بیت کوین چیست؟ آشنایی با بیت کوین به زبان ساده

مهم‌ترین سوال برای افرادی که نخستین بار اسم ارز دیجیتال را می‌شوند، این است که بیت کوین چیست؟ همچنین افرادی که از ارز دیجیتال بیت کوین به عنوان ابزار سرمایه‌گذاری یا ترید استفاده می‌کنند نیز اطلاعات ناقصی در مورد فناوری و تکنولوژی مورد استفاده در بیت کوین دارند. بیت کوین فقط یک ارز دیجیتال ساده نیست؛ ایده‌ای است که مفهوم پول، بانک و اعتماد را برای همیشه تغییر داده. از روزی که اولین بلاک بیت کوین در سال ۲۰۰۹ استخراج شد، این شبکه غیرمتمرکز به یکی از تأثیرگذارترین نوآوری‌های مالی قرن ۲۱ تبدیل شده است؛ نوآوری‌ای که بدون بانک، دولت یا نهاد مرکزی کار می‌کند.

اگر سوالاتی مانند نحوه کارکرد بیت کوین، نحوه خرید و فروش بیت کوین، روش‌های استخراج بیت کوین، تاریخچه قیمت بیت کوین، روش‌های کسب درآمد از بیت کوین و غیره ذهن شما را به خود مشغول کرده، این مقاله از میهن بلاکچین برای شماست؛ چرا که قصد داریم به تمام این سوالات پاسخ دهیم و مطالب متعددی درباره اولین رمزارز تاریخ بشر بگوییم.

بیت کوین چیست؟

کاربران گرامی میهن بلاکچین، لطفا برای تماشای این ویدیو VPN خود را روشن کنید.

بیت کوین (Bitcoin) اولین ارز دیجیتال غیرمتمرکز است که با نماد BTC یا ₿ شناخته می‌شود. این رمزارز توسط هیچ نهاد دولتی اداره نمی‌شود و تنها ۲۱ میلیون واحد از آن وجود دارد. سایت رسمی بیت کوین Bitcoin.org است که در سال 2008 توسط ساتوشی ناکاموتو خریداری شده است. برخلاف پول‌هایی مانند ریال، دلار و یورو که امروزه در دسترس ما قرار دارند و توسط دولت‌ها ایجاد شده و حکومت‌ها بر آن نظارت دارند، ارز دیجیتال بیت کوین توسط هیچ دولتی ایجاد نشده و یک ارز دیجیتال یا ارز رمزنگاری شده است که به‌صورت غیرمتمرکز می‌تواند توسط افراد مختلف در سرتاسر جهان مدیریت شود. افرادی که در شبکه بیت کوین فعالیت می‌کنند نیز توسط فرد یا نهاد خاصی انتخاب نمی‌شوند و تصمیم برای فعالیت در این شبکه، کاملا داوطلبانه و اختیاری است.

تعریف بیت کوین به زبان ساده یعنی:

بیت کوین یک پول دیجیتال و غیرمتمرکز است که بدون نیاز به بانک یا واسطه یا وابستگی به دولت یا حکومت خاصی، امکان انتقال مستقیم ارزش بین افراد را فراهم می‌کند.

در شبکه بیت کوین، کاربران خودشان بانک هستند؛ تراکنش‌ها به‌صورت همتابه‌همتا انجام می‌شوند و همه‌چیز روی یک دفترکل عمومی به نام بلاکچین ثبت می‌شود.

بیت کوین به دلیل نوسانات قیمتی منحصربه‌فرد و سود هنگفتی که به سرمایه‌گذاران اولیه خود داده بر سر زبان‌ها افتاده و توجه علاقه‌مندان به بازارهای مالی را به خود جلب کرده است. اما حیف است که اطلاعات ما از این پدیده نوظهور در حد ابزاری برای کسب ثروت محدود بماند. برای اولین بار است که در تاریخ بشر پولی خلق شده که هیچ پشتوانه سیاسی ندارد و توسط نهاد مالی یا پولی دولتی راهبری نمی‌شود.

اگر بخواهیم تعریفی فنی‌تر برای بیت کوین ارائه بدهیم، باید بگوییم بیت کوین یک ارز رمزنگاری شده همتابه‌همتا است که به صورت غیرمتمرکز اداره می‌شود و تمام سابقه آن به صورت زنجیره‌وار، بر روی دفتر کلی به نام بلاک چین ذخیره می‌شود. مهم‌ترین و برجسته‌ترین ویژگی‌های بیت کوین این موارد هستند: بیت کوین قابل سانسور نیست، امکان بیش از یک بار خرج کردن آن وجود ندارد و تراکنش‌های آن در هر زمان و هر مکانی قابل انجام هستند.

بیت کوین پاسخی به کدام مشکل پول است؟

بیت‌کوین صرفاً یک فناوری نوظهور یا یک دارایی دیجیتال نیست؛ بلکه پاسخی است به یک مسئله قدیمی در تاریخ پول. مسئله‌ای که با گذشت زمان نه‌تنها حل نشد، بلکه با متمرکز شدن قدرت چاپ پول در دست دولت‌ها و بانک‌های مرکزی، پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر هم شد. برای درک کاربرد واقعی بیت‌کوین، پیش از هر چیز باید بفهمیم پول چرا به وجود آمد و چگونه از یک ابزار ساده برای مبادله، به عاملی اثرگذار بر قدرت خرید و ثروت انسان‌ها تبدیل شد.

چرا انسان پول را خلق کرد؟

برای شناخت بهتر بیت کوین، نیاز است که نیم‌نگاهی گذرا به سرگذشت پول بیندازیم. از زمانی که انسان زندگی اجتماعی خود را آغاز کرد، برای تأمین نیازهایش ناگزیر به تعامل و مبادله با دیگران بود. نخستین شکل این تعامل، مبادله کالا به کالا یا معاملات پایاپای بود؛ سیستمی که در آن ارزش کالاها مستقیماً با یکدیگر سنجیده می‌شد. اما این روش به‌مرور با مشکلات جدی روبه‌رو شد؛ از نبود یک معیار واحد برای سنجش ارزش گرفته تا اتلاف زمان و انرژی در پیدا کردن طرف معامله مناسب.

برای حل این چالش‌ها، انسان به مفهومی به نام پول به‌عنوان واسطه مبادله رسید. پول باید ویژگی‌هایی مشخص می‌داشت؛ حمل‌ونقل آسان، دوام بالا و پذیرش عمومی. به همین دلیل، فلزات کمیاب و ارزشمند مانند طلا و نقره به‌عنوان پول مورد استفاده قرار گرفتند و سکه‌های فلزی شکل گرفتند. این دوره همزمان با گسترش امپراتوری‌ها بود و نقش حکومت‌ها در نظام پولی پررنگ‌تر شد.

با وجود مزایای سکه‌ها، مشکلاتی مانند سنگینی، دشواری حمل‌ونقل و یکسان نبودن خلوص فلز به‌کاررفته، محدودیت‌های تازه‌ای ایجاد کرد. در نتیجه، خزانه‌هایی شکل گرفت که افراد می‌توانستند سکه‌های خود را در آن نگهداری کنند و در ازای آن، اسناد کاغذی یا همان اعتبارنامه دریافت کنند. این اسناد را می‌توان نخستین نمونه‌های پول کاغذی در تاریخ دانست.

به‌تدریج، کنترل این خزانه‌ها و انتشار پول کاغذی در اختیار دولت‌ها قرار گرفت. از این نقطه به بعد، پول دیگر صرفاً نماینده‌ی ارزش ذخیره‌شده نبود، بلکه به ابزاری تبدیل شد که دولت‌ها می‌توانستند با افزایش عرضه‌ آن، اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهند. در نتیجه به جایی رسیدیم که وظیفه انتشار پول به دست دولت‌ها افتاد. این مساله باعث می‌شود، دولت‌ها هر زمان که بخواهند بدون وقفه پول چاپ کرده که نتیجه‌ آن در بیشتر مواقع تولید تورم و کاهش قدرت خرید مردم است. اینجا زمانی است که بیت کوین وارد زندگی ما شد.

بیت کوین چگونه این معادله را تغییر داد؟

در واکنش به همین ساختار متمرکز و تورم‌زا، بیت‌کوین متولد شد؛ پولی که نه تحت کنترل دولت‌هاست، نه امکان چاپ بی‌رویه دارد و نه برای اعتبار خود به اعتماد به یک نهاد مرکزی وابسته است. بیت‌کوین با عرضه محدود و ساختاری غیرمتمرکز، تلاش می‌کند نقش پول را به شکل اولیه و اصیل خود بازگرداند و ابزاری برای انتقال ارزش، بدون دستکاری و بدون واسطه باشد.

حالا زمان آن رسیده تا به یک سوال مهم پاسخ دهیم. بیت کوین چه کاربردی دارد؟ در این چارچوب، بیت‌کوین دو کاربرد اساسی پیدا می‌کند. نخست، به‌عنوان یک ابزار انتقال ارزش که به افراد اجازه می‌دهد بدون نیاز به بانک‌ها یا سیستم‌های مالی سنتی، دارایی خود را به‌سادگی و در سطح جهانی جابه‌جا کنند. دوم، به‌عنوان یک ذخیره ارزش؛ دارایی‌ای کمیاب که برخلاف پول‌های رایج، قربانی تورم برنامه‌ریزی‌شده نمی‌شود و به همین دلیل از آن به‌عنوان «طلای دیجیتال» یاد می‌شود.

تاریخچه بیت کوین؛ اولین پول الکترونیکی غیرمتمرکز

در روز ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸ مصادف با ۱۰ آبان ماه ۱۳۸۷ مقاله‌ای با عنوان “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” به معنی «بیت کوین: یک سیستم پول الکترونیکی همتا به همتا» منتشر شد. متنی که بعدها به وایت پیپر بیت کوین شهرت یافت و مسیر نظام پولی را برای همیشه تغییر داد. نویسنده این مقاله فرد یا گروهی با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto) بود؛ هویتی که تا امروز در هاله‌ای از ابهام باقی مانده است.

این مقاله تنها ۹ صفحه داشت و ایده اصلی آن، ارائه‌ یک سیستم پول الکترونیکی همتا‌به‌همتا بود؛ سیستمی که در آن افراد بتوانند بدون نیاز به نهادهای واسطه مانند بانک‌ها یا دولت‌ها، مستقیماً با یکدیگر تبادل ارزش انجام دهند. در واقع، بیت‌کوین پاسخی مستقیم به ساختار متمرکز و شکننده‌ سیستم مالی سنتی بود؛ ساختاری که بحران مالی سال ۲۰۰۸ ضعف‌های آن را به‌وضوح آشکار کرد.

مقاله مربوط به وایت پیپر بیت کوین را می‌توانید از این لینک مشاهده کنید.

مسئله اعتماد و چالش دوبار خرج کردن

ساتوشی ناکاموتو در وایت پیپر بیت کوین به دو چالش اساسی اشاره می‌کند. نخست، مسئله‌ اعتماد در یک سیستم غیرمتمرکز؛ اینکه چگونه می‌توان بدون وجود یک نهاد مرکزی، صحت تراکنش‌ها را تضمین کرد. دوم، مشکل دوبار خرج کردن (Double Spending)؛ حمله‌ای که در آن یک کاربر می‌تواند یک دارایی دیجیتال را بیش از یک بار خرج کند.

راه‌حل ارائه‌شده در بیت کوین، ترکیبی هوشمندانه از رمزنگاری، شبکه همتا‌به‌همتا و مکانیزم اجماع است. تراکنش‌ها از طریق امضای دیجیتال اعتبارسنجی می‌شوند و در قالب بلاک‌هایی ثبت می‌شوند که به‌صورت زنجیره‌وار به یکدیگر متصل‌اند. این زنجیره، همان بلاکچین است.

امنیت این شبکه از طریق مکانیزم اثبات کار (Proof of Work) تأمین می‌شود؛ جایی که دستگاه‌هایی به نام ماینر با صرف توان محاسباتی، درستی تراکنش‌ها را تأیید می‌کنند. تغییر اطلاعات ثبت‌شده در بلاکچین نیازمند کنترل بخش عمده‌ای از قدرت محاسباتی شبکه است؛ کاری که در عمل بسیار پرهزینه و غیرمنطقی است. به این ترتیب، بیت کوین بدون نیاز به اعتماد به یک نهاد مرکزی، امنیت و شفافیت را برقرار می‌کند.

چه کسی بیت کوین را ساخته است؟

یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات از زمان تولد بیت کوین تاکنون، هویت خالق یا خالقان این سیستم مالی غیرمتمرکز است. نام ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto) به‌عنوان خالق بیت کوین در وایت‌پیپر و کدهای اولیه این شبکه ثبت شده است؛ اما تاکنون هیچ اطلاعات موثقی درباره هویت واقعی او منتشر نشده و مشخص نیست که ساتوشی ناکاموتو یک فرد است یا نام مستعاری برای یک گروه از برنامه‌نویسان و رمزنگاران.

بر اساس شواهد موجود، ساتوشی ناکاموتو توسعه بیت کوین را از حدود سال ۲۰۰۷ آغاز کرد و در این مدت با تعدادی از متخصصان حوزه رمزنگاری و سیستم‌های توزیع‌شده در ارتباط بود. در ۱۸ آگوست ۲۰۰۸، دامنه‌ی Bitcoin.org ثبت شد و چند ماه بعد، در تاریخ ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸، وایت‌پیپر بیت کوین منتشر شد؛ مقاله‌ای ۹ صفحه‌ای که پایه‌های نظری اولین پول الکترونیکی غیرمتمرکز جهان را بنا گذاشت.

در ادامه، نخستین نسخه از نرم‌افزار بیت کوین در تاریخ ۹ ژانویه ۲۰۰۹ در وب‌سایت سورس‌فورج (SourceForge) منتشر شد در حالی که ساتوشی ناکاموتو چند روز پیش از آن، در ۳ ژانویه ۲۰۰۹، اولین بلاک شبکه بیت‌کوین، موسوم به بلاک پیدایش (Genesis Block) را استخراج کرده بود. از آن زمان، کاربران و توسعه‌دهندگان دیگر نیز به این شبکه پیوستند و بیت‌کوین به‌تدریج از یک ایده‌ آزمایشی به یک شبکه زنده و جهانی تبدیل شد.

ناپدید شدن خالق بیت‌کوین

ساتوشی ناکاموتو تا اواسط سال ۲۰۱۰ نقش فعالی در توسعه بیت‌کوین ایفا می‌کرد و به‌طور مستقیم در بهبود کدها، رفع باگ‌ها و گفت‌وگو با توسعه‌دهندگان اولیه مشارکت داشت. با این حال، او به‌مرور از فعالیت‌های روزمره فاصله گرفت و مسئولیت توسعه پروژه را به برنامه‌نویسی به نام گوین اندرسن (Gavin Andresen) واگذار کرد.

در آوریل ۲۰۱۱، ساتوشی ناکاموتو آخرین پیام شناخته‌شده خود را منتشر کرد و اعلام کرد که به کار دیگری مشغول شده و بیت کوین را به افراد مناسبی سپرده است. پس از آن، هیچ پیام، ایمیل یا فعالیت عمومی دیگری از او ثبت نشد و ساتوشی ناکاموتو برای همیشه از صحنه عمومی کنار رفت. این ناپدید شدن، به یکی از اسرار بزرگ دنیای فناوری و اقتصاد دیجیتال تبدیل شده است و جستجو برای پیدا کردن هویت ناکاموتو از آن زمان ادامه دارد.

در طول سال‌ها، افراد مختلفی به‌عنوان ساتوشی ناکاموتو معرفی یا مطرح شده‌اند. از جمله شناخته‌شده‌ترین این نام‌ها می‌توان به نیک سابو (Nick Szabo)، هال فینی (Hal Finney)، دوریان پرنتیس ساتوشی ناکاموتو (Dorian Prentice Satoshi Nakamoto) و کریگ رایت (Craig Wright) اشاره کرد. با این حال، هیچ‌یک از این ادعاها به‌طور قطعی اثبات نشده‌اند و برخی از آنها صراحتاً توسط خود افراد یا در مراجع قضایی رد شده‌اند.

چرا ناشناس ماندن ساتوشی اهمیت دارد؟

ناشناس ماندن خالق بیتکوین، برخلاف بسیاری از پروژه‌های فناوری، یک ضعف محسوب نمی‌شود؛ بلکه بخشی از فلسفه وجودی این شبکه است. نبود یک رهبر شناخته‌شده یا چهره مرکزی، مانع از شکل‌گیری تمرکز قدرت می‌شود و بیت کوین را به سیستمی تبدیل می‌کند که بقای آن به افراد وابسته نیست.

ساتوشی ناکاموتو با کنار رفتن آگاهانه از پروژه، این پیام را منتقل کرد که بیت‌کوین متعلق به هیچ شخص، شرکت یا دولتی نیست؛ بلکه شبکه‌ای متن‌باز و غیرمتمرکز است که توسط کاربران و توسعه‌دهندگان آن اداره می‌شود. شاید به همین دلیل است که پس از بیش از یک دهه، بیت‌کوین همچنان پابرجاست، حتی در حالی که خالق آن سال‌هاست در سکوت مطلق به سر می‌برد.

پشتوانه بیت کوین چیست؟

پشتوانه ارزهای فیات (ریال، دلار، یورو) معمولا دولت و قدرت اقتصادی آن کشور است؛ اما تکلیف بیت کوین با توجه به غیرمتمرکز بودنش چه می‌شود؟ به‌طور کلی چیزی که اولین رمزارز معتبر دنیا را ارزشمند می‌کند، استقبال مردم از تکنولوژی آن، به رسمیت شناختن آن و استفاده از آن برای اهداف مختلف است. برای درک بهتر این مطلب مثالی می‌زنیم:

فرض کنید تمامی مردم جهان عدس را به عنوان یک واحد پول بپذیرند و به عنوان مثال برای خریدهایشان عدس مبادله کنند. با این منوال عدس ارزشمند می‌شود در حالی که دولت‌ها عدس را توزیع و کنترل نمی‌کنند و عدس پشتوانه‌ای ندارد. شاید خود عدس به خودی خود ارزش چندانی نداشته باشد؛ اما بنا بر دلایلی، مردم آن را به عنوان یک نوع پول پذیرفته‌اند و در معاملاتشان از آن استفاده می‌کنند و حتی ممکن است برخی به این امید که عدس شایع‌تر و ارزشمندتر می‌شود، به منظور سرمایه‌گذاری برای آینده عدس نگهداری کنند.

البته مسلم است که داستان بیت کوین و عدس تفاوت بسیار زیادی دارد و دلایلی که باعث پذیرش بیت کوین توسط مردم شده‌اند، دلایل بسیار محکم و مهمی هستند.

به طور کلی، پشتوانه بیت کوین را باید در قوانین تغییرناپذیر پروتکل، کمیابی و امنیت شبکه آن جستجو کرد. عرضه بیت کوین به ۲۱ میلیون واحد محدود شده و این محدودیت، در کد آن ثبت شده است؛ نه با وعده‌ی دولت‌ها، بلکه با منطق ریاضی. هیچ نهادی قادر نیست این عرضه را افزایش دهد یا به‌صورت دلخواه پول جدید خلق کند. همین ویژگی، بیت‌کوین را به دارایی‌ای ضدتورمی و قابل پیش‌بینی تبدیل کرده است.

در سوی دیگر، ارزش بیت‌کوین حاصل ترکیب پذیرش جهانی، اعتماد به کد متن‌باز آن و امنیت شبکه‌ای است که هر روز توسط هزاران نود و ماینر در سراسر جهان محافظت می‌شود. به همین دلیل، بیت‌کوین بیش از آنکه به «پشتوانه» متکی باشد، به قواعد شفاف، غیرقابل تغییر و اجماع جمعی متکی است.

تقابل دولت‌ها با بیت کوین

دولت‌ها را بزرگ‌ترین رقیب و دشمن بیت کوین معرفی کرد؛ زیرا بیت کوین اولین سیستم مالی است که تحت نظارت هیچ نهادی نیست و هویت کاربران آن تا حدی ناشناس است. مورد دوم از این جهت باعث نگرانی دولت‌ها است، زیرا ممکن است از این طریق فرار مالیات، پولشویی، استفاده در فعالیت‌های غیرقانونی مثل توزیع مواد مخدر، اسلحه، قاچاق انسان و امثالهم بیشتر شود. البته این قضیه نگرانی کامیونیتی کریپتو و بیت کوین را نیز به همراه دارد.

قانون‌گذاری بیت کوین و به طور کلی بازار ارزهای دیجیتال، یکی از جنجالی‌ترین مسائلی است که این حوزه با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند. احتمالا این سوال برایتان پیش آمده که اگر بیت کوین ساختار اقتصادی فعلی را به چالش کشیده، آیا بیت کوین قانونی است و دولت‌ها تا چه اندازه بر روی این ارز دیجیتال محبوب کنترل دارند و اصلا آیا دولت‌ها می‌توانند بیت کوین را محدود کنند. 

کشورها رویکردهای متفاوتی نسبت به این موضوع دارند و هر کدام قوانین خاص خود را برای فعالیت‌های مربوط به این حوزه وضع کرده‌اند. بعضی دولت‌ها نیز ترجیح داده‌اند فعلا به قانون‌گذاری این حوزه ورود نکنند؛ یعنی خرید و فروش بیت کوین در بعضی کشورها هنوز تحت هیچ قانون خاصی نیست. عدم قانون‌گذاری مشخص برای بیت کوین، نشان‌دهنده غیرقانونی بودن آن نیست.

در حال حاضر تا سال ۲۰۲۶ ایالات متحده آمریکا و کشورهایی مثل امارات و انگلستان پیشتازان قانون‌گذاری ارزهای دیجیتال هستند و به دنبال آن هستند تا با قانون‌گذاری بیت کوین به جای تلاش برای تقابل با آن، از این نوآوری بهره ببرند. آخرین وضعیت قانون‌گذاری در حوزه کریپتوکارنسی را می‌توانید از این لینک مطالعه کنید.

بلاک چین بیت کوین چیست؟

بلاکچین ابزاری برای ذخیره اطلاعات به صورت به‌ هم پیوسته و زنجیره‌وار است. این اطلاعات در دفتر کل (Ledger) آن شبکه ذخیره می‌شود. این دفتر کل یا Ledger می‌تواند عمومی باشد و تمام افراد به طور یکسان به آن دسترسی داشته باشند. از آنجایی که بیت کوین یک دارایی با ارزش است و ماهیت آن به گونه‌ای است که توسط تمام افراد حاضر در شبکه اداره می‌شود، باید محلی برای ذخیره کردن تمام تراکنش‌ها داشته باشد. اگر قرار است پای بانکی برای ذخیره کردن بیت کوین در میان نباشد، تراکنش‌های آن باید در محلی امن و مطمئن ذخیره شوند. ساتوشی ناکاموتو از فناوری بلاک چین برای ذخیره تراکنش‌های بیت کوین استفاده کرد.

در سیستم‌های مالی سنتی، ثبت و تأیید تراکنش‌ها بر عهده یک نهاد مرکزی مانند بانک است. اما بیت‌کوین نه بانک دارد، نه سرور مرکزی و نه مدیر واحد. بنابراین به سیستمی نیاز دارد که بتواند بدون اعتماد به یک مرجع مشخص، صحت تراکنش‌ها را تضمین کند. بلاکچین دقیقاً برای حل همین مسئله طراحی شده است؛ سیستمی که نسخه‌ای از آن به‌صورت هم‌زمان روی هزاران کامپیوتر مستقل در سراسر جهان نگهداری می‌شود.

کل شبکه بیت کوین از فناوری بلاکچین استفاده کرده و به این فناوری وابسته است. تمام تراکنش‌هایی که در شبکه بیت کوین تایید می‌شوند، در بلاک چین بیت کوین ذخیره می‌شوند. این شبکه توسط افرادی که به آنها نود (Node) یا گره گفته می‌شود، کنترل می‌شود. هر Full Node (نود اصلی شبکه که اختیار تمام دارد) در شبکه بیت کوین، به طور مستقل لجر بیتکوین را ذخیره می‌کند.

زمانی که هزاران نود مستقل در نقاط مختلف جهان یک نسخه واحد از بلاکچین را ذخیره می‌کنند، دستکاری یا تغییر اطلاعات ثبت‌شده عملاً غیرممکن می‌شود. برای تغییر یک تراکنش قدیمی، مهاجم باید بتواند اکثریت این نودها را هم‌زمان کنترل کند؛ کاری که از نظر فنی و اقتصادی بسیار پرهزینه و غیرمنطقی است.

بلاک چین بیت کوین چطور کار می‌کند؟

هر بار که یک کاربر بخواهد در شبکه بیت کوین تراکنشی انجام دهد، درخواست او به کل شبکه ارسال می‌شود. نودهای شبکه با بررسی سوابق قبلی، مطمئن می‌شوند که فرستنده واقعاً مالک بیتکوین موردنظر است و قبلاً آن را خرج نکرده است. اگر تراکنش معتبر باشد، وارد مرحله انتظار برای تأیید می‌شود.

برخلاف سیستم بانکی که تأیید تراکنش توسط یک نهاد مرکزی انجام می‌شود، در بیت‌کوین این کار به‌صورت جمعی و غیرمتمرکز انجام می‌گیرد. نودها بدون شناخت هویت کاربران و تنها بر اساس قوانین از پیش تعیین‌شده شبکه، درباره معتبر یا نامعتبر بودن تراکنش تصمیم می‌گیرند. همین موضوع باعث می‌شود اعتماد در بیت‌کوین نه بر پایه اشخاص، بلکه بر پایه کد و اجماع شکل بگیرد.

تراکنش‌های تأییدشده در قالب بسته‌هایی به نام بلاک (Block) گروه‌بندی می‌شوند. هر بلاک شامل مجموعه‌ای از تراکنش‌ها به‌همراه اطلاعاتی است که آن را به بلاک قبلی متصل می‌کند. این اتصال زنجیره‌وار باعث می‌شود بلاک‌ها به‌صورت یک زنجیره به هم وابسته باشند؛ به‌طوری که تغییر در یک بلاک، تمام بلاک‌های بعد از آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

این ساختار زنجیره‌ای باعث می‌شود بلاکچین بیت کوین خاصیتی به نام تغییرناپذیری (Immutability) پیدا کند. به بیان ساده، اطلاعاتی که در بلاکچین ثبت می‌شوند، عملاً قابل حذف یا ویرایش نیستند و فقط می‌توان تراکنش‌های جدیدی به آن اضافه کرد.

یکی از اجزای مهم بلاکچین بیت کوین، هدر هر بلاک است. این جز از بلاک دارای اطلاعات مهمی است که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم.

مفهوم Block Header در بیت کوین چیست؟

در شبکه بلاکچین، هر بلاک با استفاده از هش Header Block آن بلاک شناخته می‌شود که نقش شناسنامه آن بلاک را ایفا می‌کند. در هدر بلاک شش داده ذخیره می‌شود. لازم به ذکر است که هدر هر بلاک ۸۰ بایت از حجم ۱ مگابایتی شبکه بیت کوین را اشغال می‌کند. در هر هدر بلاک شبکه بیت کوین اطلاعات زیر ذخیره می‌شود:

• نسخه بیت کوین: ورژن یا Version بیت کوین به نسخه نرم‌افزار بیت کوینی اشاره دارد که ماینر از آن استفاده کرده است. این بخش ۴ بایت حجم دارد.
• Previous block hash: هدر بلاک قبلی با استفاده از تابع رمزنگاری بیت کوین هش شده (به فرم رمزنگاری درآمده) و در بلاک بعدی ذخیره می‌شود. این بخش ۳۲ بایت حجم دارد.
• Merkle Root: ساتوشی برای تامین امنیت تراکنش‌ها از یک ساختار درختی برای هش کردن تراکنش‌ها استفاده کرده است. این ساختار درختی را Merkle Tree می‌گوییم.این بخش ۳۲ بایت حجم دارد. تصویر زیر این مورد را نشان می‌دهد:

• Timestamp: تایم استمپ یا برچسب زمانی به زمان ایجاد بلاک به صورت تقریبی اشاره دارد. مبدا محاسبه این زمان ساعت ۰۰:۰۰ روز اول ژانویه سال ۱۹۷۰ بوده و به صورت ثانیه بیان می‌شود. این بخش نیز ۴ بایت حجم دارد. مقاله مربوط به تایم استمپ را می‌توانید از این لینک مطالعه کنید.
• Difficulty Target یا سختی هدف: این مورد به سختی هدف که شبکه برای ایجاد بلاک‌ها در نظر گرفته اشاره دارد. در شبکه بیت کوین با توجه به تعداد ماینرها و قدرت پردازشی شبکه، سختی به عنوان ابزاری برای اندازه‌گیری توان پردازشی مورد نیاز برای استخراج یک بلاک استفاده می‌شود. سختی هدف در شبکه بیت کوین هر ۲۰۱۶ بلاک با توجه به توان پردازشی کل نودهای شبکه، باز تنظیم می‌شود.
• Nonce: نانس یک عدد اتفاقی است که در استخراج یک بلاک مدنظر قرار می‌گیرد. این مفهوم را در بخش ماینینگ بیت کوین این مقاله توضیح خواهیم داد. این عدد نیز ۴ بایت حجم دارد.

برای استخراج هر بلاک جدید، هدر بلاک قبلی هش می‌شود و در بلاک جدید درج خواهد شد. به این شکل زنجیره‌ای از بلوک‌های به هم پیوسته ایجاد خواهد شد که تغییر در هر یک از آنها، قابل تشخیص است. حالا وقت آن رسیده تا فرآیند انجام تراکنش‌ها در شبکه بیت کوین را بیاموزیم.

تراکنش بیت کوین چطور انجام می‌شود و چه ویژگی‌هایی دارد؟

فرض کنید می‌خواهید مقداری بیت کوین برای شخص دیگری ارسال کنید. برخلاف سیستم بانکی، هیچ بانک، شرکت یا نهاد مرکزی‌ای وجود ندارد که این انتقال را انجام دهد. شما فقط یک درخواست انتقال را به شبکه‌ای جهانی از کامپیوترها ارسال می‌کنید؛ شبکه‌ای که خودش قوانین را اجرا می‌کند و به کسی اعتماد ویژه‌ای ندارد.

وقتی تراکنش بیت کوین را ایجاد می‌کنید، این تراکنش ابتدا به تمام نودهای شبکه اعلام می‌شود. نودها بررسی می‌کنند که آیا واقعاً صاحب این بیت‌کوین هستید، آیا قبلاً آن را خرج نکرده‌اید و آیا قوانین شبکه را رعایت کرده‌اید یا نه. اگر همه چیز درست باشد، تراکنش معتبر شناخته می‌شود؛ اما هنوز نهایی نشده است.

در ادامه تراکنش‌های معتبر وارد فضایی موقتی به نام ممپول (Mempool) می‌شوند. ممپول را می‌توان شبیه صفی در نظر گرفت که تراکنش‌ها منتظر می‌مانند تا نوبت ثبت دائمی آنها برسد. در این مرحله، تراکنش هنوز روی بلاکچین نوشته نشده و امکان حذف یا جایگزینی آن وجود دارد.

در زمان‌هایی که تعداد تراکنش‌ها زیاد است، این صف شلوغ‌تر می‌شود و تراکنش‌هایی که کارمزد بالاتری دارند، معمولاً زودتر انتخاب می‌شوند. به همین دلیل است که گاهی ارسال بیت کوین سریع انجام می‌شود و گاهی نیاز به صبر بیشتری دارد.

حالا نوبت فعالیت ماینرها فرا می‌رسد، افرادی که نقششان ثبت تراکنش‌ها در شبکه است. ماینرها از میان تراکنش‌های موجود در ممپول، تعدادی را انتخاب می‌کنند و آنها را در قالب یک بلاک جدید کنار هم قرار می‌دهند. اما ساختن بلاک کار ساده‌ای نیست؛ ماینر باید یک مسئله محاسباتی پیچیده را حل کند تا اجازه اضافه کردن بلاک به بلاکچین را به دست آورد.

اولین ماینری که موفق شود این مسئله را حل کند، بلاک جدید را به شبکه معرفی می‌کند. سایر نودها بلاک را بررسی می‌کنند و اگر همه چیز مطابق قوانین باشد، آن بلاک تأیید شده و به انتهای بلاکچین اضافه می‌شود. از این لحظه به بعد، تراکنش‌ها نهایی و غیرقابل برگشت محسوب می‌شوند.

تراکنش بیت‌کوین چه ویژگی‌هایی دارد؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تراکنش بیت کوین، غیرقابل بازگشت بودن آن است. وقتی تراکنش تأیید شد، دیگر نمی‌توان آن را لغو یا ویرایش کرد. این موضوع شاید در ابتدا ترسناک به نظر برسد، اما در واقع پایه امنیت و اعتماد شبکه بیت‌کوین است.

ویژگی مهم دیگر، شفافیت است. تمام تراکنش‌ها به‌صورت عمومی روی بلاکچین ثبت می‌شوند و هر کسی می‌تواند آنها را بررسی کند. در عین حال، هویت واقعی افراد به‌صورت مستقیم مشخص نیست و تراکنش‌ها با آدرس‌های دیجیتال انجام می‌شوند. همین شفافیت در حقیقت پایه و اساس تحلیل آنچین است که با استفاده از داده‌های بلاکچینی صورت می‌گیرد.

همچنین، تراکنش بیت‌کوین مرز جغرافیایی نمی‌شناسد. فرقی نمی‌کند فرستنده و گیرنده در چه کشوری باشند؛ قوانین شبکه برای همه یکسان است و انتقال ارزش بدون نیاز به واسطه انجام می‌شود.

یکی دیگر از ویژگی‌های مهم بیت کوین، نیمه‌ناشناس بودن تراکنش‌های آن است. برخلاف تصور رایج، تراکنش‌های بیت‌کوین کاملاً ناشناس نیستند. اطلاعاتی مانند آدرس‌های کیف پول و مقدار تراکنش‌ها به‌صورت عمومی روی بلاکچین ثبت می‌شود و هر فردی می‌تواند آن‌ها را مشاهده کند. به همین دلیل، بیت‌کوین را معمولاً نیمه‌ناشناس یا شبه‌ناشناس می‌دانند.

اگرچه نام و هویت واقعی کاربران مستقیماً در بلاکچین ثبت نمی‌شود، اما در صورت اتصال آدرس‌ها به هویت واقعی افراد، امکان ردیابی تراکنش‌ها وجود دارد. به همین دلیل، حفظ حریم خصوصی در بیت‌کوین نیازمند رعایت اصول و ابزارهای خاصی است. اگر می‌خواهید تراکنش ناشناس در شبکه بیت کوین داشته باشید، این مقاله به شما کمک می‌کند.

UTXO در تراکنش‌های بیت کوین چیست؟

بیت‌کوین برخلاف حساب‌های بانکی، بر اساس مدل حسابداری سنتی عمل نمی‌کند. در این شبکه از مدلی به نام خروجی‌های خرج‌نشده تراکنش (UTXO) استفاده می‌شود. هر تراکنش شامل ورودی‌ها و خروجی‌هایی است که نشان می‌دهند بیت‌کوین‌ها از کجا آمده‌اند و به کجا می‌روند.

زمانی که کاربری بیت‌کوینی دریافت می‌کند، آن مقدار به‌صورت یک UTXO ثبت می‌شود. تا زمانی که این خروجی خرج نشده باشد، به‌عنوان موجودی کاربر محسوب می‌شود. هنگام ارسال بیت‌کوین، کاربر در واقع UTXOهای قبلی خود را مصرف کرده و خروجی‌های جدیدی ایجاد می‌کند. این مدل باعث می‌شود شفافیت، امنیت و قابلیت بررسی تراکنش‌ها در شبکه بیت‌کوین به شکل دقیقی حفظ شود.

برای درک بهتر مدل UTXO بگذارید مثالی بزنیم. فرض کنید علی ۰.۵ بیت کوین دارد که از دو تراکنش قبلی به او رسیده:

• ۰.۲ بیت کوین از میثم
• ۰.۳ بیت کوین از ساناز

در شبکه بیت‌کوین، هرکدام از این مقادیر یک UTXO جداگانه است. وقتی علی بخواهد ۰.۴ بیت‌کوین به رضا بفرستد، شبکه این UTXOها را مصرف می‌کند:

• ۰.۲ + ۰.۳ = ۰.۵ بیت‌کوین بررسی می‌شود تا مطمئن شود موجودی کافی هست.
• سپس ۰.۴ بیت‌کوین به آدرس رضا می‌رود و باقی‌مانده ۰.۱ بیت‌کوین به علی برمی‌گردد، به‌عنوان یک UTXO جدید ثبت می‌شود.

به این ترتیب، شبکه همیشه می‌داند بیت‌کوین‌ها از کجا آمده‌اند و چه کسی هنوز آن‌ها را خرج نکرده است. این مدل باعث می‌شود هیچ تراکنشی قابل جعل نباشد و امنیت شبکه به شکل دقیقی حفظ شود.

استخراج بیت کوین چیست؟

به قسمت جذاب بیت کوین رسیدیم. بخشی که محلی برای کسب درآمد از این پول دیجیتال است. همانطور که گفتیم، بلاکچین بیت کوین از الگوریتم اجماعی به نام اثبات کار استفاده می‌کند و برای اینکه یک تراکنش در شبکه انجام شود، باید مورد تایید اعضای شبکه قرار بگیرد. کسانی که به‌صورت داوطلبانه این کار را انجام دهند، به‌صورت بیت کوین پاداش دریافت می‌کنند. فرآیند تکمیل کردن ظرفیت یک بلاک جدید و اضافه کردن آن به بلاک چین، استخراج نام دارد. استخراج بیت کوین باعث ایجاد کوین‌های جدید و اضافه شدن آنها به کوین‌های در حال گردش در شبکه می‌شود. اگر به استخراج بیت کوین علاقه دارید، خواندن این مقاله را به شما توصیه می‌کنیم.

تراکنش‌های بیت کوین به دلیل بهره‌منده از تکنولوژی رمزنگاری، به‌صورت توابع پیچیده ریاضی هستند. برای تایید یا حل این توابع به قدرت پردازشی بالایی نیاز است. تاییدکنندگان تراکنش که ماینر نام دارند، از دستگاه‌های مخصوصی به همین نام استفاده می‌کنند. 

پاداش استخراج بیت کوین به ازای هر بلاک، در ابتدا (سال ۲۰۰۹) ۵۰ بیت کوین بود. این تعداد هر چهار سال یک بار (به طور دقیق، بعد از استخراج هر ۲۱۰,۰۰۰ بلاک) و طی فرآیندی به نام هاوینگ (Halving)‌ نصف می‌شود. پنجمین هاوینگ بیت کوین در آوریل سال ۲۰۲۴ رخ داد و پاداش استخراج بیت کوین را از ۶.۲۵ واحد به ۳.۱۲۵ واحد کاهش داد. این مکانیزم باعث کاهش عرضه تدریجی بیت کوین و افزایش خاصیت کمیاب بودن آن می‌شود؛ عاملی که نقش مهمی در چرخه‌های قیمتی بیت کوین دارد. برای اطلاع از چندوچون این رابطه، مقاله تاریخچه هاوینگ را مطالعه کنید.

به‌صورت کلی ماینینگ بیت کوین به دو صورت انفرادی و گروهی انجام می‌شود. در حالت انفرادی، هر فرد به‌تنهایی و با تامین دستگاه‌های مورد نیاز اقدام به ماینینگ می‌کند. در حالت گروهی مشارکت‌کنندگان مختلف با اشتراک‌گذاری منابعشان در جایی که اصطلاحا به آن استخر استخراج می‌گویند، توان پردازشی را افزایش می‌دهند و به‌صورت جمعی در عملیات استخراج شرکت می‌کنند. لازم به‌ذکر است، در این حالت احتمال موفقیت افزایش می‌یابد.

تعداد کل بیت کوین‌ها چقدر است؟

تعداد کل بیت کوین‌هایی که امکان استخراج شدن و اضافه شدن به شبکه دارند، ۲۱ میلیون عدد است. ساتوشی ناکاموتو در طراحی بیت کوین و مقاله‌ای که منتشر کرد، تعداد محدودی را برای بیت کوین در نظر گرفت که این تعداد ۲۱ میلیون است. در نهایت ۲۱ میلیون بیت کوین وجود خواهد داشت که تا به حال چیزی حدود ۲۰ میلیون بیت کوین استخراج شده است. تخمین زده شده که در سال ۲۱۴۰ تعداد بیت کوین‌ها به ۲۱ میلیون می‌رسد و پس از آن دیگر بیت کوینی به وجود نمی‌آید.

تاریخچه قیمت بیت کوین؛ از صفر مطلق تا دارایی جهانی

بیت کوین از زمان راه‌اندازی شبکه‌اش در سال ۲۰۰۹ تا امروز که در ابتدای سال ۲۰۲۶ قرار داریم، یکی از پرنوسان‌ترین و در عین حال پربازده‌ترین دارایی‌های تاریخ بازارهای مالی بوده است. دارایی‌ای که در سال‌های ابتدایی عملاً هیچ قیمت مشخصی نداشت، حالا به شاخصی برای سنجش ریسک، تورم، سیاست‌های پولی و حتی اعتماد به سیستم مالی سنتی تبدیل شده است.

در نخستین سال‌های فعالیت شبکه، بیت کوین بیشتر یک پروژه آزمایشی میان برنامه‌نویسان و علاقه‌مندان رمزنگاری بود. نقطه عطف تاریخی آن، ۲۲ می ۲۰۱۰ رقم خورد؛ روزی که برای نخستین‌بار، ۱۰ هزار بیت کوین در ازای خرید دو پیتزا جابه‌جا شد. این رویداد که امروز با نام «روز پیتزای بیت کوین» شناخته می‌شود، اولین قیمت‌گذاری غیررسمی بیت کوین را شکل داد و نشان داد این شبکه می‌تواند نقش پول را ایفا کند.

با گذشت زمان و افزایش آگاهی عمومی، بیت کوین وارد چرخه‌های قیمتی مشخصی شد که معمولاً با هاوینگ‌ها، رشد پذیرش، ورود سرمایه‌گذاران نهادی و تغییر سیاست‌های پولی جهانی همزمان بوده‌اند. اوج تاریخی اخیر بیت کوین نیز در تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۲۵ و در حوالی ۱۲۶٬۱۹۸ دلار شکل گرفته که نتیجه ترکیب بازگشت سیاست‌های انبساطی بانک‌های مرکزی به خصوص فدرال رزرو و رشد سرمایه‌گذاری نهادی و روایت «طلای دیجیتال» بود.

پس از آن، بازار دوره‌ای از اصلاح، بازیابی و بلوغ را پشت سر گذاشت. در این مسیر، بیت کوین دیگر صرفاً یک دارایی سفته‌بازانه نبود، بلکه به بخشی از پرتفوی سرمایه‌گذاران بزرگ، صندوق‌ها و حتی برخی دولت‌ها تبدیل شد. بررسی تاریخچه قیمت بیت کوین نشان می‌دهد این دارایی همواره در چرخه‌های صعود و نزولی حرکت کرده، اما در بازه‌های بلندمدت، مسیر کلی آن رو به رشد بوده است.

• برای محاسبه قیمت بیت کوین به تومان می‌توانید از ماشین حساب میهن بلاکچین استفاده کنید. برای اینکه از تاریخچه قیمتی بیت کوین مطلع شوید، پیشنهاد می‌کنیم این مقاله را مطالعه کنید.

قیمت بیت کوین چطور تعیین می‌شود؟

نحوه تعیین قیمت بیت کوین یکی از سوالات مهمی است که همیشه در ذهن کاربران حوزه ارزهای دیجیتال وجود دارد. قیمت بیت کوین برخلاف ارزهای فیات، توسط بانک مرکزی یا نهاد خاصی تعیین نمی‌شود. این قیمت حاصل برخورد مستقیم عرضه و تقاضا در بازار آزاد جهانی است؛ بازاری که به‌صورت ۲۴ ساعته و بدون تعطیلی فعالیت می‌کند.

از سمت عرضه، بیت کوین یک ویژگی منحصربه‌فرد دارد و آن عرضه محدود ۲۱ میلیون واحدی است. این محدودیت، که در کد شبکه ثبت شده، باعث می‌شود بیت کوین ذاتاً دارایی کمیاب باشد. علاوه بر این، فرآیند هاوینگ که تقریباً هر چهار سال یک‌بار رخ می‌دهد، سرعت تولید بیت کوین‌های جدید را کاهش می‌دهد و فشار عرضه را کمتر می‌کند.

از سمت تقاضا، عوامل متعددی روی قیمت بیت کوین اثر می‌گذارند؛ از جمله:

• پذیرش عمومی و نهادی
• قانون‌گذاری دولت‌ها
• شرایط اقتصاد کلان (تورم، نرخ بهره، بحران‌های مالی)
• ورود یا خروج سرمایه‌گذاران بزرگ (نهنگ‌ها)
• اخبار، روایت‌های رسانه‌ای و احساسات بازار

نکته مهم این است که بازار ارزهای دیجیتال نسبت به بازارهای سنتی، هنوز عمق کمتری دارد؛ به همین دلیل، واکنش قیمت بیت کوین به اخبار مثبت یا منفی می‌تواند بسیار شدیدتر باشد و قیمت لحظه‌ای ارزهای دیجیتال ممکن است در یک آن تغییر زیادی داشته باشد. پدیده‌هایی مانند «قوی سیاه» (Black Swan) نیز می‌توانند نوسانات ناگهانی و غیرمنتظره‌ای ایجاد کنند.

در این مقاله می‌توانید به‌طور مفصل درباره عوامل تاثیرگذار بر قیمت بیت کوین اطلاعات کسب کنید.

چطور بیت کوین بخریم؟

برای خرید و فروش بیت کوین، چند مسیر اصلی وجود دارد که انتخاب آن‌ها به هدف کاربر بستگی دارد:

خرید و فروش از طریق صرافی‌های متمرکز

رایج‌ترین و ساده‌ترین روش برای کاربران تازه‌وارد است. در این روش، صرافی نقش واسطه را ایفا می‌کند و نقدشوندگی بالایی دارد. این گزینه برای سرمایه‌گذاری بلندمدت و معاملات روزانه مناسب است. با توجه به تحریم‌های بین‌المللی کاربران ایرانی می‌توانند از صرافی‌های ارز دیجیتال داخلی برای خرید و فروش بیت کوین استفاده کنند.

خرید و فروش از طریق صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX)

در این روش، کاربران مستقیماً و بدون واسطه از طریق صرافی‌های غیرمتمرکز با یکدیگر معامله می‌کنند. کنترل کامل دارایی در اختیار کاربر است، اما نیاز به دانش فنی بیشتری دارد و معمولاً برای کاربران حرفه‌ای توصیه می‌شود.

خرید مستقیم از افراد

این روش مبتنی بر اعتماد شخصی است و ریسک بالاتری دارد. تنها در صورتی توصیه می‌شود که طرف معامله کاملاً مورد اطمینان باشد.

اگر قصد خرید بیت کوین برای سرمایه‌گذاری دارید یا به‌عبارتی می‌خواهید با دید بلندمدت بیت کوین بخرید، کافیست از بهترین قیمت خرید و فروش بیت کوین در صرافی‌های متمرکز مطلع شوید؛ اما اگر به قصد ترید می‌خواهید اقدام به خرید و فروش کنید، باید  با مبانی ترید در بازار رمزارزها آشنا باشید و با رعایت تمام اصول لازم، خرید و یا فروش خود را انجام دهید.  برای اینکه مروری بر اطلاعاتتان در زمینه ترید ارز دیجیتال داشته باشید، پیشنهاد می‌کنیم این مقاله را مطالعه کنیم.

کیف پول بیت کوین چیست؟

برای نگهداری اسکناس‌هایتان از کیف پول استفاده می‌کنید اما چه راهکاری برای نگهداری بیت کوین وجود دارد؟ بیت کوین هم کیف پول مخصوص به خود را دارد؛ اما از آنجا که بیت کوین یک ارز دیجیتال است، بنابراین کیف پول بیت کوین نیز دیجیتالی است.

کیف پول‌های بیت کوین و سایر ارزهای دیجیتال محلی دارای یک کلید خصوصی و یک کلید عمومی است که برای درک بهتر این دو، کارت‌های بانکی را مثال می‌زنیم. کلید عمومی مانند کد ۱۶ رقمی روی کارت و کلید خصوصی مانند رمز دوم و رمز کارتتان است. 

به طور کلی، دو نوع کیف پول برای نگهداری بیت کوین وجود دارد؛ کیف پول صرافی و کیف پول شخصی. به‌خاطر اینکه در کیف پول صرافی، کلید خصوصی در اختیار کاربر نیست، این گزینه را پیشنهاد نمی‌کنیم. در نوع دوم که با عنوان کیف پول غیرحضانتی نیز شناخته می‌شوند، کنترل کامل دارایی در اختیار کاربر است. این نوع مدل‌های مختلفی مانند نرم‌افزاری، سخت‌افزای و کاغذی دارد. اگر بخواهیم به‌صورت موردی بهترین کیف پول‌های بیت کوین را نام ببریم، می‌توانیم به سامورایی (نرم‌افزار – موبایل)، واسابی (نرم‌افزار – دسکتاپ) و لجر (سخت‌افزاری) اشاره کنیم. برای مطالعه درباره بهترین کیف پول‌های بیت کوین، مقاله‌ای با همین موضوع را پیشنهاد می‌کنیم. البته برای راحتی کار شما در جدول زیر بهترین کیف پول‌های بیت کوین را مقایسه کرده‌ایم:

آپدیت‌ها و هاردفورک‌های بیت کوین

بیت کوین یک شبکه متن‌باز و غیرمتمرکز است؛ به این معنا که هیچ نهاد یا فردی به‌تنهایی درباره تغییرات آن تصمیم نمی‌گیرد. هر به‌روزرسانی در پروتکل بیت کوین باید توسط بخش قابل‌توجهی از نودهای شبکه پذیرفته شود. اگر همه نودها با تغییر جدید هماهنگ شوند، شبکه بدون مشکل به مسیر خود ادامه می‌دهد؛ اما اگر بخشی از شبکه این تغییر را نپذیرد، ممکن است بلاکچین به دو شاخه مستقل تقسیم شود؛ اتفاقی که به آن هارد فورک (Hard Fork) گفته می‌شود و می‌تواند دو شبکه جداگانه با قوانین متفاوت را شکل دهد.

در سمت مقابل، اگر تغییرات جدید با نسخه‌های قبلی سازگار باشند و باعث دو شاخه شدن شبکه نشوند، به آن سافت فورک (Soft Fork) گفته می‌شود. در طول تاریخ بیت کوین، هم سافت فورک‌های مهمی رخ داده و هم هارد فورک‌هایی که برخی از آن‌ها به پروژه‌های مستقل تبدیل شده‌اند که در این بخش آنها را بررسی می‌کنیم. توصیه می‌کنیم برای درک بهتر بروزرسانی‌های بلاکچینی، مقاله «فورک کردن چیست؟‌ همه چیز درباره هاردفورک و سافت فورک» را مطالعه کنید.

Bitcoin XT

بیت کوین اکس‌تی اولین تلاش جدی برای تغییر ساختار مقیاس‌پذیری بیت کوین بود که در سال ۲۰۱۴ توسط مایک هرن (Mike Hearn) معرفی شد. هدف اصلی این پروژه افزایش اندازه بلاک از ۱ مگابایت به ۸ مگابایت و بالا بردن سرعت پردازش تراکنش‌ها بود. هرچند Bitcoin XT در ابتدا توجه برخی از نودها را جلب کرد، اما به‌دلیل عدم اجماع گسترده در شبکه، به‌تدریج کاربران و نودهای خود را از دست داد و عملاً شکست خورد.

Bitcoin Classic

پس از ناکامی Bitcoin XT، گروهی از توسعه‌دهندگان در سال ۲۰۱۶ پروژه Bitcoin Classic را معرفی کردند. این نسخه اندازه بلاک را به ۲ مگابایت افزایش داد و تلاش کرد راه‌حلی میانه برای مشکل مقیاس‌پذیری ارائه دهد. با وجود شروع نسبتاً امیدوارکننده، بیت کوین کلاسیک نیز نتوانست حمایت اکثریت شبکه بیت کوین را جلب کند.

SegWit (سگویت)

سگویت یکی از مهم‌ترین سافت فورک‌های تاریخ بیت کوین است. این پیشنهاد که نخستین‌بار توسط پیتر ویوله (Pieter Wuille) در سال ۲۰۱۵ مطرح شد، در سال ۲۰۱۷ روی شبکه اصلی فعال شد. سگویت با جدا کردن داده‌های امضای تراکنش‌ها از بدنه اصلی بلاک، باعث افزایش ظرفیت موثر بلاک‌ها، کاهش کارمزدها و رفع مشکل «دوبار خرج کردن» به شکل ساختاری شد. این به‌روزرسانی، پایه‌گذار بسیاری از پیشرفت‌های بعدی بیت کوین از جمله شبکه لایتنینگ بود.

Bitcoin Cash

بیت کوین کش مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین هارد فورک بیت کوین است که در سال ۲۰۱۷ شکل گرفت. در این هارد فورک، اندازه بلاک به ۸ مگابایت افزایش یافت و توسعه‌دهندگان آن تصمیم گرفتند از سگویت استفاده نکنند. بیت کوین کش با تمرکز بر پرداخت‌های سریع و کم‌هزینه طراحی شد، اما مسیر توسعه‌ای متفاوت از بیت کوین اصلی را دنبال می‌کند و امروز به‌عنوان یک شبکه مستقل شناخته می‌شود.

Taproot (تپ‌روت)

تپ‌روت یکی از مهم‌ترین سافت فورک‌های بیت کوین در سال‌های اخیر است که در سال ۲۰۲۱ فعال شد. این به‌روزرسانی حریم خصوصی تراکنش‌های پیچیده (مانند چندامضایی‌ها و قراردادهای مبتنی بر تایم‌لاک) را به شکل قابل‌توجهی بهبود داد. با تپ‌روت، تشخیص تراکنش‌های ساده و پیچیده در بلاکچین سخت‌تر شد و در نتیجه، هم حریم خصوصی افزایش یافت و با کاهش حجم دیتای تراکنش، هم کارایی شبکه بهتر شد و هم کارمزدها کاهش یافت.

BIPها و مسیر توسعه بیت کوین

علاوه بر موارد بالا، توسعه بیت کوین از طریق پیشنهادهایی به نام Bitcoin Improvement Proposal یا به اختصار BIP انجام می‌شود. هر تغییر کوچک یا بزرگ از بهینه‌سازی امنیت گرفته تا بهبود عملکرد در قالب یک BIP مطرح و پس از بررسی و اجماع، روی شبکه اجرا می‌شود. این ساختار باعث شده بیت کوین بدون نیاز به رهبری متمرکز، به‌تدریج تکامل پیدا کند.

شبکه لایتنینگ بیت کوین چیست؟

شبکه لایتنینگ (Lightning Network) یک راهکار لایه دوم برای بیت کوین است که با هدف حل مشکلات مقیاس‌پذیری، سرعت پایین و کارمزدهای بالا طراحی شده است. در شبکه اصلی بیت کوین، هر تراکنش باید در بلاکچین ثبت شود؛ فرآیندی که با افزایش کاربران، می‌تواند کند و پرهزینه شود. لایتنینگ این مشکل را با انتقال بخش زیادی از تراکنش‌ها به خارج از زنجیره اصلی حل می‌کند.

در شبکه لایتنینگ، کاربران می‌توانند بین خود کانال پرداخت ایجاد کنند و تراکنش‌های متعدد را خارج از بلاکچین انجام دهند. تنها زمانی که کانال باز یا بسته می‌شود، یک تراکنش روی بلاکچین بیت کوین ثبت خواهد شد. نتیجه این ساختار، انجام پرداخت‌های تقریباً آنی با کارمزد بسیار ناچیز است؛ بدون آنکه امنیت شبکه اصلی بیت کوین قربانی شود. به همین دلیل، لایتنینگ نقش مهمی در تبدیل بیت کوین به ابزاری کاربردی برای پرداخت‌های روزمره ایفا می‌کند.

ETF بیت‌کوین چیست و چرا اهمیت دارد؟

ETF بیت‌کوین یا Bitcoin Exchange-Traded Fund نوعی ابزار مالی است که به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد بدون خرید مستقیم این ارز، از نوسانات قیمتی آن استفاده کنند. به زبان ساده، ETF بیت کوین مثل یک پل عمل می‌کند بین بازارهای مالی سنتی (بورس) و دنیای رمزارزها؛ پلی که ورود سرمایه‌گذاران بزرگ و محافظه‌کار را به بیت‌کوین ممکن می‌سازد.

اهمیت ETF بیت‌کوین از جایی شروع می‌شود که پای سرمایه‌گذاران نهادی، صندوق‌های بازنشستگی، بانک‌ها و شرکت‌های سرمایه‌گذاری بزرگ به بازار باز می‌شود. بسیاری از این بازیگران به‌دلایل قانونی یا ساختاری نمی‌توانند مستقیماً بیت‌کوین نگه‌داری کنند، اما ETF این مانع را از سر راه برمی‌دارد. تأیید ETFهای اسپات بیت‌کوین، عملاً به‌معنای پذیرش رسمی‌تر بیت‌کوین در سیستم مالی جهانی است و می‌تواند نقدشوندگی، شفافیت و تقاضای بلندمدت این دارایی را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد.

در حال حاضر دو نوع ETF اسپات و فیوچرز بیت کوین عرضه شده‌اند که تعداد زیادی از این صندوق‌ها در بازارهای بورس آمریکا فعالیت می‌کنند و می‌توانید داده‌های مرتبط با ورودی و خروجی نقدینگی از این محصولات را در وبسایت فارساید اینوسترز مشاهده کنید.

چه چیزی بیت کوین را تهدید می‌کند؟

از زمان تولد بیت کوین تاکنون، این ارز دیجیتال بارها «در آستانه نابودی» اعلام شده و تیترهایی از قبیل «مرگ بیت کوین» را شاهد بوده‌ایم. با این حال بیت کوین هر بار با قدرت بیشتری به مسیر خود ادامه داده است. البته، این موضوع به معنای مصون‌بودن کامل بیت‌کوین از تهدیدها نیست. مثل هر فناوری نوظهور دیگری، بیت‌کوین هم با ریسک‌ها و چالش‌هایی روبه‌روست که شناخت آن‌ها برای هر کاربر و سرمایه‌گذار ضروری است.

یکی از مهم‌ترین و همیشگی‌ترین فشارها علیه بیت کوین، دولت‌ها و نهادهای قانون‌گذار هستند. ماهیت غیرمتمرکز بیت‌کوین با ساختارهای سنتی مالی و پولی در تضاد است و همین موضوع باعث شده برخی کشورها تلاش کنند با وضع قوانین سخت‌گیرانه، مالیات‌های سنگین یا حتی ممنوعیت استفاده، سرعت رشد آن را کنترل کنند. با این حال تجربه نشان داده که بیتکوین به‌جای نابودی، معمولاً خود را با این شرایط تطبیق می‌دهد و حتی در برخی موارد، شفاف‌تر و بالغ‌تر می‌شود.

یکی دیگر از تهدیدهای نظری اما معروف، حمله ۵۱ درصدی است. این حمله زمانی ممکن می‌شود که یک فرد یا گروه بتواند بیش از نیمی از توان پردازشی شبکه بیت‌کوین را در اختیار بگیرد. در چنین حالتی، امکان دست‌کاری ترتیب تراکنش‌ها یا دوبار خرج کردن به‌صورت محدود فراهم می‌شود. با این حال، در عمل هزینه انجام چنین حمله‌ای آن‌قدر بالاست که انجام آن توجیه اقتصادی ندارد؛ زیرا موفقیت حمله تقریباً بلافاصله باعث سقوط شدید قیمت بیت‌کوین می‌شود و در نهایت، خودِ مهاجم بیشترین ضرر را متحمل خواهد شد. به همین دلیل، این تهدید بیشتر روی کاغذ جدی است تا در دنیای واقعی. از طریق سایت کریپتو ۵۱ می‌توانید هزینه یک ساعت حمله ۵۱ درصد به شبکه‌های مبتنی بر گواه اثبات کار را مشاهده کنید. 

در سال‌های اخیر، بحث کامپیوترهای کوانتومی هم به‌عنوان یک تهدید بلندمدت برای بیت‌کوین مطرح شده است. قدرت پردازشی بسیار بالای این کامپیوترها در تئوری می‌تواند الگوریتم‌های رمزنگاری فعلی را تضعیف کند و امنیت کلیدهای رمزنگاری را به چالش بکشد. اما باید توجه داشت که این خطر نه‌تنها بیت‌کوین، بلکه کل زیرساخت امنیت دیجیتال جهان (از بانک‌ها گرفته تا اینترنت) را تحت تأثیر قرار می‌دهد. از سوی دیگر، توسعه الگوریتم‌های «مقاوم در برابر کوانتوم» همزمان در حال پیشرفت است و در صورت واقعی‌شدن این تهدید، امکان به‌روزرسانی پروتکل بیت کوین برای مقابله با آن وجود دارد.

• بیشتر بخوانید: آیا کامپیوترهای کوانتومی میتوانند بلاکچین و کریپتوکارنسی ها را نابود کنند؟

در مجموع، بیت‌کوین با تهدیدهایی روبه‌روست، اما اغلب این تهدیدها یا هزینه‌بر، زمان‌بر و غیرعملی هستند یا راه‌حل‌هایی برای مقابله با آنها وجود دارد. شاید بتوان گفت بزرگ‌ترین ریسک بیت‌کوین نه یک حمله فنی، بلکه عدم آگاهی کاربران، تصمیم‌های احساسی و سوءاستفاده از اعتماد عمومی است؛ مسائلی که با آموزش و بلوغ بیشتر اکوسیستم، به‌تدریج کمرنگ‌تر می‌شوند.

آیا بیت کوین حباب است؟ بررسی واقع‌بینانه یک سوال قدیمی

از همان سال‌های ابتدایی، منتقدین بارها بیت کوین را با حباب‌های اقتصادی تشبیه کرده‌اند. این افراد معمولاً به نوسانات شدید قیمتی اشاره می‌کنند و رشدهای سریع را نشانه‌ای از غیرمنطقی‌بودن بازار می‌دانند. حتی برخی بیت کوین را چیزی شبیه به حباب گل لاله می‌دانند!

اما اگر با دید تحلیلی به تاریخ بیت‌کوین نگاه کنیم، تصویر متفاوتی می‌بینیم. بیت‌کوین تاکنون چندین چرخه صعودی و نزولی بزرگ را پشت سر گذاشته و هر بار، کف‌های قیمتی بالاتری نسبت به چرخه قبل ثبت کرده است. علاوه بر این، توسعه زیرساخت‌ها، افزایش هش ریت، پذیرش نهادی، رشد ETFها و استفاده واقعی از شبکه نشان می‌دهد که بیت‌کوین صرفاً بر پایه هیجان جلو نرفته است. نوسان بالا واقعیت بیت‌کوین است، اما نوسان لزوماً به‌معنای حباب‌بودن نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه یک دارایی نوظهور در مسیر کشف قیمت باشد.

توصیه می‌کنیم مقاله‌ «بیت کوین زیر تیغ تاریخ؛ چرا دوباره همه از «لاله دیجیتال» حرف می‌زنند؟» در بلاگ میهن بلاکچین را مطالعه کنید تا برای این سوال پاسخ بهتری بگیرید.

خلاصه‌ای از مفاهیم بیت کوین

در جدول زیر خلاصه‌ای از ساده‌ترین و بنیادی‌ترین مفاهیم بیت کوین را با یکدیگر مرور می‌کنیم:

سوالات متداول (FAQ)

جمع بندی

شما در این مقاله با جزئیات کامل و به زبان ساده آموختید که بیت کوین چیست و چطور کار می‌کند. بیت کوین فقط یک ارز دیجیتال یا ابزار سرمایه‌گذاری نیست؛ بلکه بازتعریفی از مفهوم پول، اعتماد و مالکیت در عصر دیجیتال است. شبکه‌ای که بدون بانک، دولت یا نهاد مرکزی کار می‌کند و امنیت آن نه بر پایه اعتماد، بلکه بر پایه ریاضیات، رمزنگاری و اجماع جمعی بنا شده است. از بلاکچین و مدل UTXO گرفته تا استخراج، هاوینگ و شبکه لایتنینگ، تمام اجزای بیت کوین با یک هدف طراحی شده‌اند: ایجاد یک سیستم پولی شفاف، غیرقابل سانسور و مستقل از قدرت‌های متمرکز.

با این حال، بیت کوین راه‌حل همه مشکلات نیست و برای همه افراد هم انتخاب مناسبی محسوب نمی‌شود. نوسانات قیمتی، مسئولیت کامل نگهداری دارایی و نیاز به دانش اولیه، عواملی هستند که قبل از ورود به این حوزه باید به‌دقت بررسی شوند. اگر بیت کوین را نه به‌عنوان راهی برای یک‌شبه پولدار شدن، بلکه به‌عنوان یک فناوری مالی نوظهور و یک ذخیره ارزش بلندمدت درک کنیم، می‌توانیم تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیریم. آینده پول هنوز در حال شکل‌گیری است؛ و بیت کوین، بدون شک یکی از مهم‌ترین بازیگران این آینده خواهد بود.