شبکه اجتماعی غیرمتمرکز (DeSo) چیست؟ راهنمای جامع انتخاب بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز، از Mastodon تا Bluesky و Lens

شبکه‌های اجتماعیِ امروز درست مانند شهری عظیم‌ شده‌اند که کنترل خیابان‌ها، تابلوها، دوربین‌ها و حتی مسیرهایی که جلوی چشمتان می‌آیند، دست شهرداری واحد است. راحت است، سریع است، اما اگر یک روز قوانین عوض شود، یا حسابتان بسته شود، یا تصمیم بگیرند چه چیزی بیشتر دیده شود (یا نشود)، شما فقط تماشاگر می‌مانید.

شبکه های اجتماعی غیرمتمرکز دقیقاً از همین نقطه شروع می‌شوند: برگرداندن بخشی از کنترل به کاربر با تغییر معماری. گاهی با «فدراسیون» (مثل ایمیل که هر کسی می‌تواند روی سرویس خودش باشد ولی با همه نامه‌نگاری کند)، گاهی با «پروتکل‌های باز» که اجازه می‌دهند اپ‌های مختلف روی شبکه‌ای مشترک ساخته شوند و گاهی با «بلاکچین» که ایده مالکیت و اقتصادِ سازنده‌ها را جدی‌تر وارد ماجرا می‌کند.

هدف این مقاله از میهن بلاکچین این است که بدون پیش‌نیاز تخصصی، دقیق با انواع مدل‌های شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز آشنا شوید و بدانید که هر پلتفرم به چه دردی می‌خورد، با آن چه کارهایی می‌شود کرد و محدودیت‌های واقعی‌اش چیست. ابتدا خیلی خلاصه مفهوم شبکه اجتماعی غیرمتمرکز را روشن می‌کنیم. چهار معماری اصلی را توضیح می‌دهیم، بعد می‌رویم سراغ پلتفرم‌ها و در انتها هم راهنمایی برای انتخاب!

بخش اول: شبکه اجتماعی غیرمتمرکز یعنی چه؟

شبکه اجتماعی غیرمتمرکز یعنی شبکه‌ای که در آن «مرکزی واحد» صاحب همه چیز نیست. اما این «غیرمتمرکز بودن» شکلی واحد ندارد. دو نفر ممکن است هر دو بگویند «ما غیرمتمرکزیم» ولی یکی منظورش «چند سرور مستقل که با هم حرف می‌زنند» باشد و دیگری منظورش «هویت و محتوا روی بلاکچین» باشد. اگر همین تفاوت را متوجه نشوید، انتخاب پلتفرم دقیقاً شبیه انتخاب وسیله نقلیه بدون دانستن مسیر می‌شود.

چهار معماری اصلی شبکه های اجتماعی غیرمتمرکز

۱) فدراسیونی یا Fediverse (مدل ActivityPub)

اینجا شبکه از هزاران سرور مستقل تشکیل می‌شود که به آن‌ها اینستنس (Instance) یا گاهی سرور/جامعه می‌گویند. شما روی یکی ثبت‌نام می‌کنید، ولی می‌توانید با آدم‌های سرورهای دیگر هم تعامل داشته باشید. ستون فقرات این دنیا پروتکل ActivityPub است که از استاندارد W3C پیروی می‌کند.

۲) پروتکل‌محور با قابلیت جابه‌جایی حساب (مدل AT Protocol)

اینجا تمرکز روی این است که «هویت و داده اجتماعی» در قالبی استاندارد تعریف شود تا چند اپ مختلف بتوانند روی شبکه‌ای مشترک کار کنند و کاربر بتواند راحت‌تر میزبان حسابش را تغییر دهد. AT Protocol خودش صریحاً می‌گوید شبکه فدراسیونی است و «Account Portability» را هدف گرفته است.

۳) وب۳ و Social Graph آنچین (مدل‌هایی مانند Lens و برخی DeSoها)

اینجا ایده مالکیت جدی‌تر می‌شود. ممکن است پروفایل، نام کاربری، فالوئرها یا بعضی انواع محتوا به شکل دارایی دیجیتال تعریف شود. پلتفرم لنز (Lens) خودش را «پلتفرم SocialFi» معرفی می‌کند و برای ساختن تجربه‌های اجتماعی و مالی ابزار می‌دهد.

۴) هیبریدی (هویت آنچین، پیام‌های آفچین)

این مدل تلاش می‌کند هم UX روان داشته باشد، هم مالکیت هویت را قوی نگه دارد. فارکستر (Farcaster) نمونه مشهور این رویکرد است: هویت و ثبت‌نامِ اصلی روی بلاکچین، ولی پیام‌ها و انتشار محتوا در شبکه‌های آفچینِ امضاشده پخش می‌شود.

بخش دوم: قبل از انتخاب، این چند واقعیت را بدانید

حریم خصوصی خودکار نیست: غیرمتمرکز بودن لزوماً به معنای «خصوصی‌تر» نیست. حتی گاهی برعکس: اگر چیزی آنچین و روی زنجیره عمومی ثبت شود، می‌تواند برای مدت بسیار طولانی قابل مشاهده و ردیابی باقی بماند. پس باید ببینید «چه چیزی، کجا ذخیره می‌شود».

مدیریت محتوا ساده‌تر نمی‌شود، پیچیده‌تر می‌شود: زمانی که مرکزی واحد (متمرکز) وجود، مقابله با اسپم، آزار، جعل هویت و سوءاستفاده مسئله‌ای چندلایه می‌شود. شبکه‌های فدراسیونی برای این موضوع روش‌هایی مانند قوانین هر سرور و قطع ارتباط سرورها با هم دارند، اما این به معنی «حل کامل» نیست.

UX هنوز مهم‌ترین مانع عمومی است: برای کاربر عادی، ثبت‌نام، انتخاب سرور، کیف پول، امضا کردن تراکنش‌ها یا حتی پیدا کردن آدم‌های درست در اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز می‌تواند سخت‌تر از اپ‌های متمرکز باشد. بنابراین «بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز» معمولاً پلتفرمی است که واقعاً بتوانید هر روز از آن استفاده کنید، نه پلتفرمی که صرفا از نظر ایدئولوژیک برایتان جذاب است.

بخش سوم: معرفی بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز

۱) ماستودون (Mastodon) – فدراسیونی، متن‌محور، جایگزین توییتر

ماستودون (Mastodon) معروف‌ترین چهره فدیورس و یکی از بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز است. مدلش این است که به جای سایتی واحد، هزاران سرور مستقل دارد که با ActivityPub با هم حرف می‌زنند. خود مستندات Mastodon هم دقیقاً همین را توضیح می‌دهد. اگر دنبال گفتگو، دنبال‌کردن آدم‌ها، بحث‌های متنی، اخبار تخصصی، کامیونیتی‌های موضوعی و فضایی هستید که کمتر روی الگوریتم‌های پنهان تکیه کند، Mastodon گزینه‌ای جدی است.

با ماستودون (Mastodon) چه کارهایی می‌شود کرد؟ پست کوتاه (تووت/پست)، تصویر، ویدیو کوتاه، نظرسنجی، هشتگ، دنبال‌کردن، ریپلای، بازنشر، لیست‌سازی و مدیریت تایم‌لاین. خیلی از کلاینت‌ها هم امکانات اضافی می‌دهند.

نکته طلایی: انتخاب سرور مهم‌تر از انتخاب اپ است. زمانی که وارد Mastodon می‌شوید، باید سروری انتخاب کنید. سرورها قوانین، فرهنگ و شدت مدیریت محتوای متفاوتی دارند. اگر سروری را انتخاب کنید که با روحیه‌‌تان جور نباشد، تجربه‌ خوبی از این پلتفرم نخواهید داشت؛‌ حتی اگر خود ماستودون (Mastodon) عالی باشد.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: اگر سرورتان ضعیف مدیریت شود یا بسته شود، باید مهاجرت کنید. مهاجرت در فدیورس ممکن است، اما همیشه «بی‌دردسر و کامل» نیست و بعضی موارد مانند تاریخچه تعاملات ممکن است دقیقاً همان‌طور منتقل نشود (این به نرم‌افزار و سیاست هر سرور هم ربط دارد). همچنین محتوا در فدیورس از نظر «حذف کامل در همه جای شبکه» پیچیدگی‌های خودش را دارد، چرا که پست ممکن است در سرورهای دیگر کَش یا بازنشر شده باشد.

۲) پیکسل فد (Pixelfed) – فدراسیونی، عکس‌محور، جایگزین اینستاگرام

پلتفرم پیکسل فد (Pixelfed)، یکی دیگر از بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز به حساب می‌آید که عکس‌محور، متن‌باز و فدراسیونی‌ست و روی ActivityPub کار می‌کند. اگر تولیدکننده محتوا بصری هستید (عکاسی، طراحی، سفر، غذا، نمونه‌کار هنری) و دوست دارید تجربه‌ای شبیه به اینستاگرام، اما بدون فشار تبلیغات و الگوریتم‌های تهاجمی داشته باشید، این پلتفرم می‌تواند پاسخگوی نیازتان باشد.

با پیکسل فد (Pixelfed) چه کارهایی می‌شود کرد؟ پست چندعکسی، کپشن، هشتگ، فالو/لایک/کامنت، پروفایل عکس‌محور و در برخی اینستنس‌ها پیام یا امکانات بیشتر. نقطه جذابش این است که در خیلی حالت‌ها می‌توانید با کاربران Mastodon هم تعامل داشته باشی، چون هر دو در فدیورس‌اند.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: کیفیت تجربه به اینستنس بستگی دارد. برخی سرورها محدودیت حجم فایل، ویدیو یا امکانات دارند. همچنین اندازه جامعه و قابلیت کشف محتوا بسته به سروری که انتخاب می‌کنید متفاوت است.

۳) پیرتیوب (PeerTube) – فدراسیونی، ویدیو، جایگزین یوتیوب در مقیاس کوچک‌تر

پیرتیوب (PeerTube) پلتفرم ویدیویی فدراسیونی است که با ActivityPub فدراسیون می‌شود و برای توزیع بهتر از P2P هم کمک می‌گیرد. اگر تولیدکننده ویدیو هستید و نمی‌خواهید تمام محتوای‌تان روی یک پلتفرم واحد قفل شود، یا می‌خواهید رسانه‌تان را روی سرور خودتان یا جامعه‌ای مستقل بسازید، می‌توانید از این نتورک غیرمتمرکز استفاده کنید.

با پیرتیوب (PeerTube) چه کارهایی می‌شود کرد؟ آپلود ویدیو، ساخت کانال، پلی‌لیست، دنبال‌کردن کانال‌ها، نظر دادن و فدراسیون بین اینستنس‌ها. بعضی اینستنس‌ها لایو استریم هم دارند.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: پلتفرم PeerTube یوتیوب جهانی واحدی نیست. یعنی ممکن است برای هر موضوعی مجبور شوید چند اینستنس مختلف را پیدا کنید. کشف محتوا و الگوریتم‌های پیشنهاددهی مثل یوتیوب متمرکز نیست. در عوض، استقلال و کنترل بیشتری خواهید داشت.

۴) دیاسپورا (Diaspora) – فدراسیونی با مفهوم Pods، تمرکز روی حریم خصوصی

دیاسپورا (Diaspora) یکی از بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز و توزیع‌شده است که به جای اینستنس به سرورها پاد (Pod) می‌گوید و ایده اصلی‌اش این است که داده‌ها در سروری مرکزی جمع نشوند و کاربر انتخاب داشته باشد. اگر شبکه اجتماعی شبیه فیس‌بوک قدیم، با کنترل بیشتر روی اینکه چه محتوایی را با چه افرادی به اشتراک بگذارید، می‌خواهید، این شبکه برای شماست.

با دیاسپورا (Diaspora) چه کارهایی می‌شود کرد؟ ارسال پست متنی و رسانه‌ای، دنبال‌کردن، گروه‌بندی مخاطبان (مفهومی شبیه لیست یا دایره) و تعامل بین پادها.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: اکوسیستم و موج کاربران دیاسپورا (Diaspora) به بزرگی ماستودون (Mastodon) یا شبکه‌های جدیدتر نیست. بعضی امکانات مدرن‌تر ممکن است در حد پلتفرم‌های تازه‌نفس نباشد. در عوض، برای افرادی که به دنبال شبکه اجتماعی آرام‌تر هستند می‌تواند مناسب باشد.

۵) لمی (Lemmy) – فدراسیونی، بحث‌محور، جایگزین Reddit

لمی (Lemmy) را خیلی‌ها Reddit فدیورس و یکی دیگر از بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز می‌دانند. مدلش انجمن‌ها و تاپیک‌های موضوعی است و با ActivityPub فدراسیون می‌شود. اگر اهل بحث‌های موضوعی هستید، شبکه اجتماعی غیرمتمرکز Lemmy می‌تواند از Mastodon برایتان طبیعی‌تر باشد. محدودیت اصلی Lemmy معمولاً همان محدودیت فدیورس است: کیفیت تجربه به سرور و جامعه بستگی دارد و گاهی پیدا کردن جامعه درست زمان می‌برد.

۶) بلواسکای (Bluesky) – AT Protocol، پروتکل‌محور، تمرکز روی قابل‌انتقال بودن حساب

بلواسکای (Bluesky) یک شبکه اجتماعی است که بر اساس AT Protocol ساخته شده؛ پروتکلی که هدفش استاندارد کردن هویت و داده است تا اپ‌ها بتوانند با هم کار کنند و کاربر بتواند میزبان حسابش را تغییر بدهد. خود مستندات ATProto روی «فدراسیون» و «Account Portability» تاکید دارد و حتی درباره مهاجرت بین میزبان‌ها پست رسمی منتشر کرده است. اگر تجربه‌ای نزدیک‌تر به شبکه‌های مدرن می‌خواهید، اما دوست دارید در بلندمدت کمتر به یک شرکت وابسته باشید، می‌توانید بلواسکای را انتخاب کنید. همچنین اگر ایده «فیدهای انتخابی» برایتان جذاب است، Bluesky معمولاً گزینه خوبی به شمار می‌رود.

با بلواسکای (Bluesky) چه کارهایی می‌شود کرد؟ پست، ریپلای، ری‌شیر، دنبال‌کردن، لیست‌ها و مهم‌تر از همه فیدهای قابل انتخاب. برخی فیدها الگوریتم‌های متفاوت دارند و شما امکان انتخاب فیدهای مختلف را خواهید داشت.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: غیرمتمرکز بودن بلواسکای (Bluesky) از جنس «پروتکل و قابلیت انتقال» است، نه از جنس بی‌نیازی کامل از هر واحد مترکزی. در عمل بخش بزرگی از کاربران هنوز روی زیرساخت خود Bluesky میزبانی می‌شوند (هرچند شبکه فدراسیونی است). خود Bluesky در گزارش شفافیت ۲۰۲۵ به رشد کاربران و وجود Personal Data Serverها اشاره می‌کند. همچنین بعضی ویژگی‌های حریم خصوصی مانند مدل‌های پیچیده اکانت خصوصی در شبکه‌های پروتکل‌محور چالش فنی دارند و معمولاً به سادگی شبکه‌های متمرکز نیستند.

۷) لنز پروتکل (Lens Protocol) – SocialFi، وب۳محور، گراف اجتماعی قابل حمل بین اپ‌ها

لنز (Lens) شبکه اجتماعی واحدی مانند اینستاگرام نیست، بیشتر شبیه زیرساخت و پروتکل است که اپ‌های مختلف می‌توانند روی آن ساخته شوند. لنز خودش می‌گوید مجموعه‌ای از primitiveها برای ساخت SocialFi است، مثل حساب‌ها، نام‌ها، گراف‌ها، فیدها و قوانین.

لنز را به این دلیل در فهرست بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز جا دادیم که به هویت و ارتباطات اجتماعی‌ در اکوسیستم وب۳ معنا می‌دهد، یا اینکه برای سازندگان محتوایی که به مدل‌های مالکیت و درآمدزایی وب۳ علاقه دارند، مناسب است یا این قابلیت را برای توسعه‌دهندگان فراهم می‌کند تا روی گراف اجتماعی قابل‌ترکیب اپلیکیشن توسعه دهند.

با Lens چه کارهایی می‌شود کرد؟ با لنز به عنوان یکی از بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز، بسته به اپلیکیشنی که استفاده می‌کنید، می‌توانید پست کنید، فالو کنید، کامنت بدهید، کامیونیتی بسازید و در بعضی اپ‌ها مدل‌های درآمدی مانند collect یا اشتراک و تعاملات مالی داشته باشید. نکته مهم این است که اگر اپی از Lens استفاده کند، هویت و گراف اجتماعی در آن اپ می‌تواند بین اپ‌های Lens-compatible قابل استفاده باشد.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: ورود به وب۳ یعنی کلید خصوصی، کیف پول و گاهی هزینه تراکنش یا پیچیدگی امضا. هرچقدر هم Lens تلاش کند UX را نرم و روان کند، باز برای کاربر کاملاً غیرتخصصی ممکن است ترسناک باشد. ضمن اینکه بخشی از داده‌های اجتماعی اگر آنچین ثبت شود، حذف و برگشت‌پذیری دقیقاً مثل وب۲ نیست. همچنین اکوسیستم Lens یعنی درگیری همزمان با «چند اپ مختلف»، پس باید اپلیکیشن مناسب خود را در آن پیدا کنید.

۸) فارکستر (Farcaster) – هیبریدی، هویت آنچین، پیام‌ها آفچین، تمرکز روی تجربه کاربری بهتر

فارکستر (Farcaster) نمونه مشهور معماری هیبریدی و یکی دیگر از بهترین شبکه غیرمتمرکز است: هویت و رجیستری اصلی آنچین، اما پیام‌ها در شبکه‌های آفچین (Hubها) پخش و با رمزنگاری امضا می‌شوند. در مستندات و پیشنهادهای فنی خود Farcaster هم به کلیدها و احراز هویت و چندکلاینتی بودن اشاره می‌شود. اگر وب۳ برایتان مهم است، اما نمی‌خواهید همه چیز آنچین باشد و پرهزینه شود، همچنین اگر دنبال جامعه‌های وب۳محور، گفتگوهای سریع و کلاینت‌های مختلف هستید، فارکستر انتخاب جذابی‌ست.

با Farcaster چه کارهایی می‌توان کرد؟ ارسال پست کوتاه، ریپلای، ری‌پست، دنبال‌کردن، استفاده از کلاینت‌های مختلف، و در برخی کلاینت‌ها امکانات کامیونیتی و مینی‌اپ‌ها. به دلیل آنچین بودن هویت، اتصال به کیف پول‌ها و کاربردهای وب۳ طبیعی‌تر می‌شود.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: هنوز برای کاربر کاملاً غیرتخصصی، مفهوم هویت آنچین و هزینه‌ها یا مراحل اولیه می‌تواند سخت باشد (هرچند برخی کلاینت‌ها آن را ساده‌سازی کرده‌اند). همچنین چون اکوسیستم چندکلاینتی است، تجربه دقیق به کلاینت انتخابی وابسته می‌شود.

۹) دسو (DeSo) – بلاکچین لایه یک برای اپ‌های اجتماعی سنگین

دسو (DeSo) خود را بلاکچین لایه یک معرفی می‌کند که از پایه برای غیرمتمرکز کردن شبکه‌های اجتماعی و اپ‌های ذخیره‌محور طراحی شده است. اگر می‌خواهید با ایده «تمام سوشال روی یک زنجیره اختصاصی» آشنا شوید، یا اگر دنبال اکوسیستم‌هایی هستید که موارد اجتماعی و مالی را عمیق‌تر ترکیب می‌کنند، دسو یکی از بهترین شبکه اجتماهی غیرمتمرکز برای این کار است.

با DeSo چه کارهایی می‌شود کرد؟ بسته به اپ‌های ساخته‌شده روی آن، ایجاد پروفایل، ارسال پست، تعاملات اجتماعی و در برخی نقاط اقتصاد توکنی و حتی بازارهای مرتبط امکان‌پذیر است. مستندات DeSo درباره associationها و ساخت گراف اجتماعی هم صحبت می‌کند.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: مدل آنچین‌تر یعنی هر چیزی که ثبت می‌شود، ماهیت متفاوتی نسبت به وب۲ دارد. همچنین اکوسیستم‌های مبتنی بر یک بلاکچین اختصاصی، ریسک‌های اکوسیستمی دارند: اندازه جامعه، اپ‌های موفق و پایداری اقتصادی.

۱۰) استیمیت (Steemit) – اجتماعی مبتنی بر Steem، پاداش‌دهی به تولید و کیوریشن محتوا

استیمیت (Steemit) علاوه بر اینکه یکی از بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز است، از مشهورترین نمونه‌های «شبکه اجتماعی پاداش‌محور» هم به شمار می‌رود. ایده‌اش این است که کاربر در ازای تولید و کیوریشن محتوا با توکن پاداش بگیرد. کوین مارکت کپ هم Steemit را به عنوان پلتفرمی روی Steem معرفی می‌کند که به سازنده‌ها پاداش رمزارزی می‌دهد. اگر اهل نوشتن، وبلاگینگ، مقاله‌های طولانی یا محتواهای آموزشی هستید و دوست دارید مدل پاداش‌دهی جامعه‌محور را تجربه کنید، می‌توانید استیمیت را امتحان کنید.

با Steemit چه کارهایی می‌شود کرد؟ پست‌های طولانی، کامنت، رأی دادن، دنبال‌کردن و دریافت پاداش بر اساس تعاملات و رأی‌ها.

محدودیت‌ها و دردسرهای واقعی: اقتصاد پلتفرم مهم‌ترین شمشیر دولبه است. درآمدها به دینامیک توکن و قدرت رأی (Stake) وابسته می‌شوند و ممکن است نوسان داشته باشند. همچنین برای تازه‌واردها ممکن است فهم مدل پاداش‌دهی و کیف پول کمی زمان ببرد.

۱۱) هایو (Hive) – اجتماعی پاداش‌محور، اکوسیستم گسترده‌تر

هایو (Hive) خودش را بلاکچینی سریع و بدون کارمزد معرفی می‌کند که برای اپ‌ها و ابزارهای مختلف از جمله شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌شود. Hive.blog هم به عنوان یک شبکه اجتماعی/وبلاگینگ در همین اکوسیستم شناخته می‌شود. اگر به مدل‌های پاداش‌محور علاقه دارید، اما می‌خواهید در اکوسیستمی باشید که از نظر کارمزد و سرعت تجربه سبک‌تری ارائه می‌دهد، Hive معمولاً جذاب است.

محدودیت‌ها: مانند استیمیت، اقتصاد و فرهنگ جامعه نقش تعیین‌کننده دارد. کیفیت تجربه به کامیونیتی‌هایی که واردشان می‌شوید گره می‌خورد.

۱۲) میرر (Mirror) – وب۳ برای نویسنده‌ها، تمرکز روی مالکیت و انتشار

میرر (Mirror) پلتفرم انتشار وب۳محور است که روی «مالکیت و ذخیره‌سازی و گاهی توکنیزه کردن نوشته‌ها» تاکید دارد. منابع آموزشی Mirror را پلتفرم انتشار غیرمتمرکز معرفی می‌کنند. اگر نویسنده‌اید و می‌خواهید نوشته‌هایتان علاوه بر انتشار، قابلیت‌های وب۳ مثل کلکسیونی شدن، حمایت مستقیم، یا مدل‌های مالکیت داشته باشند، میرر را به عنوان یکی از بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز امتحان کنید.

با Mirror چه کارهایی می‌شود کرد؟ نوشتن و انتشار، ساخت کالکشن و استفاده از ابزارهای وب۳ (بسته به مسیر و تنظیمات). همچنین برای بعضی نویسنده‌ها، Mirror بیشتر «خانه اصلی نوشتن‌شان» می‌شود و توزیع را از کانال‌های دیگر انجام می‌دهند.

محدودیت‌ها: پلتفرم میرر برای مخاطب عام هنوز به اندازه Medium ساده و فراگیر نیست. همچنین آنچین بودن اگر انتخاب شود، هزینه و برگشت‌ناپذیری بیشتری دارد.

۱۳) مایندز (Minds) – وب۳محور، متن‌باز، پاداش‌دهی با توکن

مایندز (Minds) خودش را شبکه‌ای با تاکید بر آزادی بیان معرفی می‌کند و منابع مختلف به متن‌باز بودن و پاداش‌دهی با توکن اشاره دارند. پس اگر شبکه‌ای شبیه ترکیبی از فیس‌بوک/توییتر می‌خواهید با امکان درآمدزایی و جامعه‌هایی که روی آزادی بیان تاکید دارند، مایندز به کارتان می‌آید.

با Minds چه کارهایی می‌شود کرد؟ ارسال پست، ویدیو، گروه‌ها، تعاملات معمول شبکه اجتماعی و دریافت توکن و استفاده از آن برای تقویت دیده‌شدن یا حمایت از دیگران (جزئیات دقیق به نسخه‌ها و سیاست‌های پلتفرم بستگی دارد).

محدودیت‌ها: مانند هر پلتفرم آزادی بیان محور، مدیریت محتوا و کیفیت گفتگو می‌تواند بسیار وابسته به جامعه و سیاست‌ها باشد. همچنین مدل توکن می‌تواند رفتار کاربران را به سمت پاداش‌محوری هل دهد.

۱۴) اونلی وان (Only1) – اقتصاد سازنده‌ها روی سولانا، توکن‌گیت و NFT

اونلی وان (Only1) به عنوان پلتفرم وب۳ روی سولانا معرفی می‌شود که هدفش اقتصاد سازنده‌ها و مدل‌های توکن‌گیت و NFT است. اگر سازنده محتوا هستید و می‌خواهید اشتراک، دسترسی ویژه و مدل‌های مالکیت دیجیتال را با کارمزد پایین‌تر و سرعت بالاتر تجربه کنید، اونلی وان سرویس مناسبی خواهد بود.

با Only1 چه کارهایی می‌شود کرد؟ ساخت محتوا، ارائه دسترسی ویژه، تعامل نزدیک‌تر با طرفداران و مدل‌هایی برای حمایت مالی و کلکسیونی شدن محتوا.

محدودیت‌ها: این فضاها معمولاً با چالش «پیدا کردن مخاطب درست» روبه‌رو هستند و جامعه‌شان به بزرگی پلتفرم‌های وب۲ نیست. همچنین بسته به جهت‌گیری پلتفرم، نوع محتوا و قوانین می‌تواند روی تجربه‌‌تان تاثیر جدی بگذارد.

۱۵) سوپر دپ (SuperDapp) و سوپر گروپس (Super Groups) – ارائه قابلیت سوشال فای، نه شبکه اجتماعی کامل

سوپر دپ (SuperDapp) خود را سوپر اپ وب۳ با کیف پول، چت و سوپرگروپ‌ها معرفی می‌کند. سوپر گروپس (Super Groups) هم طبق توضیحات منابع، بیشتر قابلیت سوشال فای برای کامیونیتی‌های پولی و انگیزشی است، نه شبکه اجتماعی کاملاً غیرمتمرکز با گراف اجتماعی قابل‌حمل مانند لنز Lens. از این دو شبکه اجتماعی می‌توانید برای ساخت یا پیوستن به کامیونیتی‌های پولی، گروه‌های خصوصی و مدل‌های انگیزشی با توکن استفاده کنید.

با Super Groups چه کارهایی می‌شود کرد؟ ساخت گروه‌های اختصاصی، دسترسی ویژه، پرداخت و حمایت مالی داخل گروه، و مدل‌های انگیزشی مبتنی بر توکن.

محدودیت‌ها: اگر به دنبال «شبکه اجتماعی متن‌باز و عمومی با گراف اجتماعی قابل انتقال» هستید، این مسیر ممکن است آن چیزی نباشد که می‌خواهید. اینجا تمرکز بیشتر روی کامیونیتی بسته و اقتصاد گروه است.

۱۶) گب سوشال (Gab Social) – بحث آزادی بیان، زیرساخت متن‌باز، حاشیه‌های جدی

گب (Gab) به عنوان یکی از بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز خود را پلتفرمی آزادی بیان محور معرفی می‌کند و گزارش‌ها و منابع پژوهشی به این موضوع اشاره دارند که محیط Gab می‌تواند محل تنش‌های محتوایی و سیاسی جدی باشد. از نظر فنی، گزارش شده که Gab در مقطعی زیرساختش را بر اساس فورکی از Mastodon تنظیم کرده است. شبکه اجتماعی گب برای افرادی مناسب است که صرفاً به دنبال «آزادی بیان» به عنوان اولویت اصلی هستند و می‌خواهند پلتفرمی را تجربه کنند که ادعای محدودیت کمتر دارد.

محدودیت‌ها و هشدار مهم: به دلیل سابقه حاشیه‌های محتوایی و ریسک‌های مرتبط، انتخاب گب برای بسیاری از کاربران می‌تواند تجربه‌ای پرتنش یا نامتناسب با فضای سالم گفتگو باشد. اگر اولویت شما جامعه‌ای سازنده، محترمانه و حرفه‌ای است، معمولاً گزینه‌های فدیورس با سرورهای خوب مدیریت‌شده انتخاب امن‌تری هستند.

بخش چهارم: کدام دسته برای شما بهتر است؟ راهنمای انتخاب

اگر تازه‌کار هستید و فقط می‌خواهید، بدون استفاده از وب۳ و کیف پول، نتورکی غیرمتمرکز را تجربه کنید: از فدیورس شروع کنید. Mastodon برای متن و گفتگو، Pixelfed برای عکس، Lemmy برای بحث‌های انجمنی، PeerTube برای ویدیو.

اگر تجربه‌ای مدرن‌تر می‌خواهید و قابلیت جابه‌جایی برایتان مهم است: Bluesky و AT Protocol را جدی‌تر بررسی کنید، مخصوصاً اگر فیدهای انتخابی و اکوسیستم چنداپلیکیشنی برایتان جذاب است.

اگر تولیدکننده محتوا هستید و می‌خواهید اقتصاد تولیدکنندگان محتوا و مالکیت وب۳ را امتحان کنید: Lens، Farcaster، Mirror، Only1 و حتی Minds را بسته به نوع محتوا در نظر بگیرید. Lens و Farcaster بیشتر برای شبکه اجتماعی و گراف ارتباطی‌اند، Mirror برای نوشتن و Only1 برای مدل‌های طرفداری و دسترسی ویژه.

اگر اولویت‌تان امنیت و کنترل جامعه است (برای مثال جامعه حرفه‌ای، آموزشی یا برند): فدیورس با سروری خوش‌نام و قوانین روشن معمولاً انتخاب سالم‌تری‌ست، چرا که می‌توانید با دقت جامعه و سیاست‌ها را انتخاب کنید.

بخش پنجم: چطور شروع کنم که پشیمان نشوم؟

قدم اول: فقط یک هدف انتخاب کنید

برای مثال «می‌خواهم جایگزین توییتر داشته باشم» یا «می‌خواهم عکس‌هایم را منتشر کنم» یا «می‌خواهم یک کامیونیتی بسازم». اگر همزمان تمام این موارد را بخواهید جلو ببرید، گیج می‌شوید.

قدم دوم: با نسخه کم‌ریسک شروع کنید

در فدیورس، اکانتی ساده روی سروری معتبر بسازید و دو هفته فقط از همان استفاده کنید. در وب۳محورها، اگر لازم شد کیف پول، با کیف پول جدا و موجودی کم شروع کنید.

قدم سوم: قبل از جدی شدن، قوانین حذف، حریم خصوصی و مهاجرت را بخوانید

این دقیقاً همان چیزی است که بعداً اگر مشکل پیش بیاید، به درد می‌خورد.

انتخاب نهایی: دقیقاً از کجا شروع کنم؟ چه چیزی می‌خواهید و کجا پیدایش می‌کنید؟

شبکه های اجتماعی غیرمتمرکز، نسخه‌ای جادویی برای همه نیستند، اما تغییر جهت مهمی‌اند: کاربران می‌توانند نقش و اختیار بیشتری در انتخاب فضا، قوانین و حتی مدل تعامل داشته باشند. اگر تازه می‌خواهید وارد این دنیا شوید و دنبال تجربه‌ای ساده و روزمره هستید، فدیورس معمولاً بهترین نقطه شروع است؛ ماستودون برای گفتگو و خبر، پیکسل‌فد برای عکس، لمی برای بحث‌های انجمنی و پیرتیوب برای ویدیو. اگر تجربه‌ای مدرن‌تر و ایده جابه‌جایی آسان‌تر هویت برایتان مهم‌تر است، بلواسکای و AT Protocol انتخاب منطقی‌تری می‌شود. و اگر هدف شما مالکیت وب۳، درآمدزایی، یا ساختن جامعه‌های کریپتویی با ابزارهای اقتصادی است، گزینه‌هایی مثل Lens، Farcaster، DeSo، Mirror و Only1 جذاب‌اند، اما باید با پیچیدگی کیف پول، امضا و بعضی محدودیت‌های UX کنار بیایید.

در نهایت «بهترین شبکه اجتماعی غیرمتمرکز» پلتفرمی است که واقعاً بتوانید هر روز از آن استفاده کنید و با فرهنگ و قوانین جامعه‌اش راحت باشید. این مقاله کمک می‌کند قبل از انتخاب، دقیق بدانید هر گزینه چه قابلیتی ارائه می‌دهد، چه محدودیتی دارد و کجا ممکن است غافلگیرتان کند.

سوالات متداول (FAQ)