم (EEZ)، زنجیره نوسیس (Gnosis Chain) را به یک شبکه مبتنی بر اتریوم تبدیل کند. شبکه آزمایشی RollupX آن قصد دارد نشان دهد که چگونه زنجیره‌های مشارکت‌کننده می‌توانند به عنوان رولاپ‌های بومی (Native Rollups)، تسویه حساب اتریوم و ترکیب‌پذیری همگام (Synchronous Composability) را به اشتراک بگذارند.

بلاکچین متمرکز بر بازی رونین نیز در ماه مه بازگشت خود به اتریوم را به عنوان یک لایه ۲ تکمیل کرد.

با فروکش کردن علاقه به لایه اول‌های جایگزین همزمان با کاهش بودجه‌ها، آیا شاهد ادغام و تجمیع زنجیره‌های بیشتری در اکوسیستم اتریوم خواهیم بود؟

هزینه مستقل بودن

لایه اول‌های مستقل عموماً باید چندین عملکرد اصلی از جمله اجرا (Execution)، اجماع (Consensus)، دسترس‌پذیری داده‌ها (Data Availability) و تسویه (Settlement) را فعال نگه دارند. آن‌ها همچنین باید مشوق‌های توکنی را که برای تأمین امنیت شبکه‌هایشان از طریق استیکینگ (Staking) استفاده می‌شود، تأمین مالی کنند.

مکس شانون (Max Shannon)، تحلیلگر ارشد پژوهشی در شرکت Bitwise، به مجله می‌گوید:

همه چیز به سودآوری یک زنجیره برمی‌گردد.

او می‌گوید:

شبکه‌های لایه ۲ فقط باید بخش اجرا را حفظ کنند و لزوماً به توکن نیاز ندارند؛ همین موضوع آن‌ها را از نظر مالی و عملیاتی به گزینه‌ای جذاب‌تر تبدیل می‌کند.

شانون می‌گوید ده پروژه بزرگ برتر از نظر مالی پایدارتر هستند. شبکه‌های لایه ۲ کوین‌بیس (Coinbase) و رابینهود (Robinhood) در طول ۳۶۵ روز گذشته به ترتیب ۴۸ میلیون دلار و ۵۲ میلیون دلار کارمزد با حاشیه سود بالای ۹۰ درصد تولید کرده‌اند. هشت زنجیره بزرگ بعدی نیز هر کدام سالانه بیش از ۱ میلیون دلار درآمد داشته‌اند.

با این حال، از رتبه یازدهم به بعد، مجموع کارمزدهای سالانه کمتر از ۱ میلیون دلار بوده است. بنابراین، یک شبکه ممکن است فناوری جاه‌طلبانه و جامعه‌ای وفادار داشته باشد، اما این چیزها لزوماً هزینه‌ها را پرداخت نمی‌کنند.

اتریوم اغلب به دلیل واگذاری بیش از حد درآمد خود به لایه ۲ها مورد انتقاد قرار می‌گیرد، اما دقیقاً همین ویژگی است که راه‌اندازی پروژه‌ها را در آنجا جذاب می‌کند.

اما صرفاً تبدیل شدن به یک لایه ۲ اتریوم به طور خودکار یک شبکه را سودآور نمی‌کند. شانون به آپتیمیزم (Optimism)، کاتانا (Katana) و لنیا (Linea) به عنوان نمونه‌هایی از شبکه‌هایی اشاره می‌کند که هزینه‌هایشان از درآمد حاصل از کارمزدشان بیشتر است. پروژه‌هایی مانند بلست (Blast) نیز قبلاً مجبور به تعطیلی شده‌اند.

اتریوم به عنوان یک «سیاه‌چاله» نقدینگی

نوسیس بهار ۲۰۲۷ را برای تکمیل فرآیند انتقال خود هدف‌گذاری کرده است؛ فرآیندی که طی آن از اجماع مستقل مبتنی بر اعتبارسنج خود به نفع تسویه در شبکه اتریوم دست خواهد کشید.

مارتین کوپلمان (Martin Köppelmann)، هم‌بنیان‌گذار نوسیس، گفت:

دو سال پیش من درباره “رولاپ‌های بومی” صحبت کردم که به جای اینکه زنجیره‌هایی منزوی باشند، واقعاً اتریوم را گسترش می‌دهند. او افزود که RollupX حتی فراتر از چیزی است که در آن زمان تصور می‌کردم!

طرح EEZ نوسیس با هدف امکان‌پذیر ساختن تعامل همگام بین شبکه‌های مجزای مبتنی بر اتریوم ایجاد شده است؛ به طوری که یک قرارداد هوشمند در یک شبکه بتواند بدون تکیه بر فرآیند معمولِ پل زدن (Bridge) و انتظار، قرارداد دیگری را فراخوانی کرده و از پاسخ آن در همان تراکنش استفاده کند.

این چشم‌اندازی است که برخی از حامیان اتریوم را به شدت خوش‌بین کرده است؛ به طوری که یکی از طرفداران سرسخت اتریوم با نام کاربری materkel، طرح EEZ را به عنوان یک «سیاه‌چاله احتمالی برای نقدینگی» توصیف کرده و می‌گوید این طرح می‌تواند به شبکه‌های مشارکت‌کننده اجازه دهد تا از ارزش کل قفل‌شده (TVL) اتریوم بهره‌مند شوند و موقعیت آن را به عنوان یک قطب نقدینگی تقویت کنند.

آیا اثرات شبکه‌ای و افزایش تعامل‌پذیری (Interoperability) می‌تواند زنجیره‌های بیشتری را به مدار اتریوم بکشاند؟

فراتر از صرفه‌جویی در هزینه‌ها

تنها اقتصادِ هزینه‌های عملیاتی نیست که منطقی به نظر می‌رسد. پروژه‌ها همچنین می‌توانند به جای ساختن اثرات شبکه‌ای از صفر، از یک اکوسیستم تثبیت‌شده از برنامه‌ها و توسعه‌دهندگان بهره‌مند شوند.

الکس گلوچوفسکی (Alex Gluchowski)، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت Matter Labs (شرکت سازنده شبکه لایه ۲ اتریوم یعنی ZKsync)، می‌گوید انتظار دارد تیم‌های لایه ۱ بیشتری زنجیره‌های خود را حفظ کنند و در عین حال از اتریوم برای تسویه استفاده نمایند.

گلوچوفسکی به مجله می‌گوید:

اداره یک لایه ۱ مستقل به معنای حفظ امنیت آن و همزمان ساختن چیزی است که مردم بخواهند از آن استفاده کنند.

به اشتراک گذاشتن امنیت اتریوم به تیم‌ها فضای بیشتری می‌دهد تا روی کاربران خود تمرکز کنند. من نیازهای کاربری بسیار کمی را می‌بینم که به جای یک زنجیره مبتنی بر اتریوم، به یک لایه ۱ مستقل نیاز داشته باشند.

اما گلوچوفسکی می‌گوید حاکمیت مستقل (Sovereignty) و ادغام با اتریوم مانع یکدیگر نیستند؛ زیرا زنجیره‌ها می‌توانند ضمن استفاده از اتریوم برای تسویه مشترک، کنترل بر قوانین و عملیات خود را حفظ کنند.

او می‌گوید برای برنامه‌هایی که با اطلاعات مالی حساس سروکار دارند، حفظ یک محیط خصوصی تحت کنترل خودشان می‌تواند ضروری باشد. تسویه مشترک لزوماً به معنای افشای داده‌های محرمانه تراکنش‌ها نیست.

بزرگ‌ترین مانع امروز این است که تمام لایه ۲ها عملاً از یکدیگر و از اتریوم جدا افتاده‌اند. جابه‌جایی بین آن‌ها قطعاً امکان‌پذیر است، اما اصلاً یکپارچه و روان نیست و تعامل‌پذیری ضعیفی دارد.

گلوچوفسکی با اشاره به دشواری اتصال شبکه‌ها زمانی که تراکنش‌ها شامل حریم خصوصی می‌شوند، می‌گوید:

پراکندگی (Fragmentation) همین الان هم در حال رخ دادن است.

او می‌گوید که با تلاش برنامه‌های بیشتر برای ترکیب فعالیت‌های محرمانه با دسترسی به نقدینگی بلاکچین‌های عمومی، تعامل‌پذیری بین محیط‌های خصوصی اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.

آیا هر زنجیره‌ای به اتریوم نیاز دارد؟

شانون نسبت به اینکه وضعیت بازار را یک تجمیع ساده و بی‌چون‌وچرا حول محور اتریوم توصیف کنیم، هشدار می‌دهد.

او می‌گوید برخی از مؤسسات بزرگ از جمله کوین‌بیس و رابینهود در حال راه‌اندازی شبکه‌های لایه ۲ هستند، اما برخی دیگر مانند شبکه Arc شرکت سیرکل (Circle)، شبکه Tempo شرکت استرایپ (Stripe)، یا بلاکچین تخصصی قراردادهای آتی دائمی هایپرلیکویید (Hyperliquid) همچنان ساخت لایه اول‌های مستقل را انتخاب می‌کنند.

او در پایان می‌گوید:

بنابراین، هنوز هیچ نتیجه‌گیری قطعی و مشخصی برای بحث لایه ۱ در برابر لایه ۲ وجود ندارد.