قرارداد هوشمند (Smart Contract) چیست؟

تصور کنید که می‌خواهید یک خانه را بفروشید، این کار بسیار پیچیده و پرریسک است و نیاز به کاغذ‌بازی و ارتباطات بسیاری دارد. به همین دلیل است که بسیاری از افراد به یک واسطه متوسل می‌شوند و با مراجعه به یک بنگاه‌دار اقدام به فروش خانه می‌کنند. مبلغی که فروشنده در عوض فروش خانه می‌گیرد، معمولا مبلغ بالایی است و به همین دلیل معامله مستقیم با فرد خریدار نسبتا پرریسک است. در اینجاست که بنگاه به عنوان شخص ثالث وارد می‌شود و کمسیونی را در این وسط از‌آن خود می‌کند. این کمسیون در واقع ضرری برای فروشنده است. در چنین موقعیت‌هایی است که قرارداد هوشمند (smart contract) می‌تواند مفید واقع شود. قرارداد هوشمند بر اساس یک مکانیسم شرط و جواب شرط انجام می‌شود. در این مثال، اگر خریدار مبلغ توافق شده در مورد قیمت خانه را به سیستم بفرستد، خانه متعلق به او می‌شود.

قرارداد هوشمند به عنوان یک سرویس شخص ثالث عمل می‌کند. با استفاده از این قرارداد‌ها، مالکیت و پول هر دو در داخل سیستم ذخیره می‌شوند و زمانی که پول از جانب خریدار انتقال یافت، مالکیت متعلق به او خواهد شد. این قرارداد توسط صد‌ها نفر تایید می‌شود و تحویل بدون خطا ضمانت می‌شود. در اینجا نیازی به وجود اعتماد بین طرفین نیست و فروشنده و خریدار نیز همزمان می‌توانند مقدار قابل ملاحظه‌ای پول را صرفه‌جویی کنند.

این تنها مثالی از استفاده قرارداد‌های هوشمند است. این قرارداد‌ها را می‌توان برای مبادله ارز، مبادله اموال و هر چیز ارزشمند دیگری مورد استفاده قرار داد. با استفاده از قرارداد هوشمند دیگر نیازی به واسطه و هزینه اضافی نیست و طرفین قرارداد هم لازم نیست که به همدیگر اعتماد کنند. با استفاده از این قرارداد‌ها، همه شرایط و ضوابط در یک کد نوشته می‌شود و تمامی اطلاعات بر روی یک دفتر کل عمومی غیر متمرکز بنام بلاک چین ثبت و ذخیره می‌شود.

قرارداد‌های هوشمند چگونه کار می‌کنند؟

قرارداد هوشمند اتریوم بلاک چین کیف پول استاندارد erc20

به زبان ساده می‌توان گفت که قرارداد‌های هوشمند مانند وندینگ ماشین (vending machine) کار می‌کنند. تنها کافی است مقداری ارز دیجیتال را وارد قرارداد مورد نظر کنید، بعد از آن مالکیت چیز مورد نظر به شما تعلق خواهد گرفت. قرارداد هوشمند نه تنها همه قوانین و ضوابط را از پیش تعیین می‌کند، بلکه این قوانین و ضوابط را مو به مو اجرا می‌کند.

وابستگی متقابل

قرارداد‌های هوشمند می‌توانند به تنهایی کار کنند و همچنین می‌توانند در ارتباط با دیگر قرارداد‌های هوشمند نیز مورد استفاده قرار بگیرند. در این حالت، تکمیل یک قرارداد هوشمند باعث شروع یک قرارداد هوشمند دیگر می‌شود و این فرآیند یکی پس از دیگری انجام می‌گیرد. این می‌تواند اساس کار بسیاری از سازمان‌ها باشد. این قضیه در سیستم‌های ارز دیجیتال متنوعی اعمال شده است. در این سیستم‌ها، همه قوانین از پیش تعیین شده‌اند و در نتیجه شبکه می‌تواند به صورت خودمختار و مستقل عملکرد داشته باشد.

اشیای قرارداد‌های هوشمند

اساسا هر قرارداد هوشمند از سه بخش اساسی تشکیل شده است که به آنها اشیای آن قرارداد هوشمند گفته می‌شود. بخش اول امضا‌کنندگان است و منظور از آن طرفین درگیر در قرارداد است که موافقت یا عدم موافقت خود را با مفاد قرارداد با استفاده از امضا‌های دیجیتال نشان می‌دهند.

شی دوم موضوع توافق است. این شی باید در محیط قرارداد هوشمند موجود باشد و قرارداد هوشمند باید مستقیما به آن دسترسی داشته باشد. اگرچه اندیشه قرارداد‌های هوشمند برای اولین بار در سال ۱۹۹۶ مطرح شد، اما مشکل این شی خاص بود که توسعه این قرارداد‌ها را متوقف کرد. این مشکل بعد از تولد اولین ارز دیجیتال در سال ۲۰۰۹ حل شد.

در نهایت، یک قرارداد هوشمند باید شامل شرایط خاصی باشد. این شرایط را باید ابتدا به طور کامل به زبان ریاضی توصیف کرد و سپس با استفاده از یک زبان برنامه‌نویسی مناسب آن را در داخل محیط قرارداد هوشمند گنجاند. این شرایط و ضوابط شامل همه انتظاراتی است که از طرفین می‌رود و همچنین قوانین، پاداش‌ها و مجازات‌هایی نیز با این شرایط همراه هستند.

محیط قرارداد هوشمند

برای اینکه قرارداد‌های هوشمند به درستی کار کنند، نیازمند محیطی مناسب و مخصوص هستند. این محیط باید قبل از همه چیز، استفاده از رمزنگاری کلید عمومی را پشتیبانی کند، که این به کاربران اجازه تایید تراکنش را با استفاده از کد‌های رمزنگاری منحصر به فرد می‌دهد. این دقیقا همان سیستمی است که اکثریت ارز‌های دیجیتال در حال حاضر از آن استفاده می‌کنند.

ثانیا این قرارداد‌ها به یک پایگاه داده غیر متمرکز و باز نیاز دارند که همه طرفین قرارداد بتوانند به آن اعتماد کنند. برای اعمال قرارداد هوشمند، این محیط باید تماما غیر متمرکز باشد. بلاک چین‌ها، مخصوصا بلاک چین اتریوم محیط‌های ایده‌آلی برای این قرارداد‌های هوشمند هستند.

در نهایت، منبع داده‌های دیجیتالی که توسط قرارداد هوشمند مورد استفاده قرار می‌گیرد، باید کاملا قابل اعتماد باشد. این مستلزم استفاده از گواهی‌های امنیتی SSL، HTTPS و دیگر پروتکل‌های اتصال امنیتی است که به طور گسترده در نرم افزار‌های مدرن مورد استفاده قرار می‌گیرند.

قرارداد‌های هوشمند چه امکاناتی فراهم می‌کنند؟

قرارداد‌های هوشمند نیاز به شخص ثالث را از میان برمی‌دارند و کنترل کامل قرارداد را به شما می‌دهند. این قرارداد‌ها برای شما خودمختاری را به ارمغان می‌آورند.

کسی نمی‌تواند اسناد شما را بدزدد و یا آنها را گم کند زیرا آنها بر روی یک دفتر کل اشتراکی و ایمن رمزگذاری شده‌اند. با استفاده از این قرارداد‌ها دیگر لازم نیست به مردم اعتماد کنید و مردم نیز لازم نیست به شما اعتماد کنند. قرارداد‌های هوشمند اساسا جایگزین اعتماد می‌شوند.

با وجود قرارداد هوشمند، دیگری نیازی به واسطه‌هایی مانند بنگاه املاک، دفاتر ثبت اسناد و غیره نخواهد بود و هزینه‌های زیادی در این میان صرفه‌جویی خواهد شد.

قرارداد‌های هوشمند اگر به خوبی اعمال شوند، هک کردن آنها بسیار سخت خواهد بود. علاوه بر این، محیط قرارداد‌های هوشمند توسط رمزنگاری پیچیده‌ای محافظت می‌شود که این اسناد افراد را ایمن نگه می‌دارد.

قرارداد‌های هوشمند بسیار کارا هستند و با استفاده از آنها می‌توانید در وقت بسیار صرفه‌جویی کنید. دیگر لازم نیست که وقت زیادی را با اسناد کاغذی دستی بگذرانید و آنها را از جایی به جای دیگر حمل کنید.

چه کسی قرارداد‌های هوشمند را اختراع کرد و چه کسی از آنها استفاده می‌کند؟

مفهوم قرارداد هوشمند را اولین بار نیک سابو (Nick Szabo) که یک دانشمند کامپیوتر و رمزنگار است در سال ۱۹۹۶ مطرح کرد. در خلال سال‌های بعد، سابو این ایده را تکمیل‌تر کرد و چیز‌های بیشتری را در مورد آن بیرون داد. او مفهوم ایجاد قانون قرارداد را در ارتباط با اقدامات تجاری از طریق طراحی پروتکل‌های تجارت الکترونیک بین غریبه‌ها در اینترنت توصیف کرد.

اما اعمال قرارداد‌های هوشمند و ایده سابو تا سال ۲۰۰۹ طول کشید. بعد از اختراع بیت کوین و ظهور فناوری بلاک چین بود که محیط مناسب برای قرارداد‌های هوشمند ایجاد شد. امروزه همه قرارداد‌های هوشمند را در ارتباط با ارز‌های دیجیتال می‌شناسند اما در واقع، این مفهوم مدت‌ها بود که مورد توجه دانشمندان کامپیوتر بود و پروتکل‌های ارز دیجیتال اساسا قرارداد‌هایی هوشمند با امنیت و رمزگذاری غیر متمرکز هستند.

مثال‌های استفاده از قرارداد‌های هوشمند

در حالی که کشور‌ها و نهاد‌های قانون‌گذاری در سراسر جهان رویکرد‌های متفاوتی نسبت به ارز دیجیتال اتخاذ کرده‌اند، اما فناوری‌های زیربنای این ارز‌ها یعنی بلاک چین و قرارداد هوشمند را به عنوان فناوری‌هایی انقلابی پذیرفته و در سطوح مختلف مورد استفاده قرار داده‌اند.

مثلا همین اواخر بود که تعدادی از بانک‌های آمریکا با استفاده از بلاک چین و قرارداد هوشمند در محیطی شفاف به مبادلات اعتباری پرداختند. قرارداد هوشمندی که در اینجا مورد استفاده قرار گرفت حاوی اطلاعاتی مانند جزئیات ترید فردی، استاندارد‌های ریسک طرف مقابل و غیره بود.

چنین چیز‌هایی هر روز در گوشه و کنار جهان در حال روی دادن هستند. همین اواخر بود که مشارکت‌هایی بین بانک‌های ژاپنی و بانک‌های کره جنوبی برای استفاده از بلاک چین ریپل و ارسال پرداختی‌های بین المللی انجام گرفت.

از آنجا که قرارداد‌های هوشمند برای اولین بار در ارتباط با ارز‌های دیجیتال شناخته و اعمال شده‌اند، امروزه بیشتر از این قرارداد‌ها در حیطه بانکداری و امور مالی استفاده می‌شود. اما این قرارداد‌ها کاربرد‌های بسیار زیادی دارند و از آنها در زمینه‌های مختلفی مانند بهداشت و درمان، املاک و مستغلات، زنجیره تامین و غیره می‌توان استفاده کرد.

تعدادی از معایب قرارداد‌های هوشمند

قرارداد هوشمند فناوری بسیار جوانی است و هنوز با مشکلاتی مواجه است. به عنوان مثال، کد قرارداد ممکن است شامل باگ و خطا باشد و در نتیجه اشتباهاتی در سیستم پدید آید که موجب سوء استفاده کلاه‌بردار‌ها شود. هنوز مسائل زیادی در مورد قانون‌گذاری، مالیات و غیره برای این قرارداد‌ها تعیین نشده است. این قرارداد‌ها در بستر بلاک چین کاملا به اجرا در می‌آیند و فرضا اگر دادگاه و قانون بنا به دلایلی مایل به اجرای قرارداد نباشد، بلاک چین آن را لغو نخواهد کرد.

البته تعداد زیادی از این مشکلات به دلیل جدید و جوان بودن این فناوری است و به مرور زمان حل خواهند شد. این فناوری برای رسیدن به کمال نیازمند زمان است. بدون شک در آینده بیشتر از قرارداد‌های هوشمند خواهیم شنید و این قرارداد‌ها تبدیل به بخشی اساسی از جامعه ما خواهند شد.

آخرین به روز رسانی: ۱۳۹۹/۳/۲۵


54321
امتیاز 3.9 از 18 رای

ممکن است شما دوست داشته باشید

ارسال نظر

جدید ترین قدیمی ترین محبوب ترین
مهدی رسولی

سلام
توو قراردادهای ساختمانی بین پیمانکار و کارفرما
یا قراردادهایی که یک طرف تولید کننده و طرف دیگر سفارش دهنده باشه
چطوری قراره این قرارداد هوشمند کمک کنه و جلوی تخلف رو بگیره؟

ادمین سایت

با سلام. سوال خود را می توانید از طریق فروم میهن بلاکچین بپرسید: https://forum.mihanblockchain.com/

الهه

سلام
ممنون از آموزش های خوبتون
فقط یه نکته، در مورد معماری قراردادهای هوشمند محتوایی وجود داره؟ من نتونستم آموزشی با این عنوان پیدا کنم!

ادمین سایت

با سلام
بله قطعا هست اما توی منابع ایرانی فکر نکنم.

محمد

میشه یه سایت معرفی کنید که آموزش رو داشته باشه خیلی لازم دازم؟
ساخت توکن همون قرار داد هوشمند هستش؟

ادمین سایت

با سلام
با یه سرچ ساده توی اینترنت وبسایتهای خوبی براتون میاد و همینطور هم میتونید از یوتیوب استفاده کنید.

محمد

سلام ببخشید میشه بگین چجوری میشه یک توکن بر پایه اتریوم ساخت

ادمین سایت

با سلام
انجام این کار سخت نیست، اما توی کامنت هم نمیشه کامل توضیح داد، ایشالا آموزششو توی شبکه آزمایشی خدمت کاربرامون آموزش میدیم.

رضا

بسیار عالی. ممنون از زحمات تیم میهن بلاکچین.