یک عدد واحد و قابل دفاع برای «اندازه بازار کریپتوی ایران» وجود ندارد.

چین‌آنالیسیس برای سال ۲۰۲۵ بیش از ۷.۷۸ میلیارد دلار فعالیت مرتبط با اکوسیستم کریپتوی ایران گزارش کرده است. TRM Labs برای همان سال رقم ۹.۹ میلیارد دلار «حجم منتسب به ایران» را اعلام می‌کند. این اختلاف تقریباً ۲.۱ میلیارد دلاری به این معنی نیست که یکی از دو شرکت الزاماً اشتباه کرده است. آنها یک چیز واحد را با یک روش واحد اندازه نمی‌گیرند.

از طرف دیگر، هیچ‌کدام از این ارقام را نباید «حجم معاملات صرافی‌های ایرانی» نامید.

حجم معامله در دفتر سفارش یک صرافی، انتقال دارایی روی بلاکچین و برآورد اندازه اکوسیستم کریپتوی ایران سه دیتاست متفاوت با سه مخرج متفاوت‌اند. قاطی کردن آنها می‌تواند تصویری چند میلیارد دلار بزرگ‌تر یا کوچک‌تر از واقعیت بسازد.

گزارش ماهانه میهن بلاکچین از همین تفکیک شروع می‌شود.

تصویر بازار در تیر ۱۴۰۵

منابع ارقام جدول: Chainalysis، TRM Labs و اسناد رسمی وزارت خزانه‌داری آمریکا.

یک نکته درباره این جدول مهم‌تر از خود اعداد است: هیچ ردیف جدول، «حجم کل معاملات کاربران ایرانی در تیر ۱۴۰۵» نیست. در حال حاضر انتشار چنین عددی بدون دیتاست خام تجمیع‌شده صرافی‌ها قابل دفاع نیست.

حجم معاملات صرافی‌های ایرانی؛ چه چیزی را واقعاً می‌توان اندازه گرفت؟

داده عمومی برخی صرافی‌های ایرانی امکان ساخت یک شاخص مستقل را می‌دهد.

نوبیتکس در API عمومی خود داده OHLC تاریخی بازارها، آمار بازار و Order Book را ارائه می‌کند. داده تاریخی OHLC شامل زمان، قیمت بازشدن، بالاترین و پایین‌ترین قیمت، قیمت بسته‌شدن و حجم هر کندل است. Order Book نسخه ۳ نیز قیمت و مقدار سفارش‌های خرید و فروش را بدون نیاز به توکن در اختیار می‌گذارد.

والکس هم API عمومی برای Order Book، کل بازارها و OHLC تاریخی دارد. در Order Book این صرافی، قیمت، مقدار سفارش و ارزش سفارش (sum) ارائه می‌شود و endpoint جداگانه‌ای نیز برای دریافت اردربوک تمام بازارها وجود دارد.

این زیرساخت برای ساخت گزارش مستقل مفید است، اما دو محدودیت جدی دارد.

۱. حجم تاریخی با عمق تاریخی یکی نیست

کندل‌های تاریخی را می‌توان بعداً از API دریافت کرد. Order Book چنین خاصیتی ندارد.

اردربوک تصویری از سفارش‌های باز در همان لحظه است. اگر در ساعت ۱۴:۰۰ روز ۱۰ تیر اسنپ‌شات نگرفته باشیم، نمی‌توانیم در مرداد به API مراجعه کنیم و اردربوک ساعت ۱۴:۰۰ روز ۱۰ تیر را بازیابی کنیم. در نتیجه گزارش فعلی نمی‌تواند با اتکا به داده امروز ادعا کند:

• متوسط اسپرد نوبیتکس در تیر چند واحد پایه بوده است؛
• عمق یک‌درصدی بازار USDT/TMN والکس در طول تیر چقدر بوده است؛
• سفارش یک میلیارد تومانی به‌طور متوسط چه Slippageای ایجاد می‌کرده است.

چنین اعدادی فقط زمانی قابل انتشارند که snapshotهای خام در همان ماه ذخیره شده باشند.

از نسخه بعدی این گزارش، این داده باید به‌صورت پیوسته آرشیو شود.

۲. جمع‌زدن ستون Volume به‌تنهایی «حجم ریالی بازار» نمی‌سازد

در APIهای OHLC معمولاً Volume با واحد دارایی پایه گزارش می‌شود. برای مثال حجم BTC در بازار BTC/IRT با حجم USDT در USDT/IRT هم‌واحد نیست. ضرب کل حجم روزانه در قیمت بسته‌شدن نیز فقط یک تقریب از Turnover است، نه ارزش دقیق تک‌تک معاملات.

روش دقیق‌تر برای گزارش آینده استفاده از داده معاملات اجراشده یا quote volume رسمی است، به شرطی که endpoint مورد استفاده پوشش کامل و قابل اثباتی از معاملات دوره داشته باشد.

به همین دلیل در این شماره، میهن بلاکچین عددی تحت عنوان «کل حجم معاملات صرافی‌های ایرانی در تیر» منتشر نمی‌کند. عددی که تعریف و امکان بازتولید آن مشخص نباشد، صرفاً دقت ظاهری ایجاد می‌کند.

برای مشاهده وضعیت و ویژگی‌های فعلی پلتفرم‌های داخلی می‌توان از صفحه مقایسه صرافی‌های ایرانی میهن بلاکچین استفاده کرد. قیمت‌های لحظه‌ای بازارهای مختلف نیز در سرویس مقایسه قیمت صرافی‌ها قابل مشاهده است؛ این داده‌های لحظه‌ای جایگزین دیتاست تاریخی گزارش ماهانه نیستند.

نقدشوندگی؛ حجم زیاد الزاماً یعنی بازار عمیق نیست

برای کاربر، نقدشوندگی بیشتر از «حجم اعلام‌شده» اهمیت دارد. ممکن است بازاری حجم ۲۴ ساعته بالایی داشته باشد، اما فاصله بهترین سفارش خرید و فروش زیاد باشد یا چند سفارش بزرگ بتواند قیمت را به‌شدت جابه‌جا کند.

شاخص نقدشوندگی میهن بلاکچین در گزارش‌های بعدی باید حداقل چهار متغیر را ثبت کند:

فرمول استاندارد اسپرد:

Spread (bps) = (Best Ask – Best Bid) / Mid Price × 10,000

این شاخص‌ها برای بازارهایی مثل BTC/IRT، USDT/IRT، ETH/IRT و معادل‌های تومانی آنها باید در فواصل زمانی ثابت جمع‌آوری شوند.

دلیل استفاده از چند معیار روشن است. یک سفارش فروش ۵۰۰ میلیون تومانی ممکن است در دو صرافی با قیمت لحظه‌ای تقریباً یکسان، خروجی کاملاً متفاوتی داشته باشد. اختلاف را عمق بازار مشخص می‌کند، نه آخرین قیمت معامله.

API عمومی نوبیتکس و والکس از نظر فنی امکان مشاهده این اطلاعات در زمان جمع‌آوری را فراهم می‌کنند.

تتر همچنان مهم‌ترین نقطه اتصال بازار ایران به دلار دیجیتال است؛ با یک ریسک ساختاری

در بازار ایران، USDT فقط یک دارایی برای معامله نیست. تتر هم‌زمان واحد قیمت‌گذاری، مسیر انتقال ارزش و در بسیاری از مواقع جایگزین عملی دلار برای کاربران کریپتو است. همین ویژگی باعث می‌شود بررسی بازار ایران بدون بررسی USDT ناقص باشد.

در تیر ۱۴۰۵ نمونه‌ای بزرگ از ریسک متمرکز استیبل‌کوین‌ها دوباره مشاهده شد.

چین‌آنالیسیس در ۱۵ جولای ۲۰۲۶، معادل ۲۴ تیر، گزارش داد چهار آدرس کریپتویی که به‌عنوان شناسه‌های بانک مرکزی ایران به فهرست OFAC اضافه شده بودند، در مجموع ۱۶۵ میلیون دلار استیبل‌کوین دریافت کرده‌اند. طبق تحلیل Chainalysis، ۱۳۱ میلیون دلار موجودی این آدرس‌ها توسط Tether بلافاصله فریز شد.

این عدد را نباید به دارایی کاربران عادی ایرانی تعمیم داد. آدرس‌های مورد بحث به بانک مرکزی ایران منتسب شده‌اند.

اما مکانیسم فنی ماجرا برای تمام دارندگان USDT یکسان است: Tether می‌تواند توکن موجود در یک آدرس مشخص را در سطح قرارداد غیرقابل انتقال کند.

میهن بلاکچین پیش‌تر در گزارش ریسک فریز و مسدود شدن تتر کاربران ایرانی این موضوع را بررسی کرده است. پس از تحریم صرافی‌های داخلی نیز موضوع در گزارش ریسک حضانتی دارایی کاربران در صرافی‌های ایرانی از زاویه دیگری بررسی شد.

اتفاق تیر یک شاهد تازه برای همان ریسک فنی است، نه مدرکی برای این ادعا که «تتر تمام دارایی ایرانی‌ها را فریز خواهد کرد».

رفتار آنچین ایران؛ عدد ۷.۷۸ میلیارد دلار دقیقاً چیست؟

Chainalysis در ژانویه ۲۰۲۶ اعلام کرد اکوسیستم کریپتوی ایران در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۷.۷۸ میلیارد دلار رسیده است. این شرکت همچنین گزارش کرده بود آدرس‌های منتسب به شبکه‌های مرتبط با سپاه پاسداران در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ بیش از نیمی از ارزش دریافتی اکوسیستم مورد بررسی را تشکیل داده‌اند.

اما خود Chainalysis یک محدودیت مهم را صریحاً اعلام کرده است.

در گزارش Geography of Cryptocurrency، این شرکت برای بسیاری از کشورها از روش معمول جغرافیایی مبتنی بر داده‌های وب استفاده می‌کند. ایران در این دیتاست استاندارد در دسترس نیست. برای بخش ایران، Chainalysis فعالیت مرتبط با «سرویس‌های مشخص ایرانی» را بررسی کرده و تأکید می‌کند که این داده با methodology متفاوتی تخمین زده شده است. به همین دلیل ایران حتی در نمودارهای کلان منطقه‌ای آن گزارش نیز وارد نشده است. بنابراین عبارت دقیق‌تر این است:

Chainalysis بیش از ۷.۷۸ میلیارد دلار فعالیت کریپتویی مرتبط با اکوسیستم ایرانیِ قابل شناسایی در مدل خود برای سال ۲۰۲۵ گزارش کرده است.

عبارت «بازار کریپتوی ایران ۷.۷۸ میلیارد دلار ارزش دارد» از داده Chainalysis نتیجه نمی‌شود.

این تمایز در مورد گزارش‌های قدیمی‌تر Chainalysis نیز باید رعایت شود. میهن بلاکچین پیش‌تر گزارش Chainalysis درباره صرافی‌های ایرانی و تحریم‌ها را پوشش داده بود؛ اعداد آن گزارش‌ها نیز باید با methodology و دوره زمانی خودشان خوانده شوند، نه به‌عنوان سری زمانی کاملاً همگن.

پس رقم ۹.۹ میلیارد دلاری TRM Labs چیست؟

TRM Labs بعد از تحریم چهار صرافی ایرانی در ژوئن ۲۰۲۶ گزارش کرد که حجم کریپتوی منتسب به ایران در مدل این شرکت طی سال ۲۰۲۵ حدود ۹.۹ میلیارد دلار بوده است. طبق همان گزارش، نوبیتکس، والکس، بیت‌پین و رمزینکس در مجموع حدود ۷.۷ میلیارد دلار یا ۷۸٪ از این حجم منتسب را تشکیل می‌دادند.

TRM این داده را از Entity Attribution خود استخراج می‌کند. این یعنی آدرس‌ها، سرویس‌ها و جریان‌هایی که TRM آنها را به موجودیت‌های ایرانی نسبت داده است، پایه محاسبه را تشکیل می‌دهند.

یک نکته جالب‌تر در روش TRM وجود دارد: خود این شرکت در شاخص جهانی پذیرش کریپتوی Q1 2026، ایران را از country attribution مبتنی بر SimilarWeb کنار گذاشته است، زیرا پوشش ترافیک وب ایران را به دلیل استفاده گسترده از VPN بسیار کم و نامناسب می‌داند. این مسئله ظاهراً متناقض نیست. دو مدل متفاوت‌اند:

• در گزارش‌های اختصاصی ایران، TRM می‌تواند از موجودیت‌ها و آدرس‌های منتسب به ایران استفاده کند.
• در مدل جغرافیایی مبتنی بر ترافیک وب، ایران را به دلیل کیفیت پایین سیگنال جغرافیایی حذف می‌کند.

همین تفاوت نشان می‌دهد چرا عبارت «طبق داده بلاکچین، ایرانی‌ها دقیقاً X میلیارد دلار کریپتو معامله کرده‌اند» بدون توضیح متدولوژی قابل دفاع نیست.

چین آنالیسیس می‌گوید ۷.۷۸ میلیارد؛ TRM می‌گوید ۹.۹ میلیارد؛ کدام درست است؟

پاسخ این گزارش: هیچ‌کدام را نباید به‌عنوان «عدد واقعی و نهایی بازار» انتخاب کرد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز در بیانیه ۲ ژوئن خود سهم بیش از ۵۰٪ از inflowها را برای نوبیتکس، ۱۲٪ برای والکس و ۱۰٪ برای بیت‌پین ذکر کرده است. این داده نیز «سهم بازار معاملات اسپات» نیست.

یکی از رایج‌ترین خطاهای محتوایی در پوشش بازار ایران همین‌جاست: عبارت‌های inflow، on-chain volume، attributed volume، exchange trading volume و market size به جای یکدیگر استفاده می‌شوند.

در گزارش ماهانه میهن بلاکچین این اعداد جدا باقی می‌مانند.

تغییری مهم در مسیر نقدینگی خارجی ایران

در ۲ ژوئن ۲۰۲۶، یعنی حدود سه هفته قبل از شروع تیر، OFAC نوبیتکس، والکس، بیت‌پین و رمزینکس را تحریم کرد.

میهن بلاکچین در همان زمان واکنش چهار صرافی ایرانی به تحریم آمریکا را منتشر کرد. چند روز بعد نیز CoinEx به کاربران درباره انتقال مستقیم به این چهار صرافی هشدار داد.

داده TRM که در سوم تیر منتشر شد، ابعاد آنچین این ارتباط را بهتر نشان می‌دهد. TRM می‌گوید بیش از ۳.۸۴ میلیارد دلار جریان تاریخی میان CoinEx و موجودیت‌های تحریم‌شده ایرانی را طی بیش از هفت سال شناسایی کرده است. حدود ۲.۷ میلیارد دلار از این رقم به ارتباط CoinEx و نوبیتکس مربوط می‌شود.

طبق همان گزارش، پس از تحریم ۲ ژوئن حجم قابل مشاهده میان CoinEx و صرافی‌های ایرانی به کمتر از ۱۵۰ هزار دلار کاهش یافت.

این یکی از مهم‌ترین سیگنال‌های آنچین ورودی به تیر ۱۴۰۵ است.

با این حال، تعبیر «مسیر CoinEx برای ایران کاملاً بسته شد» از این داده قابل استخراج نیست. خود TRM می‌گوید در زمان انتشار گزارش نمی‌توانست مشخص کند آیا زیرساخت جدیدی برای دور زدن شناسایی ساخته شده، ارتباط از مسیر حساب‌های خصوصی یا واسطه‌ها ادامه پیدا کرده یا فعالیت واقعاً متوقف شده است.

داده آنچین فقط چیزی را نشان می‌دهد که روی زنجیره قابل مشاهده و قابل انتساب است.

بازار ایران در تیر با ریسکی تازه وارد دوره جدید شد

از نظر ساختار بازار، تحریم چهار پلتفرم بزرگ اثرات بالقوه‌ای در چهار سطح داشت:

ارتباط با صرافی‌های خارجی: پلتفرم‌های خارجی می‌توانند آدرس‌های مرتبط را به‌عنوان ریسک AML یا sanctions exposure علامت‌گذاری کنند. هشدار CoinEx نمونه مستقیم آن بود. میهن بلاکچین این ریسک را در گزارش هشدار CoinEx پوشش داده است.

نقدشوندگی خارجی: اگر مسیرهای مستقیم با پلتفرم‌های خارجی محدود شوند، بازارسازها و تأمین‌کنندگان نقدینگی ممکن است ناچار شوند مسیرهای بیشتری بین ایران و بازار جهانی ایجاد کنند.

ریسک حضانتی: ریسک کاربر فقط قیمت رمزارز نیست. دسترسی به برداشت، آدرس‌های مقصد، وضعیت کیف پول گرم و تعامل با سرویس‌های خارجی نیز بخشی از ریسک صرافی است. تحلیل مستقل این موضوع در مقاله تحریم صرافی‌های ایرانی و ریسک حضانتی منتشر شده است.

قیمت داخلی: هرگونه اختلال در آربیتراژ میان بازار ایران و بازار جهانی می‌تواند به گسترش موقت اسپرد یا ایجاد Premium/Discount در بازار داخلی منجر شود. اندازه این اثر باید با داده واقعی Order Book سنجیده شود؛ صرف مشاهده اختلاف قیمت در چند لحظه برای نتیجه‌گیری کافی نیست.

آیا داده تیر نشانه خروج کاربران به کیف پول شخصی را نشان می‌دهد؟

برای خود تیر ۱۴۰۵ هنوز دیتاست عمومی مستقلی که بتوان با آن مقدار خالص خروج کاربران ایرانی از صرافی‌ها به کیف پول شخصی را محاسبه کرد، منتشر نشده است. اما رفتار مشابه در دوره‌های قبلی قابل مشاهده بوده است.

Chainalysis در بررسی اعتراضات اواخر ۲۰۲۵ و ابتدای ۲۰۲۶ افزایش انتقال بیت‌کوین از صرافی‌های ایرانی به کیف پول‌های شخصی را گزارش کرده بود. این شرکت بعد از حملات ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ نیز حدود ۱۰.۳ میلیون دلار خروج کریپتو از صرافی‌های بزرگ ایران طی ۲۸ فوریه تا ۲ مارس شناسایی کرد. مقاصد شامل کیف پول شخصی، صرافی خارجی، DEX، بریج و آدرس‌های دیگری بود که هویت نهایی همه آنها قابل تعیین نبود.

این داده‌ها الگویی تاریخی می‌سازند، اما برای تیر قابل تعمیم مستقیم نیستند.

اتفاقات مهم تیر ۱۴۰۵ در یک خط زمانی

۱ تیر / ۲۲ ژوئن: شروع دوره این گزارش. بازار داخلی وارد ماه جدید در شرایطی شد که چهار صرافی بزرگ از ۲ ژوئن در SDN List آمریکا قرار گرفته بودند.

۳ تیر / ۲۴ ژوئن: TRM Labs گزارش ارتباط CoinEx با بیش از ۶۰ پلتفرم ایرانی را منتشر کرد؛ بیش از ۳.۸۴ میلیارد دلار جریان تاریخی شناسایی شد و TRM از افت شدید جریان قابل مشاهده پس از تحریم‌های جدید خبر داد.

۲۴ تیر / ۱۵ جولای: Chainalysis اعلام کرد چهار آدرس جدید منتسب به بانک مرکزی ایران در مجموع ۱۶۵ میلیون دلار استیبل‌کوین دریافت کرده‌اند و ۱۳۱ میلیون دلار موجودی آنها توسط Tether فریز شده است.

۳۱ تیر / ۲۲ جولای: پایان بازه گزارش.

پس اندازه بازار کریپتوی ایران چقدر است؟

دقیق‌ترین پاسخ در حال حاضر یک عدد نیست. برای سنجش بازار ایران حداقل باید چهار لایه مستقل اندازه‌گیری شوند:

1. Trading Volume: ارزش معاملات انجام‌شده در صرافی‌های داخلی.
2. Liquidity: اسپرد، عمق دفتر سفارش و Slippage.
3. On-chain Flow: انتقال دارایی به/از سرویس‌ها و آدرس‌های منتسب به ایران.
4. User/Market Footprint: تعداد کاربران، دارایی نگهداری‌شده، OTC، معاملات خارج از صرافی و فعالیت‌هایی که الزاماً روی بلاکچین قابل انتساب نیستند.

Chainalysis و TRM عمدتاً لایه سوم را اندازه می‌گیرند. API صرافی‌ها می‌تواند بخشی از لایه اول و دوم را پوشش دهد. هیچ‌کدام به‌تنهایی برابر با «کل بازار کریپتوی ایران» نیستند. این تعریف، مبنای گزارش‌های بعدی میهن بلاکچین خواهد بود.

جمع‌بندی گزارش تیر ۱۴۰۵

بازار کریپتوی ایران را در تیر نمی‌توان با یک عدد چند میلیارد دلاری خلاصه کرد.

رقم بیش از ۷.۷۸ میلیارد دلاری Chainalysis و رقم ۹.۹ میلیارد دلاری TRM هر دو درباره سال ۲۰۲۵ هستند و از مدل‌های attribution متفاوت می‌آیند. هیچ‌کدام حجم معاملات صرافی‌های داخلی در تیر ۱۴۰۵ نیستند.

داده‌ای که مستقیماً به شرایط ورودی تیر مربوط می‌شود، افت شدید جریان قابل مشاهده میان CoinEx و صرافی‌های تحریم‌شده ایرانی است. TRM این جریان را پس از تحریم‌های ۲ ژوئن کمتر از ۱۵۰ هزار دلار گزارش کرده، اما هم‌زمان تأکید کرده که نمی‌توان از این مشاهده توقف کامل ارتباط را نتیجه گرفت.

در بخش استیبل‌کوین نیز تیر شاهد یکی از بزرگ‌ترین نمونه‌های اخیر از قدرت فریز صادرکننده بود: ۱۳۱ میلیون دلار در چهار آدرس منتسب به بانک مرکزی ایران توسط Tether مسدود شد. این اتفاق درباره آدرس‌های مشخص دولتی است، نه دارایی تمام کاربران ایرانی، اما ریسک متمرکز USDT را به‌صورت عملی نشان می‌دهد.

برای پاسخ به بخش باقی‌مانده معادله، یعنی حجم واقعی معاملات و کیفیت نقدشوندگی بازار داخلی، باید دیتاست مستقل میهن بلاکچین ساخته شود. API عمومی نوبیتکس و والکس امکان شروع این اندازه‌گیری را فراهم می‌کند؛ داده تاریخی معاملات و قیمت را می‌توان بازیابی کرد، اما تاریخچه Order Book باید از همان لحظه جمع‌آوری و آرشیو شود.

سوالات متداول (FAQ)