متوسط کریپتو پدیا

طرح پانزی چیست، چه تفاوتی با طرح هرمی دارد و چطور از آن دوری کنیم؟

طرح پانزی (Ponzi) نوعی از کلاهبرداری است که جملات اصلی به کار رفته در تمامی این نوع اسکم‌ها شامل «سود قطعی ماهانه ۲۵ درصد!» ، «سرمایه گذاری تضمینی با نرخ سود ثابت ماهانه ۴۰ درصد!» ، «دوستان خود را به این سرمایه گذاری دعوت کنید و به ازای هر نفر سودتان از ۲۰ درصد به ۲۵ درصد ماهانه افزایش می‌یابد!» هستند. ممکن است عبارات این چنینی را در فضای سرمایه گذاری دیده باشید و بسیار وسوسه شوید که وارد این سرمایه گذاری شوید؛ به این دلیل که اولا سود آنها نسبت به سودهای متعارف بسیار بیشتر است، ثانیا کلماتی مانند قطعی، تضمینی و غیره برای سرمایه گذار قوت قلب است، ثالثا چه کسی از پولدار شدن بدش می‌آید! در این مقاله به بررسی کامل سوالاتی مانند طرح پانزی چیست و چگونه کار می‌کند؟ آیا بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال طرح پانزی هستند؟ و سپس شباهت‌ها و تفاوت‌های کلاهبرداری های پانزی و هرمی را بررسی می‌کنیم.

این مقاله در تاریخ ۱۱ بهمن ۹۹ بروز رسانی شده است

طرح پانزی چیست و چگونه کار می‌کند؟

طرح پانزی

طرح پانزی یک روش کلاهبرداری در سرمایه گذاری است که سود بسیار زیاد و ریسک بسیار کم وعده می‌دهد. البته برخی از طرح‌های این چنینی ممکن است پانزی نباشند؛ زیرا طرح پانزی ساز و کاری دارد که در ادامه به بیان آن پرداخته می‌شود. اما تا به امروز هر طرحی که وعده‌ سودهای قطعی و تضمینی و نامتعارف داده، Ponzi بوده است. در این نوع اسکم‌ها، سودها از طریق پول‌های سرمایه گذاران جدید تامین می‌شود و به سرمایه گذاران قدیمی داده می‌شود. شرکت‌های پانزی تمام تمرکز خود را بر روی جذب مشتریان جدید می‌گذارند. زیرا برای پرداخت سود به مشتریان، آنها نیازمند مشتریان جدید هستند تا بتوانند فعالیت کنند؛ زمانی که جذب سرمایه گذار جدید دشوار شد و یا درخواست مشتریان فعلی برای برداشت پول‌هایشان زیاد شد، شرکت های پانزی از هم می‌پاشند.

این طرح به این صورت است که سود سرمایه گذاران را از پول دیگر سرمایه گذاران تامین می‌کند؛ یعنی با پول سرمایه گذار جدید، سود مشتریان قدیمی را تامین می‌کنند و مقداری نیز خود بر می‌دارند. این طرح شباهت‌هایی با طرح‌های هرمی دارد که از سرمایه اولیه زیر شاخه‌های جدید، سود سر شاخه‌ها و افراد قدیمی را می‌دهند. بنابراین سود ارائه شده به سرمایه گذاران ماحصل یک فعالیت اقتصادی و یک سرمایه گذاری واقعی نیست! 

با این که تکنولوژی پیشرفت می‌کند و کلاهبرداران سعی در به روز رسانی طرح‌های خود می‌کنند، اما چند مورد مشترک در تمام طرح‌های پانزی وجود دارد:

  • وعده سود قطعی و ریسک کم: هر سرمایه گذاری دارای ریسک با درجات مختلف است و سرمایه گذارانی که به دنبال سودهای بیشتر هستند، ریسک بیشتری نیز متوجه آنهاست. بنابراین به هر پروژه‌ای که سود تضمینی وعده می‌دهد، شک کنید. 
  • سود پایدار و ثابت با وجود تغییر شرایط بازار: ارزش سرمایه با توجه به شرایط بازار، افزایش و کاهش می‌یابد. مراقب سرمایه گذاری‌هایی که بدون توجه به بازار تنها سود می‌دهند، باشید. 
  • عدم ثبت پروژه های کلاهبرداری: در آمریکا، سرمایه‌های سرمایه گذاران در سازمان بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) ثبت نمی‌شوند. طرح های پانزی معمولا در سیستم‌های قانون گذاران و SEC ثبت نمی‌شوند. ثبت شدن فاکتور بسیار مهمی است؛ زیرا به سرمایه گذاران اجازه می‌دهد تا به اطلاعات شرکت از جمله مدیران، محصولات، خدمات و غیره دسترسی داشته باشند. 
  • فروشندگان بدون مجوز: متخصصان و شرکت‌های معتبر باید توسط فدرال و دیگر قانون گذاران مجوز دریافت کنند. بسیاری از شرکت های پانزی جزو فروشندگان و شرکت‌های بدون مجوز هستند. 
  • استراتژی‌های سرمایه گذاری در طرح‌های پانزی نامشخص یا بسیار پیچیده است: از سرمایه گذاری‌هایی که آنها را درک نمی‌کنید و یا اطلاعات کاملی درباره آنها ندارید، پرهیز کنید. پروژه های پانزی معمولا دارای استراتژی‌های نامشخص و گنگ، و یا بسیار پیچیده و غیرقابل درک هستند.
  • مشتریان نمی‌توانند رسید رسمی سرمایه گذاری خود را مشاهده کنند: گزارش حساب کاربری باید شفاف باشد و اگر این گونه نیست،‌ می‌تواند زنگ خطری برای سرمایه گذاری باشد.
  • مشتریان برای دریافت پول‌های خود دچار مشکل می‌شوند: اگر نمی‌توانید پول خود را خارج کنید یا این کار به سختی انجام می‌شود، مشکوک شوید. تبلیغ کنندگان طرح های پانزی، اکثر اوقات با پیشنهاد سودهای بیشتر کاربران را از برداشت پول منع می‌کنند.

تاریخچه طرح Ponzi

تاریخچه طرح Ponzi

نام این طرح از شخصی به نام چارلز پانزی (Charles Ponzi) ایتالیایی گرفته شده است. او در سال ۱۹۱۹ برای اولین بار از این روش استفاده کرد؛ البته این طرح توسط پانزی ابداع نشده و پیش‌تر، در اواسط سده ۱۸۰۰ توسط ادل اسپیتزدر (Adele Spitzeder) در آلمان و سارا هو (Sarah Howe) در آمریکا اجرا شده است. روش‌هایی که ما امروزه به عنوان طرح پانزی می‌شناسیم، در دو رمان “مارتین شوزلویت” و “دوریت کوچک” نوشته چارلز دیکنز اشاره شده است.

طرح چارلز پانزی در سال ۱۹۱۹، متمرکز بر خدمات پستی ایالات متحده بود. خدمات پستی در آن زمان به صورت کوپن‌های بین المللی بود که به ارسال کننده اجازه می‌داد تمبر خود را پیش خرید کند و آن را در بسته ارسالی خود ضمیمه کند. گیرنده نیز باید کوپن را به اداره پست محلی می‌برد و اگر می‌خواست در اولویت قرار گیرد، باید کوپن را مهر می‌کرد. این نوع مبادلات با نام آربیتراژ شناخته می‌شد، که البته کاری خلاف قانون نبود. چارلز پانزی تحت عنوان شرکت خود به نام Securities Exchange Company، وعده ۵۰ درصد سود در ۴۵ روز یا ۱۰۰ درصد سود در ۹۰ روز را می‌داد که سرمایه گذاران به سرعت جذب این طرح شدند. به جای این که پول در جایی سرمایه گذاری شود، Ponzi‌ دوباره پول‌ها را توزیع می‌کرد و به سرمایه گذاران می‌گفت سود کرده‌اند. این طرح تا آگوست سال ۱۹۲۰ که The Boston Post شروع به تحقیق درباره شرکت چارلز پانزی کرد، ادامه یافت. در نتیجه تحقیقات این روزنامه، چارلز پانزی دستگیر و جریمه شد. 

Charles Ponzi بدون هیچ سرمایه‌ای و تنها با قرض گرفتن از یک صراف معتبر طرح خود را شروع کرد و طولی نکشید که به یکی از ثروتمندترین افراد آمریکا تبدیل شد؛ به طوری که سراسر آمریکا او را می‌شناختند.

آیا بیت کوین و ارزهای دیجیتال طرح پانزی هستند؟

آیا بیت کوین و ارزهای دیجیتال طرح پانزی هستند؟

اگر وایت پیپر بیت کوین که اولین بار توسط ساتوشی ناکاموتو ارائه شد را مطالعه کنید، در هیچ کجای آن به بازگشت قطعی سرمایه اشاره‌ای نشده و حتی در رابطه با قیمت بیتکوین نیز حرفی زده نشده است؛ بنابراین Bitcoin تنها یک ارز دیجیتال است که اهداف مخصوص به خود را دارد و اگر کسی می‌خواهد آن را به عنوان سرمایه گذاری خریداری کند، ریسک این سرمایه گذاری با خود فرد است و هیچ تضمینی نیست که قیمت آن افزایش و یا کاهش پیدا کند. پس می‌توان با قاطعیت گفت که بیت کوین به هیچ عنوان یک طرح پانزی نیست و به طور کلی رسالتش با این مقوله کاملا فاصله دارد؛ اما این بدان معنی نیست که هیچ ارز رمزنگاری شده‌ای پانزی نیست و نمی‌تواند کلاهبرداری باشد!

اما زمانی که رمز ارزها رونق پیدا کردند و محبوبیت آنها در بین مردم افزایش پیدا کرد، برخی افراد سودجو از این فضا استفاده کردند و طرح‌های پانزی خود را در قالب ارزهای دیجیتالی و سود ناشی از آنها پیاده سازی کردند.

طرح کلاهبرداری پانزی در حوزه ارزهای دیجیتال

اگر از علاقمندان به حوزه ارزهای دیجیتالی هستید و اخبار آن را دنبال می‌کنید، قطعا نام بیت کانکت (Bitconnect) را شنیده‌اید. بیت کانکت طرحی بود که با وعده سود قطعی روی کار آمد و به نوعی از اعتماد مردم به بازار رمز ارزها سوءاستفاده کرد. Bitconnect در ابتدا مانند سایر طرح های پانزی سود می‌داد؛ اما فرجامش نیز همانند سایر طرح‌های پانزی شد و بعدها پرداخت سودها قطع شد و سیستم به طور کلی نابود شد و موسس بیت کانکت سرمایه تمام افراد سرمایه گذار را به یغما برد.

از دیگر طرح‌هایی که می‌شود آن را به نوعی Ponzi دانست، کریپتوتب است؛ اما کمی منصفانه‌تر و متفاوت‌تر. در اینجا شما سرمایه مالی وسط نمی‌گذارید، اما اگر به لپ تاپ، کامپیوتر و دستگاه خود به چشم سرمایه نگاه کنید می‌توان کریپتوتب را طرحی پانزی دانست. زیرا از طریق سیستم‌های کاربران و با به کارگیری توان پردازشی‌شان به استخراج ارز دیجیتالی می‌پردازد و بهای ناچیزی به کاربران خود به نسبت توان پردازشی که در اختیار Cryptotab گذاشته‌اند، پرداخت می‌کند و برای افزایش درآمد کاربران، آنها را تشویق به جذب زیرمجموعه می‌کنند.


کریپتو تب (Cryptotab) چیست؟ کسب درآمد با یک طرح پانزی!


پلاس توکن (Plus Token) یک شرکت پانزی چینی بود که در سال ۲۰۱۹ بیش از ۲ میلیارد دلار کلاهبرداری کرد. پلاس توکن یک شرکت خدمات کیف پول تقلبی بود که به کاربران وعده سودهای زیاد برای خرید توکن قلابی این شرکت با نام PLUS در ازای بیت کوین یا اتر را می‌داد. از طریق کمپین تبلیغاتی این کمپانی، حدود ۳ میلیون نفر جذب شدند که بیشتر آنها از کشور چین، کره و ژاپن بودند. در ژوئن ۲۰۱۹، مقامات کشور چین ۶ نفر که به نظر می‌آمد پشت این شرکت کلاهبرداری باشند را دستگیر کرد؛ اما حداقل یک نفر دیگر آزاد است، زیرا این پول‌ها همچنان در حال تمیز شدن (قانونی شدن) هستند و مقداری از آنها نقد شده است.

طرح‌های پانزی بسیار زیادی در دنیای ارزهای دیجیتالی وجود داشته‌اند که همانند بیت کانکت و پلاس توکن نابود شده‌اند، که از جمله آنها می‌توان به bitcoinly، bitlake، vone، mecoin و غیره اشاره کرد. اسکمرهای رمز ارزها در سال ۲۰۱۹، حدود ۴.۳ میلیارد دلار کلاهبرداری کرده‌اند، که این مقدار حدود ۳ برابر سال ۲۰۱۸ است. 

کلاهبرداران از این حقیقت که خیلی از افراد با حوزه رمز ارزها آشنا نیستند استفاده می‌کنند و با حربه یک شبه پولدار شدن، آنها را چپاول می‌کنند. بنابراین به عنوان کاربرانی که در این حوزه فعالیت می‌کنید، باید بدانید که رمز ارزها نیز مانند تمام انواع سرمایه گذاری‌ها ریسک دارد و چیزی به نام یک شبه پولدار شدن وجود ندارد. بنابراین دانش خود را افزایش دهید تا گرفتار طرح‌های پانزی و انواع دیگر کلاهبرداری‌ها نشوید.

مقایسه طرح پانزی و هرمی

مقایسه طرح پانزی و هرمی

طرح های کلاهبرداری پانزی و هرمی معمولا محصولی از خود ارائه نمی‌دهند و حتی اگر این کار را بکنند، محصول آنها معتبر نیست و ارزش زیادی ندارد. اما مهم‌ترین مسئله‌ای که این طرح‌ها را پابرجا نگه می‌دارد، این است که به طور مداوم پول به آنها تزریق شود؛ در غیر این صورت این سیستم‌ها از هم می‌پاشند یا دیگر سوددهی ندارند و در معمول‌ترین شرایط مانند پروژه گلد کوئست، فرد تمام سرمایه را به سرقت می‌برد.

 

در طرح‌های پانزی، معمولا افراد مدعی می‌شوند که آنها سرویسی برای مدیریت سرمایه‌گذاری هستند و در این سرویس‌ها شما سرمایه‌گذاری می‌کنید و سود کسب می‌کنید. در این نوع طرح کلاهبرداری، تنها کافی است که سرمایه‌گذاری کنید و پول خود را در اختیار این سرویس‌ها قرار دهید. در بسیاری از مواقع، افراد با دریافت سود در چندین دوره اول وسوسه می‌شوند که سرمایه بیشتری را به این سرویس‌ها تزریق کنند و با این کار فروپاشی این سیستم‌ها را به تاخیر می‌اندازند. در واقع تا وقتی به این سیستم‌های کلاهبرداری پول تزریق شود، همچنان پابرجا خواهند ماند. در برخی پروژه های پانزی شما باید زیرمجموعه وارد کنید؛ اما این سیستم در همه پروژه‌ها انجام نمی‌شود.

اما طرح‌های هرمی بر اساس نتورک مارکتینگ است و برای این که سرمایه‌گذار سود کسب کند، باید عضو جدید را به سیستم وارد کند. این سیستم از آنجایی که به عضوگیری نیاز دارند، به تلاش بیشتری برای جذب نیرو نیاز است. از آنجایی که عضوگیری به مراتب سخت‌تر از سرمایه‌گذاری است، فروپاشی طرح‌ها هرمی زودتر از طرح‌های پانزی رخ می‌دهد.

طرح کلاهبرداری هرمی به این شکل است که شما برای ورود باید پولی را پرداخت کنید و در صورت معرفی چند عضو جدید، به شما جایزه، حق الزحمه یا کمیسیون پرداخت می‌شود. هر چه شما و اعضای زیرمجموعه‌تان افراد بیشتری را وارد این سیستم کنید، هرم بزرگ‌تر شده و حق کمیسیون بیشتری به اعضای ارشد پرداخته می‌شود. کلاهبرداری هرمی نیز از خود محصولی معتبر و واقعی ارائه نمی‌دهد و معمولا وابسته به پول افراد جدیدی است که وارد این سیستم می‌شوند.

به طور قطع شما نیز پروژه‌هایی با نام نتورک مارکتینگ را شنیده‌اید که خود را جدا از طرح‌های هرمی می‌دانند و با شیوه‌های به روزتر و یا سیستمی متفاوت کار می‌کنند و همگی مدعی‌اند که در این سیستم محصولی برای ارائه و خرید و فروش وجود دارد. اما قابل توجه است که این سیستم‌ها با روش‌های جدید تنها قصد کلاهبرداری دارند و می‌خواهند با ارائه محصولی غیرمعتبر، کلاهبرداری خود را مخفی کنند و تنها قصد دارند از پول سرمایه‌گذار جدید به افرادی که در راس هرم قرار دارند و یا لیدر مجموعه هستند، سود برسانند.

طرح پانزی ترون

بسیاری از شرکت های پانزی در ارزهای دیجیتال، از شبکه ترون استفاده می‌کنند؛ زیرا کارمزد این شبکه بسیار کم و نزدیک به صفر است. این پروژه های پانزی با این که استراتژی‌ها و برنامه‌های مختلفی دارند، اما همه آنها بدون استثنا دارای ویژگی‌های مشترکی هستند؛ ریسک کم، سود بالا و ثابت. برخی از طرح‌های Ponzi‌ مبتنی بر شبکه Tron‌که در ایران نیز در یک سال گذشته بسیار رواج یافتند و مجموعه میهن بلاکچین نیز آنها را زیر ذره بین قرار داده است، شامل بانک ترون (Bank of Tron) و اکو اسمارت (EcoSmart) بودند. 

نتیجه گیری

همانطور که در این مقاله گفتیم، طرح پانزی یک نوع کلاهبرداری است که سودهای قطعی و بسیار زیاد بدون ریسک ارائه می‌دهد. این نوع پروژه‌ها تنها تا زمانی پابرجا هستند که پول به آنها تزریق شود و یا افراد زیادی درخواست برداشت سرمایه داشته باشند. این شرکت‌ها به این علت که در جایی سرمایه گذاری نمی‌کنند، سودها را از پول افراد تازه وارد به افراد قدیمی منتقل می‌کنند و در این میان، مقداری نیز خود بر می‌دارند. 

معاملات پانزی در تمامی حوزه‌های پولی و مالی و حتی در حوزه ارزهای دیجیتال مشاهده می‌شوند؛ بنابراین حتما باید قبل از سرمایه گذاری، ویژگی‌های طرح های پانزی را مد نظر داشته باشید و اگر پروژه مربوطه نشانی از کلاهبرداری Ponzi مثل وعده سود قطعی، سود بسیار زیاد و نامعقول، سود تضمینی و غیره داشت، به هیچ عنوان در آن سرمایه گذاری نکنید. اگر سود قطعی امکان پذیر بود، بدون شک دولت‌ها و بانک‌ها از این سیستم استفاده می‌کردند. سودهای وسوسه انگیز ۵۰ درصدی که هیچ سازمانی آنها را ارائه نمی‌دهد، همیشه این حس را ایجاد می‌کند که چگونه امکان دارد تا این میزان سود پرداخت شود؟ جالب است بدانید که هدف بسیاری از پروژه های کلاهبرداری پانزی ،‌ ساکنان کشورهای ایران، آرژانتین، ونزوئلا و در مجموع کشورهای با اقتصاد نابسامان هستند؛ زیرا بسیاری از افرادی که در این کشورها با شرایط سخت زندگی می‌کنند، به دنبال راه‌هایی برای بهبود وضعیت مالی خود هستند. بنابراین راحت‌تر در دام کلاهبرداری‌ها می‌افتند. 

به طور کلی هرگاه مشاهده کردید که پروژه‌ای وعده‌ی سودهای غیر متعارف به سرمایه گذارانش می‌دهد، به هیچ عنوان به راحتی آن را نپذیرید و اگر قصد سرمایه گذاری در آن را دارید، به طور دقیق آن را مورد بررسی قرار دهید.

منبع
میهن بلاکچین

نوشته های مشابه

54 دیدگاه
جدید ترین
قدیمی ترین محبوب ترین
Inline Feedbacks
View all comments