تفاوت پروتکل، پلتفرم و محصول در بلاکچین؛ شناخت تفاوت‌ها برای سرمایه‌گذاری هوشمندانه‌تر

بلاکچین دنیای پیچیده و چندلایه است و گاهی اصطلاحات موجود در این فناوری، آن‌قدر تخصصی و نزدیک به یکدیگر هستند که باعث سردرگمی می‌شوند. «پلتفرم، پروتکل و محصول» سه اصطلاح پرکاربرد هستند که بارها آن‌ها را شنیده‌ایم. هر کدام از این بخش‌‌ها در عین حال که وظیفه خاص خودشان را دارند، با دیگری نیز در تعامل هستند و پازلی بزرگ را تکمیل می‌کنند.

شناخت دقیق مفاهیم موجود در فناوری بلاکچین، مانند «پلتفرم، پروتکل و محصول» و بررسی تفاوت بین آن‌ها کمک می‌کند تا ارزش‌های واقعی را بیابیم، تصمیمات آگاهانه‌تری بگیریم و در نهایت سرمایه‌گذاری هوشمندانه‌تری داشته باشیم. در این مطلب از میهن بلاکچین تفاوت پروتکل، پلتفرم و محصول را بررسی می‌کنیم. با ما همراه باشید.

تفاوت پروتکل، پلتفرم و محصول چیست؟

فناوری بلاکچین شامل سه بخش پروتکل، پلتفرم و محصول است که در ادامه به معرفی هر یک از آن‌ها می‌پردازیم:

محصول در بلاکچین چیست؟

در اکوسیستم ارزهای دیجیتال، محصول (Product) در بالاترین سطح یک ساختار یا «پشته» قرار دارد و همان چیزی است که کاربر نهایی با آن‌ تعامل برقرار می‌کند. این محصولات اغلب دارایی‌های مستقلی مانند ارزهای دیجیتال و توکن‌ها هستند. قراردادهای هوشمند (Smart Contract) و برنامه‌های غیرمتمرکز (DApp) نیز طیف دیگری از محصولات هستند و توکن‌ها در دل این آن‌ها نقش مهمی را ایفا می‌کنند. محصولات (توکن‌ها) توسط توسعه‌دهندگان روی یک پلتفرم ساخته می‌شوند.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد قراردادهای هوشمند (Smart Contract) و برنامه‌های غیرمتمرکز (DApp)، پسشنهاد می‌کنیم دو مطلب قرارداد هوشمند چیست؟ و برنامه‌‌های غیرمتمرکز کدام‌اند؟ را مطالعه فرمایید.

پلتفرم در بلاکچین چیست؟

پلتفرم‌ها (Platform) نوعی میان‌افزار هستند و نقش آن‌ها فراهم کردن ابزارها و تسهیلات لازم برای ساخت محصولات یا همان توکن‌ها است. پلتفرم‌ها معمولا شامل ابزارهایی مانند محیط توسعه یکپارچه (IDE)، زبان‌های برنامه‌نویسی سطح بالا، کامپایلرها و سایر ابزارهای توسعه هستند. پلتفرم‌ها و محصولات هر دو از قوانین و دستورالعمل‌های مشخص‌شده در پروتکل‌ها تبعیت می‌کنند.

پروتکل در بلاکچین چیست؟

پروتکل‌ها (Protocol) مجموعه‌ای از قوانین هستند که عملکرد شبکه به‌ویژه شبکه‌های بلاکچینی را مشخص می‌کنند. در واقع پروتکل‌ها، چارچوب‌ها و استانداردهای نحوه عملکرد و تعامل اجزای مختلف شبکه را تعیین می‌کنند. این قوانین موضوعاتی مانند مکانیزم اجماع (Consensus)، اعتبارسنجی تراکنش‌ها (Validation) و مشارکت در شبکه را پوشش می‌دهند. پروتکل‌ها معمولا به محرک‌های اقتصادی وابسته هستند و برای تشویق اپراتورهای نود به مشارکت‌ و اطمینان از عملکرد شبکه از مشوق‌های اقتصادی (توکن‌ها) استفاده می‌کنند.

گاهی از دارایی که در سطح پروتکل تعریف شده است (توکن پروتکل) بدون نیاز به پلتفرم واسطه، به‌عنوان محصول بومی (توکن بومی) استفاده می‌شود. در حقیقت این دارایی هم عنصر اصلی در اجرای پروتکل و هم محصولی است که کاربران مستقیماً از آن استفاده می‌کنند.

بیت کوین نمونه بارزی از این موضوع است. اگر بیت کوین با حرف بزرگ نوشته شود (Bitcoin) به پروتکل یا مجموعه قوانین شامل نحوه تولید بیت کوین، اعتبارسنجی تراکنش‌ها و تامین امنیت شبکه اشاره دارد. منظور از بیت کوین با حرف کوچک (bitcoin) همان دارایی بومی شبکه است که از آن به عنوان ابزار پرداخت، ذخیره ارزش، و کسب درآمد از نوسان قیمت استفاده می‌شود. برخلاف اتریوم، طراحی پروتکل بیت کوین به‌گونه‌ای نیست که توسعه‌دهندگان بتوانند به‌راحتی محصولات جدیدی روی آن بسازند. در مورد بیت کوین می‌توانیم این‌طور بگوییم که پلتفرم، حلقه گم‌شده فناوری آن است.

بلاکچین اتریوم شامل هر سه بخش می‌شود؛ یک پروتکل که قوانین و چارچوب‌های زیربنایی را مشخص می‌کند، یک پلتفرم برای ساخت محصولات جدید و محصول نهایی که دارایی بومی پروتکل به نام اتر (ETH) است.

تفاوت ارز دیجیتال و توکن چیست؟

ارز دیجیتال و توکن دو اصطلاح پرکاربرد هستند که اکثر مواقع به‌جای هم استفاده می‌شوند؛ اما تفاوت ظریفی بین آن‌ها وجود دارد که معمولا مغفول می‌ماند. منظور از ارز دیجیتال دارایی‌هایی هستند که برای اهدف اقتصادی در لایه پروتکل ایجاد می‌شوند و به‌عنوان محصول نهایی هم مورد استفاده قرار می‌گیرند. بیت کوین، اتریوم، زی‌کش و تزوس ارز دیجیتال هستند.

توکن‌ها دارایی‌های هستند که روی پلتفرم ساخته می‌شوند، جزء ساختار اصلی پروتکل نیستند و فقط به‌عنوان محصول کاربرد دارند. با این حال ممکن است توکن‌ها بخش اصلی یک قرارداد هوشمند یا برنامه غیرمتمرکز باشند. به‌طور مثال توکن رِپ (REP) و توکن بت (BAT) که در برنامه غیرمتمرکز آگور (Augur) و مرورگر وب بریو (Brave) استفاده می‌شوند، هر دو روی پلتفرم اتریوم ساخته‌شده‌اند و از پروتکل اتریوم استفاده می‌کنند. به‌عبارت دیگر این توکن‌ها جزء ساختار اصلی پروتکل اتریوم نیستند و فقط به‌عنوان محصول نهایی در برنامه‌های مربوطه کاربرد دارند.

جمع‌بندی

بلاکچین از چندین لایه تشکیل شده است که شناخت دقیق هر لایه، درک وابستگی‌ها و تعاملات بین آن‌ها برای توسعه‌دهندگان و کاربران ضروری است. پروتکل‌ها، پلتفرم‌ها و محصولات هر کدام نقش منحصر‌به‌فردی دارند و در کنار یکدیگر اکوسیستم پویا را تشکیل می‌دهند. پروتکل‌ها قوانین را تعیین می‌کنند، پلتفرم‌ها ابزارهای ساخت را فراهم می‌آورند و محصول همان چیزی است که در اختیار کاربر نهایی قرار می‌گیرد. درک این ظرافت‌ها کمک می‌کند تا فرصت‌های بزرگ سرمایه‌گذاری را کشف کنیم و بدانیم چه زمینه‌هایی هنوز نیاز به کار بیشتر دارند.

پس برای درک بهتر، در کل تفاوت‌های پروتکل، پلتفرم و پروداکت را می‌توان به شکل زیر خلاصه کرد:

• پروتکل: مجموعه‌ای از قوانین و استانداردها که نحوه تبادل اطلاعات یا انجام کارها را بین سیستم‌ها یا دستگاه‌ها مشخص می‌کند. مثلاً HTTP یک پروتکل برای انتقال صفحات وب است.
• پلتفرم: محیط یا زیربنایی که امکان توسعه، اجرا یا مدیریت برنامه‌ها و سرویس‌ها را فراهم می‌کند. مثل ویندوز یا اندروید که پلتفرم‌هایی برای اجرای نرم‌افزارها هستند.
• پروداکت: یک محصول مشخص که برای رفع نیاز خاصی ساخته شده است، مانند یک نرم‌افزار، اپلیکیشن یا دستگاه. برای مثال، آیفون یک پروداکت است.

سوالات متداول (FAQ)