بازارهای پیش‌بینی؛ از کشف حقیقت تا آینده زیرساخت مالی

این روزها پیدا کردن اطلاعات قابل اعتماد سخت‌تر از قبل شده است. رسانه‌ها، نظرسنجی‌ها و تحلیلگران هرکدام روایت خودشان را دارند و همین باعث می‌شود تشخیص واقعیت برای مردم دشوارتر شود. در چنین شرایطی، بازارهای پیش‌بینی راهی متفاوت برای فهمیدن احتمال وقوع رویدادها ارائه می‌کنند.

در این بازارها، افراد فقط نظر نمی‌دهند؛ بلکه با پول واقعی روی نتیجه اتفاقات آینده معامله می‌کنند. در ادامه این مطلب از میهن بلاکچین، می‌بینیم که بازارهای پیش‌بینی چه هستند، چه تفاوتی با پیش بینی ورزشی دارند و چرا می‌توانند در آینده به بخشی مهم از بازارهای مالی تبدیل شوند.

بازار پیش‌بینی چیست؟

به زبان ساده، بازار پیش‌بینی (Prediction Market) بازاری است که در آن‌ افراد روی نتیجه رویدادهای آینده معامله می‌کنند. این رویداد می‌تواند نتیجه یک انتخابات، تصمیم یک بانک مرکزی، میزان تورم، عرضه یک محصول جدید یا حتی نتیجه یک مسابقه ورزشی باشد. 

نکته مهم این است که قیمت هر قرارداد در این بازارها می‌تواند نشان دهد معامله‌گران احتمال وقوع آن اتفاق را چقدر می‌دانند. برای مثال، اگر قراردادی که در صورت وقوع یک رویداد یک دلار پرداخت می‌کند، با قیمت ۶۵ سنت معامله شود یعنی بازار احتمال وقوع آن رویداد را حدود ۶۵ درصد در نظر گرفته است. تفاوت اصلی این بازارها با نظرسنجی یا تحلیل‌های معمول این است که افراد فقط حرف نمی‌زنند؛ بلکه با سرمایه واقعی نظر خود را وارد بازار می‌کنند.

از قهوه‌خانه‌های لندن تا بلاک چین؛ تاریخچه‌ای کوتاه از بازارهای پیش‌بینی

بازارهای پیش‌بینی ایده‌ای کاملا جدید نیستند. قرن‌ها قبل، مردم از سازوکارهای شبیه به بازار برای پیش‌بینی اتفاقات مهم استفاده می‌کردند. در ایتالیا، حتی درباره این‌که چه کسی پاپ بعدی خواهد شد، نوعی بازار پیش‌بینی شکل گرفته بود. 

بعدها در انگلستان هم قهوه‌خانه‌هایی مثل Jonathan’s Coffee House به محلی برای معامله و حدس‌زدن درباره خبرهای سیاسی و تغییرات قدرت تبدیل شدند. همین فضاها به‌مرور به بخشی از تاریخ شکل‌گیری بازارهای مالی مدرن پیوند خوردند. تفاوت امروز این است که همان ایده قدیمی، حالا با فناوری‌هایی مثل بلاک چین، قراردادهای هوشمند و پلتفرم‌های آنلاین دوباره زنده شده است.

پالی مارکت و کالشی؛ دو مسیر متفاوت برای بازاری نوظهور

بازارهای پیش‌بینی امروز بیشتر از همه با دو مدل شناخته می‌شوند. یک مدل جهانی و مبتنی‌بر بلاک چین است که نمونه مهم آن پالی مارکت (Polymarket) محسوب می‌شود. مدل دیگر، مسیر قانون‌گذاری‌شده در آمریکا است که کالشی (Kalshi) نماینده اصلی آن است. هر دو پلتفرم روی ایده‌ای مشترک ساخته شده‌اند، اما مسیر رشد، نوع کاربران، چارچوب قانونی و شیوه تامین نقدشوندگی در آن‌ها تفاوت زیادی دارد.

پالی مارکت، در سال ۲۰۲۰ و در فضایی شکل گرفت که هنوز قوانین مشخص و شفافی برای این نوع بازارها وجود نداشت. این پلتفرم با تکیه‌بر بلاک چین و قراردادهای هوشمند، امکان مشارکت آزادتر کاربران از نقاط مختلف جهان را فراهم کرد. به همین دلیل، نقدینگی در این پلتفرم بیشتر از سمت کاربران، جامعه فعال پلتفرم و جریان‌های همتابه‌همتا شکل می‌گیرد.

در مقابل، کالشی مسیر متفاوتی را انتخاب کرد. این پلتفرم در آمریکا و در چارچوب نظارتی رسمی فعالیت می‌کند. کالشی توانست از کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا مجوز فعالیت بگیرد و بعد از چالش حقوقی مهمی در سال ۲۰۲۴، مسیر گسترده‌تری برای ارائه قراردادهای رویدادی پیدا کرد. همین چارچوب قانونی باعث شد این پلتفرم بتواند به یکی از بازیگران جدی بازارهای پیش‌بینی در آمریکا تبدیل شود.

بازارهای پیش‌بینی و پیش بینی ورزشی

در نگاه اول ممکن است بازارهای پیش‌بینی شبیه پیش بینی ورزشی به نظر برسند. در هر دو مورد، افراد روی نتیجه اتفاقی در آینده پول می‌گذارند و اگر پیش‌بینی آن‌ها درست باشد، سود می‌کنند. همین شباهت ظاهری باعث شده است که بخش زیادی از توجه اولیه به بازارهای پیش‌بینی، مخصوصا در آمریکا، از مسیر رویدادهای ورزشی شکل بگیرد.

اما تفاوت اصلی این‌جا است که بازارهای پیش‌بینی فقط به ورزش محدود نیستند. این بازارها می‌توانند موضوعات متنوع‌تری را پوشش دهند که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم:

• انتخابات و رویدادهای سیاسی
• نرخ بهره، تورم و شاخص‌های اقتصادی
• عملکرد شرکت‌ها و تصمیم‌های مدیریتی
• عرضه محصولات و فناوری‌های جدید
• رویدادهای ورزشی و سرگرمی

در آمریکا، رشد قراردادهای ورزشی در پلتفرم‌هایی مثل کالشی تا حد زیادی به شرایط قانونی هم ارتباط دارد. در بسیاری از ایالت‌ها، پیش بینی آنلاین ورزشی هنوز قانونی یا در دسترس نیست. از طرف دیگر، بازارهای پیش‌بینی در سطح فدرال و تحت نظارت نهادهای مالی بررسی می‌شوند. همین تفاوت باعث شده است برخی کاربران از بازارهای پیش‌بینی برای معامله روی رویدادهای ورزشی استفاده کنند.

فراتر از ورزش؛ فرصت واقعی بازارهای پیش‌بینی کجاست؟

فرصت اصلی بازارهای پیش‌بینی در رویدادهایی است که نتیجه آن‌ها می‌تواند روی اقتصاد، بازارهای مالی و تصمیم سرمایه‌گذاران اثر بگذارد. نتیجه انتخابات، تصمیم بانک مرکزی درباره نرخ بهره، تغییر نرخ تورم، عرضه یک محصول مهم یا موفقیت یک فناوری جدید، همگی نمونه‌هایی از رویدادهایی هستند که برای فعالان بازار اهمیت واقعی دارند.

بازارهای پیش‌بینی این امکان را ایجاد می‌کنند که چنین رویدادهایی به قراردادهای قابل معامله تبدیل شوند. در این حالت، سرمایه‌گذار مجبور نیست فقط از مسیر خرید سهام، اختیار معامله یا قراردادهای آتی با یک سناریوی آینده مواجه شود. او می‌تواند مستقیماً روی خود رویداد موضع بگیرد.

همین موضوع، تفاوت اصلی بازارهای پیش‌بینی با نگاه صرفا ورزشی به آن‌ها است. ارزش این بازارها زمانی بیشتر می‌شود که بتوانند عدم‌قطعیت‌های مهم اقتصادی، سیاسی و فناوری را به شکلی ساده، قابل معامله و قابل قیمت‌گذاری وارد بازار کنند.

بازارهای پیش‌بینی به‌عنوان زیرساخت مالی آینده

بازارهای مالی سنتی معمولا سرمایه‌گذاران را با مجموعه‌ای از ریسک‌ها روبه‌رو می‌کنند. وقتی کسی سهام یک شرکت را می‌خرد یا از ابزارهایی مثل اختیار معامله استفاده می‌کند، فقط روی اتفاقی مشخص سرمایه‌گذاری نکرده است. قیمت آن دارایی می‌تواند هم‌زمان تحت‌تاثیر نرخ بهره، شرایط اقتصادی، تصمیم‌های مدیریتی، اخبار صنعت، رفتار رقبا و ده‌ها عامل دیگر تغییر کند.

بازارهای پیش‌بینی می‌توانند این مدل را تغییر دهند. در این بازارها، به‌جای معامله روی یک دارایی کلی، می‌توان روی نتیجه یک رویداد مشخص معامله کرد. برای مثال، به‌جای این‌که سرمایه‌گذار فقط سهام یک شرکت فناوری را بخرد، می‌تواند روی این موضوع معامله کند که آیا آن شرکت تا تاریخ مشخصی محصول جدید خود را عرضه می‌کند یا نه.

این ویژگی باعث می‌شود که Prediction Market فقط ابزار پیش‌بینی نباشد. این بازارها می‌توانند به روشی برای مدیریت ریسک، سنجش انتظارات بازار و تبدیل رویدادهای واقعی به قراردادهای مالی تبدیل شوند.

قراردادهای رویدادی؛ راهی برای جدا کردن ریسک از دارایی

فرض کنید سرمایه‌گذاری به آینده ربات‌های انسان‌نمای تسلا خوش‌بین است. در بازارهای سنتی، ساده‌ترین راه برای معامله روی این دیدگاه، خرید سهام تسلا یا استفاده از اختیار معامله آن است. اما مشکل این‌جا است که قیمت سهام تسلا فقط به موفقیت ربات Optimus وابسته نیست. نرخ بهره، فروش خودروهای برقی، رقابت در بازار، تصمیم‌های مدیریتی و حتی رفتار رسانه‌ای ایلان ماسک هم می‌توانند روی قیمت سهام اثر بگذارند.

قراردادهای رویدادی این امکان را می‌دهند که چنین دیدگاهی مستقیم‌تر معامله شود. به‌جای خرید سهام تسلا، بازار می‌تواند قراردادی داشته باشد با این مضمون که آیا ربات Optimus تا تاریخ مشخصی عرضه می‌شود یا نه. در این حالت، تمرکز معامله روی همان رویداد خاص است، نه روی تمام عواملی که قیمت سهام تسلا را جابه‌جا می‌کنند.

نقدشوندگی؛ مرز میان سیگنال واقعی و نویز بازار

قیمت در بازارهای پیش‌بینی زمانی ارزش تحلیلی دارد که افراد زیادی در آن بازار معامله کنند. اگر حجم معاملات پایین باشد، چند معامله کوچک می‌تواند قیمت را جابه‌جا کند و تصویری نادرست از احتمال وقوع یک رویداد بسازد؛ اما وقتی نقدشوندگی بالا باشد، قیمت‌ها بیشتر به نظر جمعی معامله‌گران نزدیک می‌شوند.

نقدشوندگی بالا باعث می‌شود اطلاعات بیشتری وارد قیمت شود. معامله‌گران مختلف، با دیدگاه‌ها و داده‌های متفاوت، روی رویدادی موضع می‌گیرند و همین باعث می‌شود قیمت بازار فقط بازتاب نظر یک گروه کوچک نباشد. به همین دلیل، در بازارهای شلوغ‌تر، احتمال این‌که قیمت‌ها سیگنال بهتری از انتظار بازار بدهند بیشتر است.

برای مثال، اگر هم‌زمان گزارش درآمد یک شرکت و تصمیم بانک مرکزی درباره نرخ بهره در پیش باشد، حجم معاملات در قراردادهای مربوط به هرکدام می‌تواند نشان دهد بازار بیشتر روی کدام رویداد حساس شده است. در این‌جا نقدشوندگی فقط معامله را آسان‌تر نمی‌کند، بلکه نشان می‌دهد کدام موضوع برای فعالان بازار مهم‌تر است.

کشف حقیقت در عصر بی‌اعتمادی

بازارهای پیش‌بینی زمانی اهمیت پیدا می‌کنند که منابع سنتی اطلاعات نتوانند اعتماد کافی ایجاد کنند. در نظرسنجی‌ها، رسانه‌ها یا تحلیل‌های فردی، همیشه این سوال وجود دارد که داده‌ها چقدر دقیق‌ هستند و چه انگیزه‌ای پشت روایت‌ها قرار دارد. اما در بازارهای پیش‌بینی، افراد برای دیدگاهی که دارند هزینه می‌دهند و همین موضوع کیفیت سیگنال را متفاوت می‌کند.

در این بازارها، قیمت‌ها فقط حاصل یک نظر یا تحلیل نیستند. هر معامله‌گر با اطلاعات، برداشت و انگیزه خودش وارد بازار می‌شود و قیمت نهایی از برخورد همین دیدگاه‌ها شکل می‌گیرد. وقتی اطلاعات جدید منتشر می‌شود، معامله‌گران واکنش نشان می‌دهند و قیمت‌ها تغییر می‌کنند.

به همین دلیل، بازارهای پیش‌بینی می‌توانند به ابزاری برای فهم انتظارات جمعی تبدیل شوند. آن‌ها لزوما آینده را بدون خطا نشان نمی‌دهند، اما می‌توانند مشخص کنند بازار در هر لحظه احتمال وقوع یک رویداد را چگونه می‌بیند.

فرصت چندتریلیون‌دلاری بازارهای پیش‌بینی

برای تخمین اندازه احتمالی بازارهای پیش‌بینی، می‌توان آن‌ها را در کنار بازار جهانی مشتقات فرابورسی قرار داد. این مقایسه از آن جهت مهم است که هر دو بازار با مدیریت ریسک، قیمت‌گذاری عدم‌قطعیت و معامله روی سناریوهای آینده سروکار دارند.

اگر بازارهای پیش‌بینی فقط بخش کوچکی از حجم بازار مشتقات را جذب کنند، اندازه آن‌ها می‌تواند به تریلیون‌ها دلار برسد. در سناریوی محافظه‌کارانه، این فرصت حدود یک تریلیون دلار برآورد می‌شود و در سناریوهای بزرگ‌تر می‌تواند در میان‌مدت به حدود پنج تریلیون دلار برسد.

رسیدن به چنین اندازه‌ای به چند عامل بستگی دارد. شفاف‌تر شدن قوانین، رشد پلتفرم‌های معاملاتی، افزایش نقدشوندگی و ورود بازیگران نهادی از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند مسیر رشد بازارهای پیش‌بینی را تعیین کنند.

چالش‌های پیش‌روی بازارهای پیش‌بینی

اولین چالش بازارهای پیش‌بینی، قانون‌گذاری است. هنوز در بسیاری از کشورها مشخص نیست این بازارها باید مثل ابزارهای مالی بررسی شوند یا در دسته پیش بینی و قمار قرار بگیرند. همین ابهام می‌تواند روی فعالیت پلتفرم‌ها، دسترسی کاربران و نوع قراردادهایی که اجازه معامله دارند اثر بگذارد.

چالش بعدی، نقدشوندگی در بازارهای کوچک‌تر است. همه قراردادها به اندازه انتخابات، نرخ بهره یا رویدادهای بزرگ ورزشی معامله‌گر جذب نمی‌کنند. وقتی تعداد معامله‌گران کم باشد، قیمت‌ها راحت‌تر جابه‌جا می‌شوند و ممکن است تصویر دقیقی از احتمال واقعی یک رویداد نشان ندهند.

موضوع دیگر، احتمال دستکاری بازار است. اگر یک قرارداد حجم کمی داشته باشد، یک بازیگر بزرگ می‌تواند با چند معامله سنگین قیمت را تغییر دهد و برداشت دیگران را تحت‌تاثیر قرار دهد. این مسئله مخصوصا در قراردادهایی مهم‌تر می‌شود که نتیجه آن‌ها روی افکار عمومی یا تصمیم‌های مالی اثر می‌گذارد.

پذیرش عمومی و نهادی هم هنوز کامل شکل نگرفته است. برای این‌که بازارهای پیش‌بینی به بخشی جدی از بازارهای مالی تبدیل شوند، باید کاربران عادی، سرمایه‌گذاران حرفه‌ای، نهادهای ناظر و پلتفرم‌های مالی به سازوکار آن‌ها اعتماد کنند.

آینده بازارهای پیش‌بینی؛ از ابزار حاشیه‌ای تا بازار مالی جریان اصلی

آینده بازارهای پیش‌بینی به این بستگی دارد که این بازارها چقدر بتوانند از موضوعات ساده و پرطرفدار فاصله بگیرند و وارد رویدادهای جدی‌تر اقتصادی و مالی شوند. بازارهایی که امروز بیشتر با انتخابات، ورزش یا خبرهای روز شناخته می‌شوند، در مرحله بعد می‌توانند به محلی برای معامله روی نرخ بهره، تورم، تصمیم‌های شرکت‌ها و روندهای فناوری تبدیل شوند.

برای رسیدن به این نقطه، چند مورد اهمیت زیادی دارد. قراردادها باید شفاف و قابل فهم باشند، قوانین باید مسیر فعالیت پلتفرم‌ها را مشخص کنند و نقدشوندگی باید به اندازه‌ای برسد که قیمت‌ها قابل اتکا باشند. ورود کارگزاری‌ها، صرافی‌ها و بازیگران نهادی هم می‌تواند این بازارها را از فضایی محدودتر به بخشی از بازار مالی جریان اصلی نزدیک کند.

اگر این مسیر ادامه پیدا کند، بازارهای پیش‌بینی فقط ابزاری برای حدس‌ زدن آینده نخواهند بود. آن‌ها می‌توانند به بازاری تبدیل شوند که در آن عدم‌قطعیت قیمت‌گذاری می‌شود و سرمایه‌گذاران، شرکت‌ها و تحلیلگران از آن برای فهم بهتر انتظارات بازار استفاده می‌کنند.