ویتالیک بوترین (Vitalik Buterin) چشمانداز یکی از بزرگترین بازطراحیهای تاریخ اتریوم را تشریح کرده است؛ مسیری چندساله که قرار است تقریباً تمام اجزای اصلی پروتکل، از شیوه تأیید محاسبات و معماری اجماع گرفته تا رمزنگاری، State، حریم خصوصی و حتی جایگاه ماشین مجازی اتریوم را دگرگون کند.
بوترین پس از نشست پژوهشگران اتریوم در برلین و ادامه بحثهایی که پیشتر با تیمهای کلاینت در سوالبارد انجام شده بود، برداشت خود از نسخه بهروزشده «Strawmap» را منتشر کرد. به گفته او، «Lean Ethereum» یک هاردفورک واحد یا ارتقای یکباره نیست؛ بلکه مجموعهای از تغییرات است که احتمالاً طی سه تا چهار سال بهتدریج وارد شبکه میشوند. با این حال، از نگاه خود بوترین، اهمیت این تحول به اندازهای است که میتوان آن را «سومین تکرار بزرگ اتریوم» دانست؛ همانطور که مرج یا The Merge دومین دگرگونی بنیادین این شبکه بود.
این مقایسه کوچک نیست. مرج، اتریوم را از اثبات کار به اثبات سهام منتقل کرد؛ اکنون بوترین میگوید در مرحله بعد، تقریباً همه بخشهای مهم پروتکل دوباره زیر تیغ جراحی میروند. البته این بار هدف صرفاً افزایش سرعت نیست. اتریوم میخواهد همزمان سریعتر، سادهتر، خصوصیتر، قابل اثباتتر و در برابر عصر رایانش کوانتومی مقاوم شود.
پیش از ورود به جزئیات باید یک نکته مهم را روشن کرد: Strawmap «نقشه راه قطعی و رسمی» به معنای سنتی نیست. خود تیم معماری پروتکل بنیاد اتریوم آن را سندی زنده، در حال تغییر و مبتنی بر اجماع تقریبی معرفی میکند. بنابراین اعداد، زمانبندیها و حتی برخی طراحیها ممکن است در مسیر پژوهش و حاکمیت باز تغییر کنند. انسانها ظاهراً بالاخره پذیرفتهاند که نقشه سال ۲۰۳۰ را نمیتوان با جوهر ضدآب نوشت.
خلاصه ماجرا؛ Lean Ethereum قرار است چه چیزی را تغییر دهد؟
برداشت کلی بوترین از مسیر جدید را میتوان در چند محور خلاصه کرد:
- تأیید محاسبات از طریق STARKهای بازگشتی، بهجای اتکای اصلی به اجرای دوباره مستقیم
- تبدیل اثباتهای بازگشتی به یکی از اجزای بومی و درجهیک پروتکل
- جایگزینی اجزای آسیبپذیر در برابر رایانش کوانتومی
- بازطراحی معماری اجماع و رسیدن به Finality سریعتر
- حرکت به سمت گس چندبعدی
- ایجاد انواع جدید State با مقیاسپذیری بسیار بیشتر
- تغییر معماری کلاینتها
- تبدیل حریم خصوصی به هدفی درجهیک
- استفاده گسترده از Formal Verification یا اثبات رسمی
- بررسی ماشینهایی مانند leanISA و RISC-V در کنار یا زیر لایه EVM
- افزایش چندباره Gas Limit و ظرفیت Blob و کاهش تدریجی Slot Time
این مسیر با اهداف بلندمدت Strawmap نیز همراستا است. نقشه فعلی پنج «ستاره قطبی» اصلی را مطرح میکند: لایه یک سریع، L1 در مقیاس گیگاگس، L2 در مقیاس تراگس، لایه یک پساکوانتومی و لایه یکی که حریم خصوصی در آن یک قابلیت درجهیک باشد.
۱. پایان دوران «همهچیز را دوباره اجرا کن»؟ STARKهای بازگشتی به قلب اتریوم میآیند
یکی از بنیادینترین بخشهای چشمانداز Lean Ethereum، تغییر روش تأیید محاسبات است. بوترین از مسیری صحبت میکند که در آن تأیید شبکه بهجای اتکای اصلی به «اجرای مستقیم دوباره» محاسبات، به سمت Recursive STARKs یا STARKهای بازگشتی حرکت میکند.
در مدل سنتی، نودها برای اطمینان از درستی وضعیت شبکه، بخش بزرگی از محاسبات را خودشان اجرا و بررسی میکنند. در مدل مبتنی بر اثبات، میتوان صحت اجرای محاسبات را با یک گواه رمزنگاری بررسی کرد. در نسخه بازگشتی، چندین اثبات نیز میتوانند در اثباتهای دیگر فشرده شوند و در نهایت زنجیرهای عظیم از محاسبات به یک خروجی بسیار جمعوجورتر برای تأیید تبدیل شود.
برای درک تفاوت میان فناوریهای این حوزه، مطالعه مطلب همهچیز درباره zk-SNARK و zk-STARK میتواند تصویر روشنتری ارائه دهد.
نکته مهم در طرح بوترین این است که STARKهای بازگشتی قرار نیست صرفاً ابزار یک پروژه لایه ۲ باشند؛ هدف این است که چنین سیستمهایی به یک جزء بومی و درجهیک از خود پروتکل اتریوم تبدیل شوند. حرکت گستردهتر شبکه به سمت zkEVM و اثبات بلادرنگ نیز از قبل وارد نقشه توسعه شده و بنیاد اتریوم در برنامههای پژوهشی ۲۰۲۶، zkEVM و Lean Consensus را از محورهای اصلی مطالعه پروتکل معرفی کرده است.
اگر این مسیر عملی شود، معنای آن صرفاً «تراکنش بیشتر» نیست. نحوهای که یک نود به درستی زنجیره اطمینان میکند، ممکن است در سطحی بنیادی تغییر کند.
۲. امنیت کوانتومی دیگر پروژهای برای آینده دور نیست
شاید برجستهترین تغییر اولویت در اظهارات بوترین، موضوع رایانش کوانتومی باشد. به گفته او، Quantum Safety بهشدت در فهرست اولویتها بالا آمده است.
این تغییر لحن با فعالیتهای رسمی بنیاد اتریوم نیز مطابقت دارد. بنیاد اتریوم در ژانویه ۲۰۲۶ یک تیم تخصصی امنیت پساکوانتومی تشکیل داد و اکنون برنامه مهاجرت چندلایهای را برای بخش اجرا، اجماع و داده دنبال میکند. اسناد رسمی اتریوم تأکید میکنند که تهدید عملی فوری نیست، اما تغییر رمزنگاری یک شبکه جهانی سالها زمان میبرد و نمیتوان تا ظهور یک کامپیوتر کوانتومی قدرتمند دست روی دست گذاشت.
پیشتر در میهن بلاکچین نیز در مطلب اتریوم به عصر کوانتوم فکر میکند؛ نقشهای برای زنده ماندن در آینده به افزایش اولویت امنیت کوانتومی در برنامه ۲۰۲۶ اتریوم پرداختهایم. برای بررسی گستردهتر خود تهدید نیز میتوانید مطلب تهدید کامپیوترهای کوانتومی علیه ارزهای دیجیتال؛ واقعیت یا اغراق؟ را بخوانید.
مشکل اینجاست که چندین جزء کلیدی اتریوم به سازوکارهایی متکی هستند که در برابر یک کامپیوتر کوانتومی بهاندازه کافی قدرتمند آسیبپذیر خواهند بود. اسناد رسمی اتریوم به مواردی مانند امضاهای ECDSA حسابهای کاربران، امضاهای BLS اعتبارسنجها و تعهدات KZG اشاره میکنند.
در لایه اجماع، یکی از مسیرهای در حال بررسی استفاده از امضاهای هشمحور مانند leanXMSS است. اما اینجا یک دردسر کلاسیک مهندسی ظاهر میشود: امضاهای پساکوانتومی معمولاً بزرگترند و مزیت تجمیع بسیار کارآمد BLS را ندارند. به همین دلیل، تیمهای پژوهشی همزمان روی leanVM و روشهای مبتنی بر اثبات برای فشردهسازی و تجمیع کار میکنند.
بوترین همچنین میگوید نهاییکردن طراحی Blobهای مقاوم در برابر کوانتوم به مسئلهای فوری تبدیل شده است. برنامه رسمی پساکوانتومی اتریوم نیز مسیر جداگانهای برای PQ Blobs در لایه داده ترسیم کرده است.
این تحول فقط مخصوص اتریوم نیست. رقابت گستردهتری در صنعت آغاز شده و اخیراً در میهن بلاکچین در گزارش نقشه راه استارکنت برای مقابله با رایانش کوانتومی نیز به همین روند پرداختهایم.
۳. اجماع جدید؛ Finality سریعتر با معماری سادهتر
محور بعدی، بازطراحی لایه اجماع است. در چشمانداز بوترین، زنجیره مربوط به Availability یا در دسترس بودن داده و سازوکار Finality میتوانند از یکدیگر تفکیک شوند و شبکه به سمت نهاییشدن در یک یا دو Round حرکت کند.
برای خوانندگانی که با این مفهوم آشنا نیستند، Finality در بلاکچین به نقطهای اشاره دارد که پس از آن، تراکنش یا وضعیت ثبتشده عملاً نهایی تلقی میشود و برگشت آن دیگر بخشی از روند عادی شبکه نیست.
هدف Lean Ethereum از نگاه بوترین، رسیدن به ویژگیهای امنیتی نزدیک به حالت نظری بهینه است؛ در عین حال، معماری باید سادهتر و سریعتر از وضعیت کنونی باشد.
این بخش هنوز جزو حوزههایی است که طراحی آن ممکن است تغییر کند، اما جهت حرکت روشن است: اتریوم نمیخواهد فقط ظرفیت بیشتری داشته باشد؛ میخواهد زمان رسیدن کاربر و اپلیکیشن به اطمینان قوی درباره وضعیت شبکه نیز کاهش یابد. Strawmap رسمی نیز «Finality در چند ثانیه» را در میان اهداف بلندمدت خود قرار داده است.
۴. گس چندبعدی؛ پایان یک عدد برای قیمتگذاری همه منابع؟
یکی دیگر از عناصر مهم طرح، Multidimensional Gas یا گس چندبعدی است.
در مدل سادهشده فعلی، انواع مختلف مصرف منابع شبکه در نهایت زیر چتر بودجه گس قرار میگیرند. اما CPU، حافظه، فضای State، پهنای باند و داده الزاماً محدودیتهای یکسانی ندارند. یک تراکنش ممکن است از نظر محاسباتی سنگین ولی از نظر ذخیرهسازی سبک باشد؛ تراکنشی دیگر دقیقاً برعکس.
گس چندبعدی تلاش میکند این منابع را مستقلتر قیمتگذاری و محدود کند. از نظر نظری، چنین مدلی میتواند استفاده کارآمدتری از ظرفیت واقعی شبکه ایجاد کند و جلوی وضعیتی را بگیرد که محدودیت یک منبع، ظرفیت منابع دیگر را بیدلیل قفل کند.
این تغییر با روند بزرگتر اتریوم برای افزایش Gas Limit و بازطراحی اقتصاد منابع شبکه همجهت است. در ماههای گذشته نیز افزایش سقف گس و ظرفیت Blob به یکی از محورهای مهم توسعه تبدیل شده است؛ موضوعی که در گزارش سقف گس شبکه اتریوم دوباره افزایش مییابد بررسی کردهایم.
۵. بزرگترین شوک نقشه راه؛ بازطراحی State اتریوم
از نگاه بوترین، شاید مخربترین و پرریسکترین بخش برنامه از نظر تغییر معماری، State باشد.
State یا وضعیت شبکه، مجموعه اطلاعات زندهای است که اتریوم باید برای ادامه فعالیت خود بشناسد؛ از موجودی حسابها گرفته تا داده قراردادهای هوشمند و سایر اطلاعات دائماً بهروزشونده. برای آشنایی با جایگاه State در معماری اتریوم، در گزارش فعالشدن ارتقای پکترا روی میننت نیز به این مفهوم پرداخته شده است.
طبق توضیح بوترین، اجماع فزایندهای در حال شکلگیری است که State پویای امروزی تا حد زیادی حفظ شود، اما فقط بهاندازه متوسط مقیاس پیدا کند. در کنار آن، انواع جدیدی از State ایجاد شوند که محدودیتهای بیشتری دارند، اما در مقابل بسیار مقیاسپذیرتر هستند.
او یک سناریوی احتمالی برای سال ۲۰۳۰ مطرح میکند:
۲ ترابایت State پویای مشابه امروز
در کنار:
۱۰۰ ترابایت State جدید، مقیاسپذیرتر اما محدودتر
این اعداد «تعهد قطعی شبکه» نیستند؛ نمونهای از شکل احتمالی آیندهاند. همین تمایز مهم است، چون Strawmap صراحتاً یک نقشه زنده و در حال تغییر است، نه پیشبینی تضمینشده.
State جدید به درد چه چیزی میخورد؟
بوترین معتقد است این مدل جدید میتواند برای مواردی مانند:
- توکنهای ERC-20
- NFTها
- بسیاری از کاربردهای دیفای
بسیار مناسب باشد.
اما برای اشیای بسیار «مرکزی» و پیچیده در State، مانند برخی قراردادهای اصلی یونیسواپ، دفترهای سفارش آنچین یا ساختارهایی با تعاملات پیچیده و مشترک، احتمالاً گزینه مناسبی نخواهد بود. دلیل جذابیت مدل جدید این است که همه Builderها یا مشارکتکنندگان شبکه الزاماً مجبور نیستند تمام این حجم عظیم State را همگامسازی و ذخیره کنند.
کاهش بیش از ۱۰ برابری کارمزد برای بعضی توکنها؟
یکی از جذابترین ادعاهای بوترین برای کاربران عادی همینجاست.
او میگوید لازم نخواهد بود اپلیکیشنهای موجود بازنویسی شوند. هدف این نیست که اتریوم یک روز صبح بیدار شود و به توسعهدهندگان بگوید: «تبریک، تمام کد پنج سال گذشتهتان دیگر کار نمیکند». چنین سطحی از هرجومرج حتی برای کریپتو هم کمی پرانرژی است.
اما مهاجرت اختیاری میتواند از نظر اقتصادی بسیار جذاب باشد.
بوترین مثال میزند که یک توکن ERC-20 میتواند در آینده با طراحی جدیدی مبتنی بر نوعی فضای ذخیرهسازی UTXO که اکنون در حال بررسی است بازنویسی شود و در نتیجه، کارمزد تراکنش آن بیش از ۱۰ برابر کاهش پیدا کند.
این یعنی Backward Compatibility و انگیزه اقتصادی میتوانند همزمان وجود داشته باشند: نسخه قدیمی به فعالیت ادامه میدهد، اما نسخهای که از معماری جدید استفاده میکند بهمراتب ارزانتر خواهد بود.
چه انواع جدیدی از State بررسی میشوند؟
بوترین به چند ایده پژوهشی اشاره کرده است:
- Keyed Nonces
- Ring Buffers
- UTXOها
- Statically Accessible State
- Temporary State
هیچکدام از این موارد را نباید در وضعیت فعلی بهعنوان استاندارد نهایی اتریوم تلقی کرد. خود بوترین تأکید میکند که طراحی این Stateهای جدید به بازخورد گسترده توسعهدهندگان اپلیکیشن، از جمله سازندگان اپهای متمرکز بر حریم خصوصی نیاز دارد و احتمالاً چند دور بازنگری اساسی در پیش خواهد بود.
این شاید یکی از مهمترین پیامهای کل نقشه راه برای توسعهدهندگان باشد: بخشی از معماری اتریوم ۲۰۳۰ هنوز در حال اختراعشدن است.
۶. سؤال سختتر: چه کسی ۱۰۰ ترابایت State را نگه میدارد؟
مقیاسپذیری ذخیرهسازی یک مسئله فنی است؛ اما مسئله اقتصادی حتی سختتر است.
فرض کنید کل State شبکه به دهها یا صدها ترابایت برسد. ممکن است گفته شود هر نود فقط یک درصد آن را نگه دارد. مشکل حل شد؟ نه، متأسفانه اقتصاد همچنان اصرار دارد وجود داشته باشد.
بوترین سؤال بنیادیتری مطرح میکند:
- چرا یک نود باید دقیقاً همان یک درصد را ذخیره کند؟
- چه انگیزهای دارد آن داده را در اختیار دیگران قرار دهد؟
- چگونه شبکه مطمئن میشود دادههای کمطرفدار واقعاً نگهداری میشوند؟
به گفته او، اقتصاد ذخیره و سرویسدهی State اکنون باید به یک حوزه پژوهشی درجهیک تبدیل شود. این مسئله در سناریویی که حجم کل State چند ده برابر میشود، دیگر یک جزئیات حاشیهای نیست.
۷. آیندهای که در آن EVM دیگر زبان مادری پروتکل نیست؟
یکی از رادیکالترین بخشهای چشمانداز Lean Ethereum به ماشین مجازی بازمیگردد.
بوترین معتقد است اتریوم به شکلی از یک VM دیگر در کنار یا زیر EVM نیاز خواهد داشت؛ حداقل برای اجرای کارآمد Recursive STARKها چیزی مانند leanISA لازم است. گزینه مهم دیگر نیز RISC-V است.
این بحث تازه نیست. پیشتر در میهن بلاکچین در گزارش پیشنهاد ویتالیک برای جایگزینی EVM با RISC-V به این ایده پرداختهایم. برای بررسی فنیتر نیز مطلب معماری RISC-V چیست و آیا جایگزین EVM میشود؟ مفید است.
اما چشمانداز شخصی تازه بوترین حتی یک قدم جلوتر میرود.
ایده مطلوب او این است که EVM در آینده به یک قابلیت در سطح زبان سطحبالا یا کامپایلر تبدیل شود؛ یعنی برنامهنویس همچنان بتواند با محیط و منطق EVM کار کند، اما خود پروتکل در لایه پایینتر مستقیماً RISC-V یا leanISA را «ببیند».
به بیان ساده، EVM شاید برای توسعهدهنده باقی بماند، اما دیگر لزوماً زبان مادری خود پروتکل نباشد.
بوترین صریحاً تأکید میکند که چنین آیندهای هنوز دور است. بنابراین نباید از این صحبت نتیجه گرفت که «EVM بهزودی حذف میشود». مسیرهای رسمی فعلی نیز همچنان چندین گزینه و مرحله پژوهشی را باز نگه داشتهاند.
۸. حریم خصوصی از قابلیت جانبی به هدف درجهیک تبدیل میشود
یکی از مهمترین تغییرات فلسفی Lean Ethereum شاید همین باشد:
Privacy دیگر یک Afterthought نیست.
به گفته بوترین، هنگام طراحی Frames، ممپول و تغییرات State Tree، اکنون باید از ابتدا پرسیده شود:
یک تراکنش خصوصی، بدون واسطه و مقاوم در برابر کوانتوم چگونه از این معماری عبور میکند و هزینه سربار آن چقدر است؟
این جهتگیری با اهداف رسمی Strawmap کاملاً همسو است. در آن نقشه، «Private L1» یکی از پنج هدف بلندمدت اصلی معرفی شده و انتقالهای Shielded در لایه یک بهعنوان بخشی از این چشمانداز مطرحاند. این تغییر را باید در بستر گستردهتری دید. بنیاد اتریوم در مأموریت رسمی جدید خود نیز چهار اصل CROPS را برجسته کرده است: مقاومت در برابر سانسور، متنباز بودن، حریم خصوصی و امنیت.
پیشتر نیز در گزارش ویتالیک بوترین: اتریوم باید برای ایفای نقش پول نقد آماده شود به تأکید او بر پرداختهای خصوصی و بدون وابستگی به واسطههای متمرکز پرداختهایم.
۹. Formal Verification برای «همهچیز»
بوترین در جمعبندی خود یک هدف بسیار بلندپروازانه دیگر مطرح میکند:
Formal Verification of Everything for Security
یا به بیان سادهتر، استفاده گسترده از روشهای ریاضی برای اثبات اینکه اجزای حساس پروتکل واقعاً مطابق مشخصات رفتار میکنند. Formal Verification با تست معمولی متفاوت است. تست میپرسد: «آیا کد در این نمونهها درست کار میکند؟» اثبات رسمی تلاش میکند نشان دهد: «با فرض این مدل و این شرایط، آیا میتوان بهصورت ریاضی ثابت کرد که رفتار موردنظر برقرار است؟» این جهتگیری همچنین به تیمهای پژوهشی اعتماد بیشتری برای Canonicalization میدهد؛ یعنی برخی بخشهای پروتکل مستقیماً بهصورت یک قطعه Bytecode در زبانی مشخص تعریف شوند.
بوترین میگوید evm-asm تا حدی با این هدف توسعه پیدا میکند که به یک سیستم اثبات مرجع یا Canonical برای EVM تبدیل شود.
این تغییر، شاید برای بازار بهاندازه «۱۰۰ ترابایت State» هیجانانگیز به نظر نرسد، اما برای پروتکلی که صدها میلیارد دلار ارزش بالقوه از آن عبور میکند، احتمالاً یکی از حیاتیترین بخشهای کل برنامه است.
۱۰. Hegotá احتمالاً آخرین فورک «پیش از Lean» خواهد بود
بوترین همچنین یک مرزبندی زمانی مهم ارائه کرده است. به گفته او، فورک H* که با نام Hegotá شناخته میشود، احتمالاً آخرین فورکی خواهد بود که از نظر مضمونی میتوان آن را «Pre-Lean» دانست. از I* به بعد، بخش عمده تغییرات شبکه به شکلی آشکار رنگوبوی Lean Ethereum خواهند داشت.
این موضوع با مسیر رسمی پساکوانتومی نیز سازگار است. در برنامه فعلی، I* برای ثبت کلیدهای پساکوانتومی اعتبارسنجها اهمیت دارد و مراحل بعدی در J*، L* و M* بهترتیب بخشهای بیشتری از مهاجرت رمزنگاری را پوشش میدهند. البته این زمانبندی همچنان تابع پژوهش، پیادهسازی و حاکمیت باز اتریوم است. برای آشنایی با جایگاه Hegotá و FOCIL در نقشه نزدیکتر شبکه، مطالعه گزارش ویتالیک بوترین و نقشه راه اتریوم سخت؛ FOCIL چگونه سانسور را مهار میکند؟ پیشنهاد میشود.
۱۱. افزایش Gas Limit و Blob Limit بارها تکرار خواهد شد
Lean Ethereum فقط درباره فناوریهای دوردست نیست. بوترین میگوید در حدود پنج سال آینده باید منتظر چندین مرحله:
- افزایش Gas Limit
- افزایش ظرفیت Blob
- کاهش Slot Time
باشیم.
هر افزایش ظرفیت یا کاهش زمان اسلات زمانی انجام میشود که ترکیبی از بهینهسازی کلاینتها و تغییرات پروتکل، اجرای آن را بهاندازه کافی امن کند. این رویکرد با مسیری که اتریوم در چند ارتقای اخیر طی کرده نیز همخوان است. پس از پکترا، ارتقای فیوساکا نیز بخش مهمی از زیرساخت مقیاسپذیری شبکه را جلو برد و تمرکز توسعهدهندگان سپس به Glamsterdam منتقل شد.
برای جزئیات بیشتر درباره این مسیر میتوانید گزارش از Fusaka تا Glamsterdam؛ جزئیات ارتقاهای بعدی اتریوم را مطالعه کنید. بوترین انتظار دارد Glamsterdam با افزایش قابلتوجه Gas Limit همراه باشد. این موضوع بخشی از روند گستردهتر تقویت ظرفیت لایه یک است؛ روندی که در سال ۲۰۲۶ بیش از گذشته به مرکز استراتژی اتریوم نزدیک شده است.
آیا این یعنی استراتژی لایه ۲ اتریوم شکست خورده است؟
نه؛ اما نقش لایه یک و لایه ۲ در حال بازتعریف است. افزایش شدید ظرفیت L1، اثباتهای بلادرنگ و Stateهای جدید میتوانند بخشی از فعالیتهایی را که قبلاً تقریباً بهصورت پیشفرض به لایه ۲ سپرده میشدند، دوباره برای لایه اصلی قابل تصور کنند.
در عین حال، Strawmap همچنان یک هدف بسیار بزرگ برای L2ها دارد: Teragas L2 با استفاده از Data Availability Sampling. بنابراین تصویر آینده لزوماً «L1 بهجای L2» نیست؛ بلکه لایه اصلی قویتر در کنار لایههای ۲ بسیار بزرگتر و تخصصیتر است. این تغییر بحثهای جدی در اکوسیستم ایجاد کرده است. پیشتر در گزارش آینده لایههای ۲ اتریوم؛ پاسخ آربیتروم و بیس به بوترین به این اختلاف دیدگاهها پرداختهایم.
این نقشه برای کاربران و توسعهدهندگان چه معنایی دارد؟
اگر چشمانداز بوترین حتی تا حد زیادی محقق شود، اتریوم سال ۲۰۳۰ ممکن است از نظر معماری با شبکه امروز تفاوت عمیقی داشته باشد؛ بدون اینکه کاربران الزاماً یک مهاجرت ناگهانی و مخرب را تجربه کنند. برای کاربران، پیامدهای احتمالی عبارتاند از:
- تراکنشهای ارزانتر در برخی مدلهای جدید State
- تأیید سریعتر
- ظرفیت بیشتر لایه یک
- حریم خصوصی بومیتر
- امنیت بلندمدت در برابر تهدید کوانتومی
- تجربه بهتر اپلیکیشنهای پیچیده
برای توسعهدهندگان، تصویر پیچیدهتر است:
- اپلیکیشنهای موجود قرار نیست الزاماً بازنویسی شوند
- مهاجرت به Stateهای جدید میتواند مزیت اقتصادی بزرگی ایجاد کند
- مدلهای جدید ذخیرهسازی به طراحی تازه نیاز دارند
- VMهای جدید میتوانند زبانها و معماریهای بیشتری را وارد اکوسیستم کنند
- Privacy و Quantum Safety باید از ابتدای طراحی محصول در نظر گرفته شوند
در یک جمله، هدف این نیست که اکوسیستم قبلی دور ریخته شود؛ هدف این است که مهاجرت به معماریهای بهتر آنقدر مقرونبهصرفه باشد که توسعهدهندگان خودشان بخواهند حرکت کنند.
چه چیزهایی هنوز نامشخص است؟
با وجود لحن بلندپروازانه بوترین، چند سؤال بسیار بزرگ همچنان بیپاسخاند:
- طراحی نهایی State جدید چیست؟ هنوز مشخص نیست کدام ترکیب از UTXO، Ring Buffer، Keyed Nonce و سایر مدلها در نهایت انتخاب میشود.
- چه کسی State عظیم آینده را ذخیره میکند؟ مدل اقتصادی نگهداری و سرویسدهی داده هنوز یک مسئله پژوهشی باز است.
- RISC-V برنده میشود یا leanISA؟ هنوز تصمیم نهایی وجود ندارد.
- مهاجرت کامل پساکوانتومی دقیقاً چه زمانی رخ میدهد؟ نقشه فعلی چندمرحلهای است و خود تیم اتریوم تأکید میکند که جهت نهایی از مسیر پژوهش و حاکمیت باز تعیین خواهد شد.
- آیا تمام این تغییرات در سه تا چهار سال عملی میشوند؟ این برآورد، چشمانداز بوترین برای مجموعه Lean Ethereum است، نه تضمین اجرای تکتک اجزا در تاریخی ثابت. خود Strawmap حتی درباره زمانبندی فورکهای آینده نیز بر عدم قطعیت تأکید دارد.
جمعبندی؛ اتریوم فقط مقیاسپذیر نمیشود، خودش را دوباره اختراع میکند
مهمترین نکته در صحبتهای تازه ویتالیک بوترین شاید هیچکدام از فناوریهای منفرد نباشد. نه STARK. نه RISC-V. نه State صد ترابایتی. و نه حتی مقاومت کوانتومی. پیام اصلی این است که اتریوم وارد مرحلهای شده که در آن تقریباً هیچ جزء بزرگی از پروتکل مقدس و تغییرناپذیر تلقی نمیشود.
مرج نشان داد یک شبکه جهانی با صدها میلیارد دلار ارزش میتواند موتور اجماع خود را در حین فعالیت عوض کند. اکنون Lean Ethereum میخواهد همان منطق را به چند بخش دیگر تعمیم دهد: روش تأیید، اجماع، State، ماشین مجازی، رمزنگاری و معماری کلاینت. بوترین این چشمانداز را با سه جمله جمعبندی کرد:
- Ethereum is CROPS.
- Ethereum is scaling.
- Ethereum is reinventing itself.
در ادبیات جدید بنیاد اتریوم، CROPS به چهار اصل اشاره دارد: Censorship-Resistant، Open Source، Private و Secure؛ یعنی شبکهای مقاوم در برابر سانسور، متنباز، خصوصی و امن. این چهار اصل اکنون در مأموریت رسمی بنیاد اتریوم نیز بهعنوان ارزشهای غیرقابل معامله مطرح شدهاند. اگر مرج دومین عصر اتریوم بود، بوترین اکنون میگوید عصر سوم در حال شکلگیری است. و این بار قرار نیست فقط موتور عوض شود؛ تقریباً تمام ماشین روی میز مهندسی قرار گرفته است.
